Οι «Πέρσες» στο αρχαίο θέατρο και στο Διαδίκτυο

^«Βάρβαροι» που μιλούν αρχαία ελληνικά με ερασμική προφορά και θρηνούν υπό τους ήχους της λύρας και το ταξίμι του μπουζουκιού «κατέλαβαν» την ορχήστρα του θεάτρου της αρχαίας Επιδαύρου από το βράδυ της Παρασκευής έως και χθες. Δεν ήταν άλλοι από τους «Πέρσες» που βρίσκονται αντιμέτωποι με την οδυνηρή ήττα του πολυάριθμου και ισχυρού στρατού τους από τους λιγοστούς Ελληνες, όπως την κατέγραψε ο συμμετέχων στη ναυμαχία της Σαλαμίνας Αισχύλος και όπως τους «είδε» εν έτει 2020 ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου, Δημήτρης Λιγνάδης, στην πρώτη παραγωγή μετά κορωνοϊού, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Επιδαύρου. Εκεί όπου έσπευσαν περισσότεροι από 10.000 θεατές στις τρεις ημέρες της παράστασης (την Παρασκευή 3.000, το Σάββατο ήταν sold out με τα νέα δεδομένα – 4.000) – αλλά και έστρεψαν το βλέμμα τους μέσω του Διαδικτύου σύμφωνα με ανεπίσημα στοιχεία περί τους 100.000 χρήστες, καθώς για πρώτη φορά μεταδόθηκε ζωντανά σε ολόκληρο τον κόσμο μια παράσταση από την Επίδαυρο, με τη βοήθεια της Google. Εκτιμάται μάλιστα ότι ασυνήθιστα μεγάλο ποσοστό έμεινε μπροστά στην οθόνη ως και την υπόκλιση, ενώ με τέσσερα αστέρια (στα πέντε) βαθμολογήθηκε η παράσταση από τη βρετανική εφημερίδα Guardian.

Χορογραφία. Ο ήχος της λύρας, αργός σαν μοιρολόι, που έπαιζε ζωντανά ο Γιώργος Μαυρίδης (μουσική Γιώργος Πούλιος), σήμανε την έναρξη της παράστασης για να εμφανιστούν λίγο αργότερα τα εννέα μέλη του χορού από το κέντρο της σκηνής και να μοιραστούν στις δύο συστάδες από επτά στασίδια που αποτελούσαν και το μοναδικό σκηνικό στοιχείο, υπό το δυσοίωνο κρώξιμο ενός πουλιού, προοικονομώντας τα τραγικά γεγονότα που σε λίγο θα γίνονταν γνωστά. Τα μεγάλα κοντάρια τους και η εξαιρετική, χορογραφημένη από τον Κωνσταντίνο Ρήγο, κίνησή τους αναδείχθηκαν σε συμμάχους τους για όσο παρέθεταν ονόματα γενναίων πολεμιστών του περσικού στρατού, καθώς την ώρα της πιθανόν αδιάφορης για τον σημερινό θεατή αναφοράς σε μια λίστα βαρβαρικών ονομάτων έκλεβε το βλέμμα η μετατροπή των κονταριών πότε σε δόρατα με κινήσεις που παρέπεμπαν στον κόσμο των πολεμικών τεχνών και πότε σε κουπιά πλοίων στην αντάρα μιας ναυμαχίας. Σε μια γωνιά της ορχήστρας ένα λευκό ομοίωμα του Ιερού Βράχου πάνω στο οποίο υπάρχει μόνο ο φωτισμένος Παρθενώνας – υπόμνηση της Αθήνας και του κακού που θα προκαλέσει στους Πέρσες, ασχέτως αν το σημαντικότερο μνημείο της κλασικής αρχαιότητας χτίστηκε αμέσως μετά τα Περσικά – προς το οποίο ο Χορός δεν τολμούσε να κοιτάξει. Κι ενώ οι γέροντες προβληματίζονταν για την τύχη του στρατού που απουσίαζε καιρό, επιβλητική η Ατοσσα (Λυδία Κονιόρδου) έκανε την είσοδό της στην ορχήστρα. Με κινήσεις λιγοστές που αναδείκνυαν το ολόμαυρο εντυπωσιακό της κοστούμι (η Εύα Νάθενα «κέντησε» και μεταφορικά και κυριολεκτικά τα περισσότερα από τα ρούχα με στίχους από το έργο) και τη στόφα της σπουδαίας τραγωδού σε μια κλασική ερμηνεία μοιράστηκε με τον Χορό τον εφιάλτη της με την ελπίδα να μη βγει αληθινός. Μέχρι τη στιγμή που ο Αγγελος (Αργύρης Πανταζάρας) εν μέσω υπερβολικά ενισχυμένου μικροφωνικά ήχου έφτασε ασθμαίνοντας για να ιστορήσει τα δεινά των Περσών σε μία από τις καλύτερες ερμηνείες της παράστασης. Τα λεγόμενά του προκάλεσαν πανδαιμόνιο με τα μέλη του Χορού να τρυπούν με τα κοντάρια τα σώματά τους μην αντέχοντας τις κακές ειδήσεις. Προτού η βασίλισσα αποχωρήσει για να ετοιμάσει χοές προς τον νεκρό Δαρείο, ως μάνα περισσότερο, επιχείρησε να εξασφαλίσει τη θέση του γιου της στον θρόνο ασχέτως του ατυχούς πολέμου. Πίσω έμεινε ο Χορός και με ένα ταξίμι (το οποίο ξάφνιασε και προκάλεσε αντίδραση μερίδας του κοινού) από το μπουζούκι του Γιάννου Περλέγκα – ο οποίος ξεχώρισε μαζί με τον Λαέρτη Μαλκότση – ξεκίνησε ο θρήνος με κραυγές για όσα είχαν συμβεί, που ενισχύθηκε από το χτύπημα των στασιδιών.

