Επιχείρηση εξομάλυνσης σχέσεων ΕΕ – Τουρκίας

Την 1η Ιουλίου η Γερμανία αναλαμβάνει, ως γνωστόν, την προεδρία του Συμβουλίου Υπουργών της Ευρωπαϊκής Ενωσης με την καγκελάριο Ανγκελα Μέρκελ να επιδεικνύει και πάλι έπειτα από καιρό έντονο ενδιαφέρον για την Ευρώπη και να επιδιώκει βαθύτερη ενοποίηση. Η κυρία Μέρκελ εμφανίζεται ιδιαίτερα ανήσυχη για την προοπτική της Ενωσης μετά την εκδήλωση της πανδημίας του κορωνοϊού και τις συνέπειές της στην οικονομία, κοινωνία, αλλά και τις πολιτικές σχέσεις εντός ευρωπαϊκού χώρου. Πιστεύει ως εκ τούτου ότι θα πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για την ενίσχυση/εμβάθυνση της ενοποίησης με πρώτη κίνηση την υιοθέτηση του πακέτου προτάσεων της Επιτροπής για την «Ευρώπη της Νέας Γενιάς» (Ταμείο Ανάκαμψης, πολυετής προϋπολογισμός 2021-2027 κ.λπ.). Θα εργασθεί επομένως προς την κατεύθυνση αυτή.

Ωστόσο μια από «τις σιωπηρές προτεραιότητες» της Γερμανίας ως προεδρίας του Συμβουλίου θα είναι η Τουρκία, θέμα που για ευνόητους λόγους μας ενδιαφέρει άμεσα. Η Γερμανία και ειδικότερα η κυρία Μέρκελ αποδίδουν την περίοδο αυτή υψηλή σημασία στην Τουρκία για λόγους θετικούς αλλά και αρνητικούς. Ενδεικτικό του ενδιαφέροντος είναι ότι μόλις τοποθετήθηκε ως πρεσβευτής του Βερολίνου στην Αγκυρα ο Nikolaus Meyer – Landrut, κορυφαίος γερμανός διπλωμάτης, πρώην σύμβουλος (sherpa) της Ανγκελα Μέρκελ και βαθύς γνώστης των υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Η Γερμανία θα επιχειρήσει μια κάποια εξομάλυνση των σχέσεων ΕΕ – Τουρκίας παρά τη σκληρή αντιπαράθεση Γαλλίας – Τουρκίας για το ζήτημα της Λιβύης και τις επιφυλάξεις άλλων κρατών-μελών. Γι’ αυτό άλλωστε στο πρώτο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων (ΣΕΥ) στις 13 Ιουλίου το θέμα Τουρκία έχει γραφτεί στην ημερήσια διάταξη με κύριο στόχο την αποκλιμάκωση της έντασης και την «επιστροφή σε μια αληθινή εταιρική σχέση» σύμφωνα με τη δήλωση του Υπατου Εκπροσώπου για την εξωτερική πολιτική Ζοσέφ Μπορέλ. Στη λογική αυτή σχεδιάζεται να επανεκκινήσουν και οι διαπραγματεύσεις για το Προσφυγικό – Μεταναστευτικό (τροποποίηση της διαβόητης Δήλωσης της 16ης Μαρτίου 2016) και υπό ορισμένες προϋποθέσεις η συζήτηση για τον εκσυγχρονισμό της τελωνειακής ένωσης (εάν το επιτρέψουν Γαλλία, Αυστρία και κάποιες άλλες χώρες-μέλη). Στη λογική άλλωστε της αναζήτησης τρόπων για την εξομάλυνση των σχέσεων ΕΕ – Τουρκίας εγγράφεται και η επίσκεψη του Υπατου Εκπροσώπου για την εξωτερική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΕΕ) Ζ. Μπορέλ στην Αθήνα και τη Λευκωσία, παρά την οποιαδήποτε άλλη ρητορική.

Αυτονόητα η προοπτική αυτή θέτει ορισμένα κρίσιμα ερωτήματα για τη χώρα μας. Υπό το φως της τρέχουσας κατάστασης, πώς θα πρέπει να αντιδράσει; Οπωσδήποτε όχι αρνητικά αλλά με ευρηματικότητα και διαπραγματευτική φαντασία. Να δει την προσπάθεια αυτή ως μια ευκαιρία και να την αξιοποιήσει δημιουργικά για τη μεγιστοποίηση των συμφερόντων της. Εάν και εφόσον προχωρήσει το σχέδιο για την ομαλοποίηση των σχέσεων με την Τουρκία, η Ελλάδα μπορεί να θέσει καίρια ζητήματα και να επιδιώξει ρυθμίσεις προστασίας των ελληνικών συμφερόντων, ρυθμίσεις ειδικής σχέσης ως ένα οιονεί «νέο Ελσίνκι». Η Αγκυρα φαίνεται να αντιμετωπίζει θετικά την προοπτική ομαλοποίησης των σχέσεων εντάσσοντάς την στη λογική επαναπροσέγγισης της Δύσης που επιδιώκει τελευταία. Το είπε άλλωστε ο υπουργός Εξωτερικών Μ. Τσαβούσογλου στο ιδιαίτερα θερμό φιλοευρωπαϊκό του μήνυμα την Ημέρα της Ευρώπης, 9 Μαΐου. Βεβαίως το εάν θα καρποφορήσει το εν λόγω σχέδιο παραμένει ένα ζητούμενο.

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομ. καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