Ευρώπη και Διεθνές Δίκαιο τα όπλα της Ελλάδας

Η επιθετικότητα της Τουρκίας – τόσο σε ρητορική όσο και σε πράξεις – έχει φτάσει τελευταία σε πρωτοφανές σημείο και μάλιστα όχι μόνο εναντίον της Ελλάδας. Η Αγκυρα δείχνει το πιο αυταρχικό, θρασύ και αναξιόπιστο πρόσωπό της σε ολόκληρη την Ευρώπη, καθιστώντας πλέον σαφές ότι είναι αναγκαίο να αντιμετωπιστεί, τόσο σε διμερές όσο και σε διεθνές επίπεδο. Στο ερώτημα «ειρήνη ή σύγκρουση», η Ελλάδα σαφέστατα επιλέγει την ειρήνη. Εχει όμως και η ειρήνη τις προϋποθέσεις της.

Το ισχυρότερο όπλο της Ελλάδας ήταν και παραμένει η προσήλωση στο Διεθνές Δίκαιο, στον σεβασμό των αρχών της καλής γειτονίας και στην ειρηνική επίλυση των διαφορών. Οσο και αν προκαλείται, η ελληνική πλευρά δεν επιτρέπεται να απομακρυνθεί από τις αξίες της. Είναι κατανοητοί κάποιες φορές οι υψηλοί τόνοι, αλλά από μόνοι τους δεν οδηγούν σε λύσεις – και είναι άλλο να εκτονώνεται το εύλογο αίσθημα αδικίας και άλλο τα εθνικά θέματα να εργαλειοποιούνται στην εσωτερική πολιτική αντιπαράθεση και τελικά να υπονομεύονται.

Το 1999 η Ελλάδα πρωτοστάτησε, με τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο Ελσίνκι, στο άνοιγμα ευρωπαϊκής προοπτικής της Τουρκίας. Βιώναμε τότε και πάλι περίοδο ακραίας τουρκικής επιθετικότητας, ωστόσο πιστεύαμε ότι αυτή η προοπτική θα ήταν επωφελής για όλες τις πλευρές και, πράγματι, ο απολογισμός είναι σε κάθε περίπτωση θετικός: αυτές οι επιλογές κατέστησαν εφικτή και τη μεγάλη επιτυχία της ένταξης της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Από αυτή τη στρατηγική μπορούμε να διδαχτούμε και σήμερα, που το όποιο κλίμα εμπιστοσύνης έχει καταστραφεί και η ενταξιακή πορεία της Τουρκίας στην ΕΕ έχει παγώσει. Η Ευρώπη παραμένει ισχυρός μοχλός πίεσης – ίσως ο μοναδικός – για αλλαγές και αξίζει να προσπαθήσουμε, απευθυνόμενοι τόσο στην τουρκική ηγεσία όσο και στον λαό της γειτονικής χώρας, να πείσουμε και πάλι για τα πλεονεκτήματα από την υιοθέτηση των αρχών και των αξιών της.

Για την Ελλάδα, το Διεθνές Δίκαιο, η εθνική ομοψυχία και η νηφαλιότητα αποτελούν σημαντικά πλεονεκτήματα και όχι αδυναμίες, όπως κάποιοι μπορεί να πιστεύουν. Η σχέση μας με την Τουρκία πρέπει επιτέλους να στηθεί σε στέρεη βάση, αρχές και όρους καλής γειτονίας, προοπτική για το μέλλον. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με διάλογο – υπό σαφείς προϋποθέσεις και με πλήρη σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο – και εντέλει με προσφυγή στην κρίση διεθνούς δικαιοδοτικού οργάνου. Και τα δύο δεν πρέπει να μας φοβίζουν, απαιτούν όμως άρτια προετοιμασία, απαλλαγή από φοβίες, στρεβλές εικόνες και «μύθους» και ειλικρινή και υπεύθυνη ενημέρωση των πολιτών. Θέλω να πιστεύω ότι οι εποχές που μπορούσε κανείς να χτίσει πολιτική καριέρα με πλειστηριασμούς «πατριωτισμού» και, επί της ουσίας, σε βάρος των εθνικών συμφερόντων, έχουν παρέλθει. Οι Ελληνες δικαιούνται να ενημερωθούν έγκυρα και έγκαιρα για τις εθνικές μας διεκδικήσεις, τα δίκαιά μας και τον τρόπο με τον οποίο θα τα υπερασπιστούμε. Σε αυτή την προσπάθεια, η ευθύνη ανήκει ασφαλώς σε όλο το πολιτικό σύστημα. Και όχι, η νηφαλιότητα και οι χαμηλοί τόνοι, οι έξυπνες κατευναστικές πολιτικές δεν είναι δείγμα αδυναμίας – το αντίθετο.

Σε αυτές τις πολιτικές περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων η δημιουργία αξιόπιστων διαύλων επικοινωνίας με την άλλη πλευρά, προκειμένου να αποφεύγεται η αμοιβαία επικίνδυνη κλιμάκωση των εντάσεων, η επιδίωξη χρήσιμων συμμαχιών, όπως η στρατηγική σχέση με το Ισραήλ που εγκαινιάστηκε το 2010 και σωστά συντηρείται και οι πρωτοβουλίες σε πεδία που μπορούν να δημιουργήσουν συναινέσεις αντί εντάσεων και να φέρουν στο ίδιο τραπέζι χώρες που δύσκολα συνομιλούν, όπως η Διάσκεψη για την Κλιματική Αλλαγή στη Μεσόγειο που συγκαλέσαμε στην Αθήνα το 2010 και αξίζει να συνεχιστεί από τη σημερινή κυβέρνηση. Η Ελλάδα επιβάλλεται και μπορεί να διεκδικήσει εκ νέου ηγετικό ρόλο στην περιοχή. Με ψυχραιμία, γνώση, αξιοποίηση των συγκριτικών μας πλεονεκτημάτων, συστηματική δουλειά και βέβαια σε συνεννόηση με τους ευρωπαίους εταίρους μας, οι οποίοι γνωρίζουν πλέον πολύ καλά τι σημαίνει σήμερα Τουρκία και έχουν κάθε συμφέρον από μια αξιόπιστη σταθεροποιητική ευρωπαϊκή παρουσία στην περιοχή.