Ηχοδύναμα

Σερ Τζον Μπαρμπιρόλι: Οι πλήρεις ηχογραφήσεις στη Warner, 109 cd

Αν κάποιος έλεγε στον Σερ Τζον Μπαρμπιρόλι, που έφυγε από τη ζωή πριν από ακριβώς μισό αιώνα, τον Ιούλιο του 1970, ότι μία ημέρα πενήντα χρόνια αργότερα, θα εκδοθούν οι πλήρεις ηχογραφήσεις του στη Warner, ο «Glorious John» θα τον κοιτούσε όλος απορία. Είχε ηχογραφήσει ήδη από τη δεκαετία του 1930 στη Νέα Υόρκη και σε αρκετές εταιρείες, αλλά στη Warner; Ποτέ. Αλλωστε, η ίδια δεν έκανε ηχογραφήσεις. Ομως από το ’70 μέχρι σήμερα ο κόσμος άλλαξε πολλές φορές: η προ ετών εξαγορά της ΕΜΙ, της εταιρείας που ήξερε ο Μπαρμπιρόλι και με την οποία δούλευε επί πολλά χρόνια στο στούντιο, έφερε μία νέα πραγματικότητα, κομμάτι της οποίας είναι και αυτή εδώ η συναρπαστική, απολύτως απαραίτητη για κάθε ενήμερη δισκοθήκη, έκδοση.

ΑΞΕΠΕΡΑΣΤΟΣ ΜΑΛΕΡ. Ο Σερ Τζον δεν ήταν ένας συνηθισμένος μαέστρος: είχε ισχυρές ερμηνευτικές απόψεις που συχνά ξέφευγαν ακόμα και από τη «βαριά» πρακτική της εποχής του. Ο Μάλερ του, στη μουσική του οποίου επικεντρώθηκε συγκριτικά αργά, ξαφνιάζει ακόμα και σήμερα για τις θεμελιακές επιλογές στα tempi. Ιδίως η θρυλική ανάγνωσή του στην Εκτη Συμφωνία. Ομως, αυτό που στην αρχή μπορεί πραγματικά να σοκάρει, ιδίως τον σημερινό ακροατή, αμέσως μετά αποδεικνύεται ότι όχι απλώς δουλεύει, αλλά κάνει θαύματα. Οσο για την Ενάτη Συμφωνία που ηχογράφησε με τη Φιλαρμονική του Βερολίνου, αναμφίβολα είναι η μόνη μέχρι σήμερα ηχογράφηση που το status της είναι τέτοιο ώστε να τη θέτει απολύτως ισότιμα δίπλα σε εκείνες των δύο μαθητών του Μάλερ, του Μπρούνο Βάλτερ και του Οτο Κλέμπερερ. Για πολλούς, είναι σημαντικότερη ακόμα και από αυτές. Τα ίδια ισχύουν για τις «Μεταμορφώσεις» του Ρίχαρντ Στράους που είναι οι πρώτες που έρχονται στο μυαλό οποιουδήποτε σκεφτεί αυτό το έργο σε εκείνες τουλάχιστον τις δεκαετίες.

ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕ ΤΗ ΧΑΛΕ. Επίσης, ο Μπαρμπιρόλι δεν ήταν συνηθισμένος και με έναν ακόμα τρόπο: όταν οι περισσότεροι έφευγαν, εκείνος επέστρεφε. Μετά από μία περίοδο που ανέλαβε τη Φιλαρμονική Ορχήστρα της Νέας Υόρκης καλύπτοντας το τεράστιο κενό της αποχώρησης του Τοσκανίνι, ο Μπαρμπιρόλι επέστρεψε στην Αγγλία με τον πόλεμο να βρίσκεται στη χειρότερη στιγμή του, το 1943. Στο ταξίδι παραλίγο να χάσει τη ζωή του. Καραβιές μεγάλων μουσικών διέφευγαν στον Νέο Κόσμο, όχι μόνον από τη Γερμανία ή από την Αυστρία: ακόμα και ο πολύς Σερ Τόμας Μπίτσαμ πέρασε μεγάλο μέρος του Πολέμου στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Μπαρμπιρόλι επέστρεφε στη χώρα του και επικεντρώθηκε στην «ανάσταση» της Χαλέ του Μάντσεστερ, που επί των ημερών του έλαβε θρυλικό status. Με τη Χαλέ έκανε και πολλές από τις πιο σημαντικές ηχογραφήσεις του που περιλαμβάνονται εδώ. Η Ορχήστρα, πριν από αυτόν, δεν είχε πραγματικά πρόσβαση στη συστηματική δισκογραφία. Με εκείνον απογειώθηκε διεθνώς. Και οι δύο δισκογραφικές του συνεργασίες, τόσο με την ΕΜΙ όσο και με την PYE, έχουν δώσει μοναδικούς καρπούς – όλα αυτά περιλαμβάνονται σε αυτή την έκδοση με εξαιρετικής ποιότητας νέο ηχητικό remastering παντού, ενώ υπάρχουν, για πρώτη φορά, και ορισμένα αδημοσίευτα, μέχρι σήμερα, υλικά.

ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ ΣΤΑ ΑΚΡΑ. Ως προς το ρεπερτόριο, είναι γνωστή η αγάπη του για την αγγλική μουσική που αντικατοπτρίζεται και στη δισκογραφία του. Ομως δεν είναι το επίκεντρο. Αυτό βρίσκεται μάλλον στον ύστερο ρομαντισμό και λίγο πριν, λίγο μετά. Ο Μπετόβεν είναι ουσιαστικά ο πιο «κλασικός» από τους συνθέτες στους οποίους ενέσκηψε. Ο Μότσαρτ ή ο Χάιντν δεν δείχνουν να τον ενδιαφέρουν τόσο αν κρίνει κανείς από τις ηχογραφήσεις του, αν και αυτή η εικόνα δεν είναι ακριβώς έτσι όταν δει κανείς τα προγράμματα των συναυλιών του. Ομως, από τον Μπραμς και μετά, ο Μπαρμπιρόλι είναι γνήσια αυθεντία, όσο και αν οι σύγχρονες αντιλήψεις περί ερμηνευτικής θα έρχονταν σε κάθετη αντίθεση με αυτό. Ο Μπραμς του με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα της Βιέννης με την οποία ηχογράφησε και τις Τέσσερις Συμφωνίες είναι μία κατηγορία από μόνος του, όπως συμβαίνει και με τα κοντσέρτα του. Ο κύκλος Σιμπέλιους που ηχογράφησε με τη Χαλέ λίγο πριν πεθάνει είναι απλώς αξεπέραστος. Ο Μπαρμπιρόλι έφτασε τις ερμηνείες του ρομαντικού και μεταρομαντικού ρεπερτορίου στα άκρα. Τα πήγε μέχρι τέλους. Αλλά πώς τα πήγε! Είναι «βαρύς» ακόμα και σε σχέση με τους πιο ακραίους γερμανούς συναδέλφους του, με με μία διαφορά: δεν αντιλαμβάνεται τον ρομαντισμό ως εναλλαγή ακροτήτων, όσο ως μια γεώδη πραγματικότητα που τίποτα δεν μπορεί να τη βγάλει από την πορεία της.