Ο μαέστρος των σάουντρακ

^«Η μουσική με έσωσε από την πείνα και τον πόλεμο. Η τέχνη είναι καθαρό ταλέντο, δεν έχει καμία σχέση με την ταλαιπωρία και τον πόνο». Αυτή η διαυγής σχέση του με τη μουσική, αποτυπώθηκε στο τεράστιο έργο του χωρίς ποτέ να διαρραγεί. Ο Ενιο Μορικόνε για περισσότερες από επτά δεκαετίες παρέδωσε μουσική για περισσότερες από 500 ταινίες, τηλεοπτικές σειρές αλλά και 100 συμφωνικά έργα. Ο αυτοκράτορας των σάουντρακ έκλεισε για πάντα τα μάτια του, σε ηλικία 91 ετών, χθες σε μια κλινική της Ρώμης όπου νοσηλευόταν διότι είχε σπάσει τον μηρό του. Ο σπουδαίος συνθέτης και ενορχηστρωτής που συνέδεσε το όνομά του με τα σπαγγέτι γουέστερν, έγινε ο πιο επιδραστικός δημιουργός στην ιστορία της μουσικής για τον κινηματογράφο. Το όνομά του στους τίτλους των ταινιών συνοδευόταν πάντα από τη φράση «τη μουσική συνέθεσε, ενορχήστρωσε και διηύθυνε ο Ενιο Μορικόνε». Ο λόγος που είχε επιλέξει να εμφανίζεται έτσι είναι γιατί όπως είχε εξηγήσει: «Ηθελα ο κόσμος να καταλαβαίνει ότι ήμουν υπεύθυνος για τα πάντα: τη σύνθεση, την ενορχήστρωση και τη διεύθυνση της ορχήστρας. Σήμερα έχουν ακολουθήσει το παράδειγμά μου και άλλοι συνθέτες».

Γεννήθηκε στη Ρώμη και την αγάπη του για την μουσική την πήρε από τον πατέρα του ο οποίος ήταν τρομπετίστας. Οπως ανέφερε ο Ενιο Μορικόνε: «Ηταν εξαίρετος μουσικός. Στο σπίτι μας άκουγες συνεχώς μουσική. Σχεδόν πάντα ήμουν ο δεύτερος τρομπετίστας στις ορχήστρες του. Κάποιες φορές μάλιστα ηχογραφούσαμε μαζί τη μουσική για τις ταινίες. Αυτός ήταν ένας πολύ αποτελεσματικός τρόπος μάθησης».

Σε ηλικία 12 ετών πήγε στη μουσική σχολή Σάντα Σεσίλια για να σπουδάσει σύνθεση. Μετά από μερικούς μήνες τοποθέτησαν τον νεαρό Ενιο κατευθείαν στο τρίτο έτος. «Στο δικό μου μυαλό ωστόσο ήμουν τριτοετής από την πρώτη στιγμή. Μετά έγινα μαθητής του διάσημου συνθέτη Goffredo Petrassi. Και ήταν η δική του διδασκαλία που με επηρέασε για πάντα. Εμαθα πολλά για τη “scholar Romana”, τη μουσική προσέγγιση με βάση τη γνώση όλων των μεγάλων ρωμαίων συνθετών της εποχής».

