Opus 132 του Μπετόβεν: ένα έργο «συνταγή» για την πανδημία

Οταν πλέον επέλθει η κανονικότητα και οι συναυλίες επιστρέψουν με γεμάτες πλατείες, καλλιτέχνες και θεατές θα έχουν κάθε λόγο να πανηγυρίζουν. Σε αναμονή αυτής της στιγμής, ίσως οι λάτρεις της κλασικής μουσικής βρουν ένα καταφύγιο στο Κουαρτέτο εγχόρδων αριθμός 15 σε Λα Ελάσσονα (Opus 132) του Μπετόβεν, που θεωρείται από τους μουσικολόγους ένα από τα πιο χαρακτηριστικά δείγματα έργου που παίρνει τον ακροατή του σε ένα πνευματικό ταξίδι προς την επούλωση των πληγών του.

Ο γερμανός συνθέτης έγραψε το έργο το 1825, μόλις δύο χρόνια πριν από τον θάνατό του, την εποχή που έπασχε από μια φρικτή φλεγμονή εντέρου. Mόλις συνήλθε, θέλησε να γράψει ένα κομμάτι στο οποίο να αποτυπώσει την ψυχολογία του πόνου και της αρρώστιας με μελωδίες. Εδώ ο Μπετόβεν μεταφέρει περισσότερο την αλλαγή της αντίληψής του, προϊόν της ασθένειας. Σε μια μελέτη για τα κουαρτέτα του, ο μουσικολόγος Γιόζεφ Κέρμαν έγραψε το 1987 πως το συγκεκριμένο έργο χαρακτηρίζεται από μια «ξεκάθαρη ατμόσφαιρα, την οποία ψιθυρίζει κάποιος που έχει μόλις αναρρώσει και μόλις πέρασε μια υπέρτατη κρίση. Φαίνεται ακόμα πως παίρνει οξυγόνο».

Υπό αυτό το πρίσμα λοιπόν μπορεί το Opus 132 να είναι ένα κομμάτι γραμμένο δύο αιώνες πριν από την πανδημία; Και ναι και όχι. Ολα εξαρτώνται από το πώς θα το ακούσει κάποιος. Σε κάθε περίπτωση, φτάνει στα άκρα. Ενώ ξεκινάει με έναν απαλό ήχο, η ένταση αυξάνεται με ένα βιολί, για να μπει ένα σύντομο αλλά τόσο ελπιδοφόρο, ίσως και παρηγορητικό μοτίβο με εκρήξεις οργάνων. Οσο ο ασθενής δεν αναρρώνει, οι αντιθέσεις συνεχίζονται, καταλήγοντας σε παραλήρημα. Μόλις ξυπνήσει, ωστόσο, ξεκινάει στο μεσαίο κομμάτι του έργου ένας ύμνος ευχαριστίας προς τον Θεό για την ανάρρωση. Ηχος ήρεμος, χωρίς εξάρσεις, μετρημένος. Δεν είναι τυχαίο που εδώ κυριαρχεί το πιάνο, αφού ο τόνος αυτός λειτουργεί ως θεραπεία στο κουρασμένο σώμα αλλά και πνεύμα. Ο ύμνος διακόπτεται δύο φορές από δύο έντονες μελωδίες σε λα μείζονα, χωρίς να διαρκούν, σαν οι τελευταίες ανάσες ενός σώματος που πεθαίνει. Η προσευχή σβήνει με μοτίβα που προκαλούν ανάταση και η σύνθεση ολοκληρώνεται με ένα παθιασμένο φινάλε, επιβεβαιώνοντας την επιστροφή επιτέλους στη ζωή.