Ο ήχος του Μπαχ την εποχή του Μπαχ

Πώς άκουγε ο Μπαχ τα έργα του; Αυτό το ερώτημα είναι στο κέντρο των τελευταίων ερευνών, που αναζητούν την αιτία των αξεπέραστων συνθέσεών του. Οι ήχοι και το φως του χώρου στον οποίο δημιουργούσε επέδρασαν καθοριστικά – όπως άλλωστε σε όλους τους καλλιτέχνες – στις συνθέσεις του. Πώς όμως το γοτθικό κτίσμα της Εκκλησίας του Αγίου Θωμά στη Λειψία όπου ο Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ έζησε τα τελευταία 27 χρόνια της ζωής του ως κάντορας και διευθυντής της εκκλησιαστικής μουσικής χάραξε τον δρόμο της συνθετικής του πορείας; Παρόλο που ο γερμανός μουσουργός κατείχε τις ίδιες θέσεις και σε άλλες τρεις εκκλησίες, στον Αγιο Πέτρο, στη Νέα Εκκλησία και στον Αγιο Νικόλαο, η δημιουργία του ήταν περισσότερο ταυτισμένη με τον Αγιο Θωμά διότι εκτιμούσε, όπως λένε οι ιστορικοί, περισσότεροι το χορωδιακό της σύνολο. Εκεί έγραψε μερικά από τα πιο διάσημα χορωδιακά του κομμάτια, 265 καντάτες, αλλά και το αριστουργηματικό «Τα κατά Ματθαίον Πάθη», καθιστώντας την εν λόγω εκκλησία τον πιο εμβληματικό χώρο της δυτικής μουσικής ιστορίας.

Η επιστημονική ομάδα του αμερικανικού πανεπιστημίου National Endowment for Arts με επικεφαλής τον επίκουρο καθηγητή Τεχνολογίας Ηχου Μπράξτον Μπόρεν ανακατασκευάζει ψηφιακά το ηχητικό τοπίο της εκκλησίας του Αγίου Θωμά, κτίσματος του 18ου αιώνα, για να προσεγγίσει πώς ακουγόταν η μουσική του Μπαχ όταν την παρουσίασε για πρώτη φορά στο κοινό της εποχής.

Το project του, το οποίο βρίσκεται εν εξελίξει, είναι εμπνευσμένο από τις θεωρίες που διατύπωσε το 1930 ο Χοπ Μπάγκεναλ. Ο Μπάγκεναλ ήταν πρωτοπόρος της «αρχιτεκτονικής ακουστικής» και υποστήριξε ότι η προτεσταντική Μεταρρύθμιση και οι αλλαγές που έγιναν εξαιτίας της στο εσωτερικό της εκκλησίας του Αγίου Θωμά έπαιξαν ουσιαστικό ρόλο στη διαμόρφωση της συνθετικής προσέγγισης στον Μπαχ. Οι λουθηρανοί μεταρρυθμιστές διαμόρφωσαν το εσωτερικό της εκκλησίας με τέτοιον τρόπο ώστε να υπάρχει καλύτερη οπτική επαφή μεταξύ πιστών και ιεροκήρυκα, ενώ πρόσθεσαν κουρτίνες που απορροφούσαν τον ήχο μειώνοντας την αντήχηση. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ο προφορικός λόγος – το κήρυγμα στην ουσία – να ακούγεται πιο καθαρά. Αρα ο ήχος έγινε πιο διαυγής. Ο Μπόρεν ταξίδεψε με την ομάδα του στην εκκλησία του Αγίου Θωμά για να κάνουν μια επιτόπια έρευνα. Οταν επέστρεψαν, στο εργαστήριό του στην Ουάσιγκτον, προχώρησαν σε ηχητικές προσομοιώσεις. Οπως λέει ο Μπόρεν, «Δεν έχουμε μηχανή του χρόνου, αλλά αυτό που δημιουργήσαμε σας επιτρέπει να μεταφερθείτε νοερά στο 1723, στον Αγιο Θωμά, και να ακούσετε ό,τι ακριβώς άκουγε και ο Μπαχ».