Τα όρια της αποτροπής {LF}και ο στόχος στη διαδικασία λήψης αποφάσεων του αντιπάλου

Η βιβλιογραφία και η εμπειρία για την «Αποτροπή» είναι τεράστια. Ο Ψυχρός Πόλεμος ήταν το μεγάλο εργαστήριο. Κάποια στοιχειώδη είναι πάντοτε χρήσιμα. Η αποτροπή είναι μία θεωρία, μία τακτική, μία στρατηγική εθνικής ασφάλειας, μία ευρύτερη προσέγγιση αμυντικής πολιτικής και ένα ζωτικής σημασίας στοιχείο της διεθνούς ασφάλειας. Βεβαίως, για καθαρά στρατηγικούς λόγους δεν είναι δυνατόν να θεωρηθεί ότι ο ρόλος της αποτροπής μένει πάντοτε σταθερός και μονοδιάστατος.

Η αποτροπή είναι μία επιλογή που προκύπτει από το στρατηγικό, πολιτικό και πνευματικό περιβάλλον και σχεδιάζεται σε καιρό ειρήνης. Αν είναι ή δεν είναι μία καλή επιλογή εξαρτάται από τους στόχους που θέλει να επιτύχει μια χώρα και από τις λοιπές εναλλακτικές που μπορεί να είναι διαθέσιμες. Κάποιες φορές η αποτροπή θα είναι η άριστη επιλογή. Κάποιες άλλες δεν θα θεωρείται ο βέλτιστος τρόπος για να αντιμετωπιστούν συγκεκριμένες απειλές. Αποφάσεις ex cathedra ότι είτε χρειάζεται να επιμείνουμε με κάθε κόστος σε μία υφιστάμενη στρατηγική αποτροπής είτε πρέπει να την εγκαταλείψουμε για να μην προκαλούμε την τύχη μας είναι όχι απλώς άχρηστες αλλά επικίνδυνες. Από εννοιολογικής άποψης, η αποτροπή είναι μία μορφή προληπτικής επιρροής που βασίζεται πρωτίστως σε αρνητικά κίνητρα τα οποία αφορούν στα συμφέροντα και στις αξίες  του επιτιθέμενου. Στόχος είναι να επηρεαστεί η διαδικασία λήψης αποφάσεων του άλλου μέρους.

Στην ελληνοτουρκική δυάδα, η ελληνική αποτρεπτική στρατηγική υπήρξε διαχρονικά θεμελιώδες στοιχείο διατήρησης της ειρήνης και της σταθερότητας στο Αιγαίο. Όποτε δεν ήταν αξιόπιστη, η ένταση ανέβαινε και το κατώφλι μιας ένοπλης αντιπαράθεσης ερχόταν πιο κοντά. Ας είμαστε ειλικρινείς. Δεν υπάρχει αποτροπή χωρίς ικανή στρατιωτική ισχύ και χωρίς την βούληση και την αποφασιστικότητα να την χρησιμοποιήσεις. Στο τέλος της ημέρας ένας αναθεωρητικός par excellence παίκτης όπως η Τουρκία αυτό που περιμένουμε ότι θα υπολογίσει είναι πόσο μεγάλο θα είναι το πιθανό πλήγμα που θα υποστεί σε σχέση με το ενδεχόμενο όφελος που προσδοκά αν προχωρήσει στην δημιουργία τετελεσμένων.

Την ίδια στιγμή, η αποτροπή δεν υφίσταται στο κενό. Είναι ένα κομμάτι – ανάλογα με το στρατηγικό περιβάλλον το πιο σημαντικό – της εθνικής στρατηγικής. Υπάρχει για να υποστηρίζει εμμέσως την εξωτερική πολιτική και να στέλνει στην άλλη πλευρά ότι η βέλτιστη επιλογή του είναι η ειρήνη και ο οριοθετημένος διάλογος. Υπάρχει για να προσθέτει αξία στις διπλωματικές κινήσεις της χώρας.

Η σχέση μας με το Ισραήλ που ωριμάζει συνεχώς και αποκτά βάθος και στρατηγικό χαρακτήρα, θα ενισχύσει την θέση της Αθήνας στο περιφερειακό περιβάλλον ασφάλειας μόνο όταν όλοι και κυρίως οι ανταγωνιστές πιστέψουν ότι δεν εκλιπαρούμε το Τελ Αβίβ για βοήθεια αλλά ότι είμαστε ισχυροί ως αυτόνομοι παίκτες που έχουν πολλές στρατηγικές και τακτικές επιλογές. Το ίδιο και στην διαπραγμάτευση με την Αίγυπτο. Αν το Κάιρο πειστεί ότι η αποτρεπτική ικανότητα της χώρας έναντι της Τουρκίας είναι στιβαρή τότε η επιλογή της να συμφωνήσει με την Αθήνα θα φαντάζει πιο ελκυστική.

Ας μην έχουμε αυταπάτες. Χρειαζόμαστε αποτρεπτική ισχύ και την σχετική στρατηγική γιατί αν η Τουρκία αποδειχθεί ανορθολογικός παίκτης θα βρεθούμε μόνες και μόνοι «στη ομίχλη του πολέμου». Τότε η αξιοπιστία της αποτροπής μας θα έχει καταρρεύσει και οι ελληνοτουρκικές σχέσεις θα γυρίσουν πίσω στις αρχές του εικοστού αιώνα και την χειρότερη εκδοχή της νεωτερικότητας.

Ο Κώστας Υφαντής είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο
Πανεπιστήμιο