Να μετατρέψουμε το ελληνοτουρκικό σε ευρωτουρκικό ζήτημα

Σε δύο μέρες από σήμερα συνεδριάζει το Συμβούλιο Υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ, με μοναδικό θέμα την Τουρκία. Η συνεδρίαση γίνεται στη σκιά της γαλλο-τουρκικής κλιμάκωσης των σχέσεων, της ανάληψης της προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου από τη Γερμανία και των τεταμένων ελληνοτουρκικών σχέσεων στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Λιβύη.

Η Ελλάδα θα καθίσει στο τραπέζι του Συμβουλίου ισχυροποιημένη. Τους τελευταίους έξι μήνες, στον αντίποδα της τουρκικής επιθετικότητας και αναθεωρητισμού, η χώρα μας έχει επιδείξει υπεροχή υπευθυνότητας, νομιμότητας και σταθερότητας.

Η υπεύθυνη και συνετή διαχείριση της υγειονομικής κρίσης έδωσε νέα δυναμική στην αξιοπιστία της χώρας διεθνώς αλλά και εντός της ευρωπαϊκής οικογένειας.

Στα ελληνοτουρκικά, το κρίσιμο αυτό εξάμηνο, προστατεύσαμε αποτελεσματικά την κυριαρχία μας και αφυπνίσαμε τη διεθνή κοινότητα ως προς την προκλητικότητα της Τουρκίας. Η πολιτική εργαλειοποίησης του Μεταναστευτικού, με την κλιμάκωση της υβριδικής επίθεσης στον Εβρο, και του εκβιασμού της Ευρώπης όχι μόνο ξεσκεπάστηκε, αλλά έφερε τα αντίθετα αποτελέσματα από αυτά που ήλπιζε ο Ερντογάν: συσπείρωσε την Ευρώπη σε μια ξεκάθαρη θέση – τα ελληνικά σύνορα είναι ευρωπαϊκά και θα προστατευτούν.

Στον αντίποδα του παράνομου τουρκο-λιβυκού μνημονίου η ελληνική διπλωματία προτάσσει την υπογραφή συμφωνίας οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών με την Ιταλία, βασισμένη στις κοινά αποδεκτές αρχές του διεθνούς δικαίου και δικαίου της θάλασσας. Η συμφωνία αυτή συνιστά μια ακόμα απτή εκδήλωση της νομιμότητας των ελληνικών θέσεων έναντι της επιλεκτικής και αυθαίρετης στάσης της Τουρκίας. Τόσο η ΕΕ, όσο η Αμερική και η Ρωσία συντάσσονται πλέον ξεκάθαρα με τις ελληνικές θέσεις: τα ελληνικά νησιά έχουν ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα.

Εγκαινιάζεται λοιπόν μια κρίσιμη περίοδο για τις ευρω-τουρκικές σχέσεις, και το τελευταίο εξάμηνο του 2020 θα δημιουργήσει για πολλούς λόγους αυξημένη κινητικότητα τόσο στην Τουρκία όσο και στην Ευρώπη, και συνεπώς επιβάλει την επαγρύπνηση εθνικής ενότητας της Ελλάδας.

Οι αμερικανικές εκλογές και η πίεση της Ρωσίας στην Τουρκία αυξάνουν τα διλήμματα του Ερντογάν, ενώ στη Λιβύη, παρά τον ρόλο που της αναγνωρίζεται, η κλιμάκωση με το τελεσίγραφο Αιγύπτου περιορίζει συνεχώς τις επιλογές της Τουρκίας. Δεδομένης και της διαρκώς επιδεινούμενης οικονομικής κατάστασης στο εσωτερικό της, η αναζήτηση μιας «νίκης» προς εσωτερική κατανάλωση καθιστούν τις κινήσεις του Ερντογάν απρόβλεπτες. Μια τέτοια εσωτερικής κατανάλωσης κίνηση είναι και η εμμονή του τούρκου προέδρου να μετατρέψει την Αγία Σοφία σε τζαμί, κίνηση που μοναδικό στόχο έχει να προκαλέσει την παγκόσμια χριστιανική κοινότητα, προσκρούοντας στις διεθνές συμβάσεις για την προστασία μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς.

