Ο Μίκης με τα μάτια του 2120

Πριν από 95 χρόνια, στις 29 Ιουλίου 1925, γεννήθηκε στη Χίο ο Μίκης Θεοδωράκης. Ο άνθρωπος που χωρίς αυτόν είναι αδύνατον να σκεφτεί κανείς την ελληνική μεταπολεμική πολιτική και κοινωνική Ιστορία, τους ελληνικούς και διεθνείς αγώνες για την ελευθερία και τη δημοκρατία, την ελληνική μουσική, την ίδια την Ελλάδα. Ο Μίκης Θεοδωράκης είναι ίσως ο μοναδικός Ελληνας του 20ού αιώνα για τον οποίο μπορεί κανείς να πει, χωρίς δεύτερη σκέψη, ότι στην εποχή μας αυτός είναι που σφράγισε τη μακραίωνη ταυτότητα του Ελληνισμού και της Ελλάδας. Ενα φαινόμενο που σαν αυτό πολύ δύσκολα συναντά κανείς όχι σε μία εποχή, αλλά ανατρέχοντας στους αιώνες.

Ισως τα παραπάνω να μοιάζουν για κάποιους υπερβολικά. Είναι όμως; Ας σκεφτούμε: όταν θα έχουν περάσει εκατό χρόνια από σήμερα, τι θα έχει μείνει στη συλλογική ελληνική μνήμη από την εποχή μας; Ποια ονόματα θα θυμούνται τότε όταν θα μιλούν για τον αιώνα μας οι Ελληνες του μέλλοντος; Σε ποιες μορφές από το παρελθόν θα ανατρέχουν αναζητώντας ορόσημα για να νιώσουν τη συνέχεια της Ιστορίας τους, για να παίρνουν δύναμη και να τροφοδοτούν με ενέργεια τους δικούς τους αγώνες για έναν καλύτερο κόσμο; Ναι, σε όλους τους διάσπαρτους μεγάλους του Ελληνισμού ανά τους αιώνες. Ομως, από την εποχή μας; Οποιος θέσει στον εαυτό του αυτό το ερώτημα θα βρει πολύ γρήγορα την απάντηση. Πέρα από την ιστορική προσέγγιση της συλλογικής μνήμης, θα υπάρχει κάτι ακόμα πιο ισχυρό και από αυτό: το έργο του Μίκη Θεοδωράκη που δεν θα φύγει ποτέ από τα στόματα και τις καρδιές των Ελλήνων όσος καιρός κι αν περάσει. Δεν υπάρχει πλέον και δεν θα υπάρξει στο μέλλον Ελλάδα χωρίς τον «Επιτάφιο», το «Αξιον Εστί», το «Πνευματικό Εμβατήριο», τη «Ρωμιοσύνη», τα «Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας», «Τα λυρικά», το «Μαουτχάουζεν», τον «Ενα όμηρο» – κι αυτά έτσι απλώς για να αναφέρει κανείς ενδεικτικά τόσο λίγα που δεν πλησιάζουν καν από μακρινή απόσταση το πόση φωνή, χαρά, δύναμη και ελπίδα έδωσε και εξακολουθεί να δίνει ο Μίκης Θεοδωράκης στον Ελληνισμό. Χιλιάδες τραγούδια που έχουν χαράξει εκατομμύρια ψυχές, που μόνον οι τίτλοι τους και οι στίχοι που μάθαμε από αυτά θα απαιτούσαν τόμους για να γραφτούν.

