Καβάκος, Μπαχ και 100 κεριά

^«Τα μικρόφωνα που είναι τοποθετημένα στη σκηνή δεν είναι τοποθετημένα για την ενίσχυση του ήχου αλλά για την ηχογράφηση». Οσοι είχαν πάρει τις θέσεις τους στις κερκίδες του Αρχαίου Θεάτρου της Επιδαύρου και είχαν παρακολουθήσει μια συναυλία του Λεωνίδα Καβάκου έστω και μία φορά βρήκαν περιττή την εξήγηση. Τόσο όσο και οι υπενθυμίσεις των κανόνων που ορίζουν την περίεργη και διαφορετική εποχή που ζούμε και δοκιμαζόμαστε. Ομως η μουσική έκανε πάλι το θαύμα της, δημιούργησε ξανά δίχτυ ασφαλείας στις επιβεβλημένες αποστάσεις. Ο εξαίρετος σολίστας γνώριζε ότι ο χώρος και ο χρόνος είχαν βαθύνει λίγο περισσότερο την ευθύνη αυτού του κοντσέρτου. Δεν ήταν η αναμέτρηση με τα έργα του Μπαχ που επέλεξε να παρουσιάσει στο διψασμένο για μουσική κοινό, αλλά η δημιουργία ενός ξεχωριστού σύμπαντος για να χωρέσει και να εξαϋλωθεί η αβεβαιότητα, η ανασφάλεια και η τραγική κοινή περιπέτεια του πλανήτη.

Ο σπουδαίος βιολονίστας στάθηκε μπροστά στους 2.500 θεατές, οι οποίοι έσπευσαν να τον δουν, μόνο με το βιολί του υπενθύμισε ότι η μουσική για εκείνον είναι ηθικός κανόνας. Αποκάλυψε με τρυφερότητα και σεμνότητα τις εσωτερικές του συντεταγμένες, εκείνες που του φώτισαν τον δρόμο του από την ημέρα που βρήκε κάτω από το χριστουγεννιάτικο δέντρο – παιδάκι πέντε ετών – δώρο ένα βιολί και το έκανε προέκταση της ύπαρξής του. Μερικές στιγμές από αυτήν τη διαδρομή επέλεξε ν’ αφηγηθεί την Παρασκευή το βράδυ στην έναρξη του Φεστιβάλ Αθηνών, εκτελώντας τα έργα του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ από μνήμης, στο μεγαλύτερο θεραπευτήριο του αρχαίου κόσμου, τόπο λατρείας του θεού Ασκληπιού. Δεν ήταν τυχαία η εν λόγω επιλογή. Ο γερμανός συνθέτης – ο οποίος δεν είχε βγει ποτέ εκτός συνόρων – έχει προσφέρει τις πιο στιβαρές βάσεις στη μουσική. Σίγουρα δεν είχε φανταστεί ποτέ όταν έγραφε την «Παρτίτα αρ. 3» με το γρήγορο και ιδιαιτέρως σπινθηροβόλο πρελούδιο και το γρήγορο και θυελλώδες φινάλε, όπως σημείωσε στο πρόγραμμα της βραδιάς ο μουσικολόγος Αλέξανδρος Χαρκιολάκης, ότι θα ακουγόταν σε αυτόν τον ιερό χώρο. Ο Λεωνίδας Καβάκος ερμήνευσε τις ιαματικές μελωδίες του σπουδαίου μουσουργού σταματώντας για λίγο τον χρόνο. Ευαίσθητα και εύθραυστα σαν το φως των 100 κεριών που έκαιγαν για να ακούσουν τις ικεσίες αυτής της σιωπηλής προσευχής που πέρασε στις χορδές του Στραντιβάριους, με την ευφάνταστη μελωδία της «Σονάτας αρ. 1» και το αριστούργημα της βιολιστικής τέχνης, τη δεύτερη παρτίτα. Οι σονάτες και οι παρτίτες – όπως σημειώνεται και στο πρόγραμμα της βραδιάς -, γραμμένες το 1720, τοποθετούν στο επίκεντρο το βιολί (ο Μπαχ μάλιστα, θέλοντας να καταδείξει την αυτάρκεια του βιολιού ως σολιστικού οργάνου, τιτλοφόρησε αρχικά αυτά τα κομμάτια «Εξι σόλο έργα για βιολί χωρίς συνοδεία» – τίτλος που άλλαξε στην πρώτη έκδοση του έργου, το 1802, περίπου ογδόντα χρόνια μετά τη σύνθεσή του).

Οι δημιουργίες του αξεπέραστου συνθέτη αποδεικνύουν τις άπειρες δυνατότητες του οργάνου που για να αναδυθούν θα πρέπει να συναντήσουν έναν ακριβό εκτελεστή. Οσοι μοιραστήκαμε τα 70 λεπτά της συναυλίας του Λεωνίδα Καβάκου είδαμε πως έργα απαράμιλλης τεχνικής από έναν απαράμιλλο βιρτουόζο μπορούν να κάνουν ένα θαύμα. Μετά το τέλος της συναυλίας ο κόσμος άρχισε να αποχωρεί συζητώντας χαμηλόφωνα. Ηταν η πρώτη σκέψη που έκανα περπατώντας προς το πάρκινγκ ακούγοντας τον Σωκράτη Μάλαμα να μου λέει «δεν μπορείς να ξεγελάσεις τον χώρο, χρειάζεται ακεραιότητα και γενναιότητα». Και ήταν σαν να έβλεπα ξανά τον Λεωνίδα Καβάκο να σκύβει και ν’ ακουμπάει τη θυμέλη.