ΤΑ ΓΟΥΕΣΤΕΡΝ. Αρχισε να συνθέτει μουσική το 1946. Από το τέλος της δεκαετίας του 1950 εργάστηκε στο στούντιο RCA όπου έδωσε και το ενορχηστρωτικό του ιδίωμα μέσα από τις συνεργασίες του με μουσικούς όπως ο Πολ Ανκα, ο Τσετ Μπέικερ, η Μίνα. Η φήμη του άρχισε να ξεπερνά τα σύνορα της χώρας του όταν συνεργάστηκε με τους σκηνοθέτες Σέρτζιο Λεόνε, Ντούτσιο Τέταρι, Σέρτζιο Κορμπούτσι γράφοντας μουσική για τις ταινίες «Για μια χούφτα δολάρια», «Μονομαχία στο Ελ Πάσο», «Ο καλός, ο κακός και ο άσχημος». Για την τελευταία μάλιστα είχε πει ότι χρησιμοποιήθηκαν διαφορετικοί ήχοι για τους τρεις χαρακτήρες. «Για τον “Ασχημο” (Τούκο Ραμίρεζ) χρησιμοποίησα τον ήχο ενός κογιότ και τον μετέτρεψα σε μουσικό κομμάτι. Για τη μουσική επένδυση της ταινίας “Ο αδίστακτος” (1966) χρησιμοποίησα τους ήχους μιας γραφομηχανής. Δεν ήμουν ο πρώτος που έκανε κάτι τέτοιο, είχε προηγηθεί κάποιος άλλος. Ο στόχος ήταν να συνδυάσω τη μουσική με ήχους της καθημερινότητας. Και το απόλαυσα πραγματικά». Για τον Ενιο Μορικόνε οι συνθέτες που γράφουν μουσική για ταινίες, θα πρέπει να θέτουν τον εαυτό τους στην υπηρεσία της μουσικής. Δεν μπορούν να βρίσκονται απέναντίτης. Διατηρούσε και απολάμβανε τις σχέσεις του με τους σκηνοθέτες και με τον κάθε έναν ήταν μοναδική: «Ολα είναι πολύ καλύτερα όταν είσαι φίλος με τον σκηνοθέτη. Πρέπει πάντα να υπάρχει αμοιβαίος σεβασμός και εμπιστοσύνη ανάμεσα στον συνθέτη και τον σκηνοθέτη αλλά αν υπάρχει φιλία το αποτέλεσμα είναι πολύ καλύτερο. Γιατί έχεις την ευχέρεια να προτείνεις περίεργα και ενδιαφέροντα πράγματα. Ο Brian De Palma δεν χαμογελάει ποτέ. Είναι όμως σπουδαίος σκηνοθέτης. Είναι ακριβέστατος, δίνει μεγάλη βάση στο σενάριο και επιλέγει τις καλύτερες μελωδίες. Η φιλία μου με τον Σέρτζιο Λεόνε ήταν πραγματική. Είχε συζητήσει μαζί μου την πιθανότητα να γυρίσει μια ταινία για την πολιορκία του Λένινγκραντ. Αλλά δεν μου ζήτησε να γράψω τη μουσική. Υπήρχε λόγος. Ηξερε ότι επρόκειτο να πεθάνει. Είχε ένα σοβαρό πρόβλημα με την καρδιά του και δεν ήθελε να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση. Αυτός είναι ο λόγος που δεν μου το ζήτησε ποτέ. Ηξερε ότι δεν θα τα κατάφερνε. Οι οικογένειές μας συνδέονται με φιλικούς δεσμούς – οι γυναίκες και τα παιδιά μας».

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ. Για τον Ενιο Μορικόνε η οικογένειά του – η γυναίκα του και τα τέσσερα παιδιά τους – ήταν η βασικότερη και πιο πολύτιμη σταθερά του. Εχει πει πολλές φορές ότι η αφοσίωσή του στη μουσική του έκανε την οικογένειά του να υποφέρει: «Βρισκόμουν είτε στα στούντιο ηχογραφώντας είτε κλεισμένος σε ένα δωμάτιο γράφοντας μουσική. Και έτσι δεν της αφιέρωσα ποτέ τον χρόνο που έπρεπε. Η γυναίκα μου μεγάλωνε μόνη της τα παιδιά. Κάπου εκεί είπα: «Πέρνα περισσότερο χρόνο». Και αυτό έκανα. Το μυστικό για ένα μακροχρόνιο και ευτυχισμένο γάμο; Να είσαι πιστός στον άνθρωπό σου, ειλικρινής. Επίσης παίζει ρόλο και ότι εγώ και η Μαρία κάναμε τέσσερα παιδιά». Η σύζυγός του έγινε σημαντικός συνεργάτης του στη σύνθεση. Την έβαζε να ακούει τα κομμάτια πριν τα στείλει στους σκηνοθέτες. «Κάποιες φορές δεν έκαναν και τις καλύτερες επιλογές για τις ταινίες τους. Τότε έβαζα τη Μαρία να επιλέγει τα μουσικά κομμάτια. Και, όπως αποδείχτηκε, είχε πολύ καλό αφτί».

Οι πολλές διακρίσεις και τα βραβεία ήρθαν ως υπενθύμιση της υπέροχης δουλειάς του. Το φλερτ με το Οσκαρ ήταν επίμονο και διαρκές αλλά όπως είχε τονίσει πίστευε ότι δεν θα το κέρδιζε. Είχε προταθεί το 1979, το 1987, το 1988, το 1991, το 1992 και του αποδόθηκε Τιμητικό Οσκαρ το 2007 από τον Κλιντ Ιστγουντ «για τη μαγευτική και πολυπρόσωπη συνεισφορά του στην τέχνη της μουσικής για ταινίες». «Δεν είχα ποτέ στο μυαλό μου τα βραβεία και τις διακρίσεις. Ωστόσο είναι εξαιρετικά χρήσιμα για τις ταινίες και κάνουν καλή διαφήμιση στην κινηματογραφική βιομηχανία». Κατάφερε να πάρει το πολύτιμο αγαλματίδιο για την ταινία του Κουέντιν Ταραντίνο «Οι μισητοί οκτώ». Εχει όμως κρατήσει στα χέρια του τρία βραβεία Γκράμι, τρεις Χρυσές Σφαίρες, έξι Bafta, δύο Βραβεία Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου, έναν τιμητικό Χρυσό Λέοντα και ένα Πολικό Μουσικό Βραβείο.