Στα αρχαία ελληνικά. Η Ατοσσα επέστρεψε στην ορχήστρα για να κάνει τις χοές ανασκουμπωμένη ενώ στα χέρια της ήταν γραμμένοι οι στίχοι από τα υλικά που θα χρησιμοποιούσε, τα μέλη του Χορού έβγαλαν τα πουκάμισά τους και άρχισαν να διαβάζουν την επίκληση προς τους νεκρούς όπως ήταν κεντημένη στην πλάτη τους. Στίχοι που σε αρκετά σημεία δεν χρησιμοποιούνταν στα νέα ελληνικά – στη λόγια άλλα όχι εξεζητημένη μετάφραση του Θεόδωρου Στεφανόπουλου – αλλά στα αρχαία ελληνικά, και μάλιστα με ερασμική προφορά, γεγονός που ξένισε πολλούς από τους θεατές οι οποίοι δεν γνωρίζουν ότι με τη συγκεκριμένη επιλογή (τα διπλά φωνήεντα διαβάζονται αυτοτελώς) ο σκηνοθέτης ενδέχεται να θέλησε να δείξει ότι οι βάρβαροι αγνοούσαν την ακριβή προφορά της ελληνικής γλώσσας. Το γεγονός ότι το κοινό όμως δεν προϊδεάστηκε ούτε από το πρόγραμμα (γραμμένο σε πολυτονικό, όπως και οι ελληνικοί υπέρτιτλοι) αλλά και η έλλειψη οποιασδήποτε επισήμανσης στους αγγλικούς υπέρτιτλους είχαν ως αποτέλεσμα να προκληθεί αμηχανία στην πλειονότητα των θεατών και να περάσει απαρατήρητο από το μη ελληνόφωνο κοινό.

Η πρόσκλησή τους έχει αποτέλεσμα και το είδωλο του Δαρείου (Νίκος Καραθάνος) εμφανίστηκε λικνιζόμενο εν μέσω ενός λευκού σύννεφου σκόνης με ένα φόρεμα πάνω στο οποίο αποτυπωνόταν ένας σκελετός, αναφορά στο ότι πρόκειται για νεκρό. Ο Χορός δεν τον κοιτούσε από δέος και η ομόκλινή του αντιμετωπίστηκε με μια κίνηση «μη μου άπτου», ενώ εκείνος προμήνυε την καταστροφή στις Πλαταιές και αναγνώριζε την ύβρι του γιου του, «που μεστώνει το στάχυ της πλάνης» και γίνεται αιτία να «θεριστεί θέρος δακρύων». Στην τελευταία σκηνή ο Ξέρξης (Αργύρης Ξάφης) με τις κόκκινες σαν αίμα κλωστές με τις οποίες ήταν κεντημένα τα ονόματα των νεκρών να κρέμονται από το ταλαιπωρημένο πουκάμισό του, αποκαμωμένος, μοιάζει περισσότερο να κουβαλά ένα παράπονο παρά τη μετάνοια ενός ηγέτη που έχει καταλάβει ότι έχει διαπράξει σφάλμα, σε μια όχι και από τις πλέον επιτυχημένες ερμηνείες του.

Την παράσταση το τριήμερο παρακολούθησαν μεταξύ άλλων η Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου (Σάββατο), ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης (Κυριακή), υπουργοί, όπως ο υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ και κυβερνητικός εκπρόσωπος Στέλιος Πέτσας, Παιδείας Νίκη Κεραμέως, Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, Τουρισμού Χάρης Θεοχάρης.