Σήμερα ο Μίκης Θεοδωράκης γίνεται αισίως 95 χρονών. Και είναι καλά, βρίσκεται κοντά μας ακμαίος, παρακολουθεί τα πάντα, διαβάζει, ακούει, αγωνιά για την Ελλάδα όπως σε όλη του τη ζωή, από τότε που μικρό παιδί στην Τρίπολη έκανε την πρώτη του αντιστασιακή πράξη κατά των εισβολέων που σκλάβωσαν την πατρίδα. Αν και το πλήρωσε, του έγινε… συνήθεια: στα χρόνια, τις δεκαετίες που ακολούθησαν, δεν υπήρξε καταπιεστής ή επιβουλεύς που να μην τον βρει απέναντί του να προασπίζεται τον άνθρωπο, τα πιο μεγάλα ιδανικά, τα δικαιώματα, την ελευθερία. Οποιος, όποτε και για όποιον λόγο επιχείρησε να βλάψει, να καταπιέσει ή να εκμεταλλευθεί τον ελληνικό λαό, βρήκε στο πρόσωπό του έναν πολύ σκληρό επικίνδυνο αντίπαλο ήδη πριν καν ξεκινήσει – για την ακρίβεια, βρήκε δύο αντιπάλους στον ίδιο άνθρωπο: ο ένας, ο μουσικός, να δίνει απίστευτη δύναμη στις ψυχές του καθενός αλλά μαζί και του συνόλου. Ο άλλος, ο πολιτικός, ο αντιεξουσιαστής, ο ανυπότακτος, να βγαίνει στον δρόμο όσο σίδερο κι αν είχε παραταχθεί μπροστά του. Αν έπρεπε λοιπόν να αθροίσει κανείς τη ζωή και το έργο του Μίκη Θεοδωράκη με βάση την πυκνότητα, την παρουσία, το έργο, τις θυσίες και τα επιτεύγματά του δεν θα μπορούσε να το κάνει με συμβατικούς όρους. Τότε, θα μετρούσε πολλαπλάσια. Θα ήταν σαν να γιορτάζαμε σήμερα όχι τα 95 του χρόνια, αλλά αιώνες.

Ομως και πέρα από τον Ελληνισμό, που για τον ίδιο ήταν και παραμένει πάντα στο επίκεντρο της ύπαρξής του, ο Μίκης Θεοδωράκης είναι στα μάτια όλου του κόσμου συνώνυμος τόσο με την Ελλάδα όσο και με την ελευθερία. Δίσκους με μουσική του μπορεί να βρει κανείς σε αμέτρητες χώρες. Βιβλία για τη ζωή του σε πλήθος γλώσσες. Εργα του να ακούγονται αυτή τη στιγμή σε «ναούς» της κλασικής μουσικής της Ευρώπης, κάτι που πολλοί εδώ ούτε καν γνωρίζουν. Ο Μίκης Θεοδωράκης είναι παρών και στην ευρωπαϊκή πολιτική και κοινωνική ιστορία και στους αγώνες για ελευθερία όσο ουδείς άλλος Ελληνας. Και υπάρχουν τόποι που η μουσική του, το αξεπέραστο παγκόσμιο ελληνικό brand, είναι γνωστή ίσως και περισσότερο από την ίδια τη λέξη Ελλάδα.

Σήμερα, δεν μπορεί κανείς να φανταστεί αυτόν τον τόπο κι αυτόν τον λαό χωρίς τον Μίκη Θεοδωράκη. Ούτε και θα μπορέσει ποτέ στο μέλλον. Αντίθετα, σε εκατό χρόνια από σήμερα, όχι μόνον ο Μίκης θα είναι παρών, αλλά θα υπάρχει ακόμα τμήμα του έργου του που θα μένει να «ανακαλυφθεί», να χωνευτεί, να γίνει κτήμα. Και οι άνθρωποι τότε, όσο κι αν έχουν όλα αλλάξει με τρόπο που εμείς αυτή την ώρα δεν μπορούμε ούτε καν να φανταστούμε, θα δακρύζουν και θα ριγούν, θα παίρνουν κουράγιο και δύναμη τραγουδώντας «Της δικαιοσύνης ήλιε», «Ενα το χελιδόνι», «Το γελαστό παιδί», «Με τ’ αστεράκι της Αυγής», «Στο περιγιάλι»…

Χρόνια πολλά, με την αγάπη όλων των Ελλήνων και όλων των ελεύθερων ανθρώπων.