Η Ελλάδα παραμένει προετοιμασμένη και θωρακισμένη και επιδιώκει τον θεσμοθετημένο διάλογο, στη βάση του διεθνούς δικαίου. Η τηλεφωνική επικοινωνία του Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Ταγίπ Ερντογάν, η πρώτη μετά τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στο Λονδίνο, σηματοδοτεί ακριβώς αυτή τη στρατηγική επαγρύπνησης και την ανάγκη επικοινωνίας. Σε αυτό δεν χωράει αμφιβολία. Ο διάλογος και η διπλωματία συνιστούν το βασικότερο όπλο στην εξωτερική πολιτική.

Λογικές απομόνωσης, ακραίες και γραφικές τοποθετήσεις που δεν έχουν κανένα άλλο στόχο παρά την υστεροφημία της ατάκας δεν εξυπηρετούν το εθνικό συμφέρον. Συχνά, μάλιστα, έχουν αποδειχθεί και επιζήμιες. Επίσης τοποθετήσεις σε κρίσιμες στιγμές, που καταλήγουν να αδυνατίζουν τη διαπραγματευτική θέση της Ελλάδας, δεν είναι ωφέλιμες. Το ίδιο ισχύει και για τη χρησιμοποίηση τουρκικών επιχειρημάτων εντός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, σε ευαίσθητα θέματα όπως το Προσφυγικό, τα οποία βλάπτουν, και μετά βεβαιότητας δεν βοηθούν στη διαμόρφωση μιας κοινής ευρωπαϊκής θέσης.

Συνεπώς, οι επόμενοι έξι μήνες συνιστούν πρόκληση αλλά και ευκαιρία για τη χώρα μας. Πρόκληση ισορρόπησης των διαφορετικών γεωστρατηγικών συμφερόντων στη Μεσόγειο, και των ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων, όπως η οικονομική ανάκαμψη, η νέα μεταναστευτική συμφωνία με την Τουρκία, αλλά και η διασφάλιση της ευρωπαϊκής ασφάλειας και σταθερότητας των συνόρων.

Παράλληλα όμως είναι και μια ευκαιρία στρατηγικής ευθυγράμμισης των ελληνικών εθνικών συμφερόντων με αυτά της ευρωπαϊκής υψηλής στρατηγικής. Οφείλουμε να κεφαλαιοποιήσουμε στρατηγικά αυτό που πετύχαμε στον Εβρο και να μετατρέψουμε, κόντρα στις επιθυμίες της Τουρκίας, το ελληνοτουρκικό σε ευρωτουρκικό ζήτημα.

Βασική μας κατεύθυνση σε αυτό, όπως άλλωστε έχω πει από τον Δεκέμβριο του 2019, είναι η προώθηση των ελληνικών θεμάτων ασφάλειας και άμυνας σε μια συμφωνία-πακέτο ΕΕ – Τουρκίας. Η Τουρκία οφείλει να γνωρίζει πλέον ότι οποιαδήποτε οικονομικά οφέλη επιθυμεί να αποκομίσει από μια συμφωνία με την Ευρώπη, θα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με την ασφάλεια και σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου, και αδιαπραγμάτευτα στη βάση του διεθνούς δικαίου.

Η Ελλάδα είναι σταθερή στη στρατηγική του ειλικρινούς διαλόγου. Πάντοτε πίστευα και πιστεύω, ότι στην άσκηση εξωτερικής πολιτικής χρειάζονται καλή πίστη και καθαρές κουβέντες. Ο ουσιαστικός όμως διάλογος προϋποθέτει την έμπρακτη μείωση της έντασης και της ρητορικής, έτσι ώστε με καλή πίστη να ξεκινήσει ο νέος γύρος διερευνητικών επαφών. Η Ελλάδα αποδεικνύει καθημερινά ότι είναι αξιόπιστος συνομιλητής. Τώρα είναι η σειρά της Τουρκίας να ανταποκριθεί.