Ηχοδύναμα

Μπετόβεν: Οι Εννέα Συμφωνίες, Συμφωνική Ορχήστρα του Μάλμε, Ρόμπερτ Τρεβίνο, ONDINE, 5 sacd

Η μουσική είναι μία τέχνη που απαιτεί διαμεσολάβηση. Σε αντίθεση με άλλες τέχνες, όπως η ζωγραφική, το μουσικό κείμενο δεν έρχεται σε απευθείας επαφή με τον αποδέκτη του, εκτός κι αν αυτός είναι μουσικός και μάλιστα βαθιά καταρτισμένος, τουλάχιστον όταν μιλάμε για απαιτητικά έργα. Τον ρόλο του διαμεσολαβητή ανάμεσα στον συνθέτη, την παρτιτούρα και τον ακροατή αναλαμβάνουν οι μουσικοί της ορχήστρας, οι μαέστροι ή όποιοι άλλοι μουσικοί. Γι’ αυτό και η σημασία της ερμηνευτικής είναι καθοριστική στην πρόσληψη ενός έργου. Ολα τα παραπάνω απαντούν, έστω και συμπυκνωμένα, σε ένα ερώτημα που έρχεται και επανέρχεται πολύ συχνά: κι άλλος Μπετόβεν, ή Μπραμς, ή Μπρούκνερ; Και νέες ηχογραφήσεις έργων που έχουν χιλιοηχογραφηθεί και ακουστεί τόσο πολύ; Η απάντηση είναι ναι. Κι άλλος. Και αυτό επειδή ποτέ δεν είναι ο ίδιος. Ο Αρθουρ Σνάμπελ είχε κωδικοποιήσει το ζήτημα δίνοντας την επιτομή του: «Η μουσική είναι πάντα καλύτερη από όσο μπορεί να ερμηνευθεί». Κάθε ερμηνεία είναι και μία άλλη ανάγνωση που οδηγεί πολύ συχνά σε εντελώς νέες ατραπούς. Αν δεν υπήρχε η δισκογραφία, που ξεκίνησε στην πρώτη δεκαετία του 20ου αιώνα, θα είχαμε σήμερα πολύ μεγάλα κενά στην αντίληψή μας για τη μουσική. Αντίθετα, τώρα είμαστε σε θέση να παρακολουθήσουμε τη διαρκή εξελικτική πορεία της ερμηνευτικής φτάνοντας πολλές φορές ακόμα και σε ανθρώπους που ήρθαν σε άμεση επαφή με πολύ μεγάλους συνθέτες του 19ου αιώνα. Η αλυσίδα δεν έχει σπάσει και αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό για τη βαθύτερη κατανόηση της μουσικής και όχι μόνον.

Σε αυτή την αλυσίδα ένας χρονολογικά τελευταίος κύκλος με τις Συμφωνίες του Μπετόβεν ήρθε μόλις να προστεθεί. Ο μαέστρος Ρόμπερτ Τρεβίνο είναι νέος και ελάχιστα γνωστός μέχρι στιγμής. Αν κρίνει κανείς από τον πολύ καλά δουλεμένο αυτόν κύκλο, σε λίγα χρόνια θα είναι διάσημος για την ικανότητά του να διαβάζει και να ερμηνεύει καθαρά πολύ απαιτητικά και εξίσου δοκιμασμένα έργα όπως αυτά. Αυτός ο κύκλος είναι μία ακόμα απόδειξη ότι, ευτυχώς, η γνήσια αναζήτηση της ερμηνευτικής ουδέποτε θα σταματήσει ποτέ, όπως και ουδέποτε θα πάψει να εκπλήσσει θετικά. Αντιθέτως, η Ορχήστρα του Μάλμε, την οποία διευθύνει, δεν είναι άγνωστη στο μουσικόφιλο κοινό, ως μία από τις πιο ενδιαφέρουσες της Σκανδιναβίας, όπου το επίπεδο της μουσικής είναι έτσι κι αλλιώς εξαιρετικά υψηλό. Ο Μπετόβεν του Τρεβίνο αξίζει αληθινά τον κόπο για τη φρεσκάδα, την ορμή αλλά και την ταυτόχρονη ικανότητά του να την ελέγχει. Αξίζει επειδή έχει κάτι να πει. Και αυτό δεν είναι καθόλου λίγο. Ειδικά για έναν μαέστρο που δεν προέρχεται από τους συνήθεις προνομιακούς χώρους: μεγάλωσε στο Τέξας αλλά έζησε σκληρές δυσκολίες. Βίωσε έντονα τον ρατσισμό, τις διακρίσεις, την ανέχεια ως Λλατινοαμερικανός από το Μεξικό. Ομως, μέσα από πολύ επίμονη και δύσκολη πορεία, μέσα στην οποία περιλαμβάνονται και μαθητείες δίπλα σε πολύ μεγάλους δασκάλους, τα κατάφερε να φτάσει μέχρι εδώ…

Μπετόβεν: Τα Κοντσέρτα για πιάνο, Stephen Hough πιάνο, Hannu Lintu, Συμφωνική Ορχήστρα της Φινλανδικής Ραδιοφωνίας, Hyperion, 3 cd

Οι ερμηνευτές αυτού του επίσης νέου κύκλου με τα Κοντσέρτα για πιάνο του Μπετόβεν δεν έχουν πολλά κοινά με τη δύσκολη πορεία του Τρεβίνο. Εχουν όμως δύο σημαντικά: πρώτον, ότι η Ορχήστρα είναι και πάλι από την (πολύ) Βόρεια Ευρώπη και, δεύτερον, ότι και πάλι επιβεβαιώνονται όλα τα παραπάνω όσον αφορά τη σημασία της ερμηνευτικής που, ευτυχώς, δεν σταματά ποτέ να εκπλήσσει. Ο Stephen Hough δεν χρειάζεται φυσικά συστάσεις: η πορεία του και στις αίθουσες και στη δισκογραφία είναι μακρά και εξαιρετική ως προς την ιδιοτυπία και την ποιότητά της. Ο ίδιος φαίνεται ότι θεωρεί αυτόν τον κύκλο με τα Κοντσέρτα του Μπετόβεν ως ένα είδος κορωνίδας της μέχρι τώρα πορείας του. Και όχι άδικα, καθώς πρόκειται σίγουρα για έναν από τους πιο ενδιαφέροντες κύκλους των τελευταίων ετών – και υπήρξαν αρκετοί τέτοιοι. Σε αυτό καθοριστικός είναι ο ρόλος του σπουδαίου Hannu Lintu και της εξαίρετης Ορχήστρας του. Οπως και με τον Τρεβίνο και το Μάλμε, έτσι κι εδώ με τον Lintu και τους Φινλανδούς, υπάρχει κάτι νέο – όχι χρονολογικά, ουσιαστικά. Υπάρχει ωριμότητα αλλά και φρεσκάδα, λεπτομέρεια στην ανάγνωση, γερή, ενδελεχής προσοχή στην αρμονική και μελωδική υποστήριξη των κύριων μουσικών θεμάτων, άρα, σε πολλές περιπτώσεις, και έκπληξη, που είναι ό,τι πιο δύσκολο ίσως μπορεί να καταφέρει κανείς σήμερα με έργα σαν αυτά.