Η μεγάλη αδελφότητα του εγκλήματος

H Τζουντίτ θυμάται ξεκάθαρα την πρώτη επαφή. Ηταν 2006, ήταν 16 ετών και ο αδελφός της Αρτούρ μόλις είχε πεθάνει στο νοσοκομείο έπειτα από μια βάναυση ομοφοβική επίθεση. Τότε ήταν που η οργάνωση Primeiro Comando da Capital, γνωστή ως PCC, χτύπησε την πόρτα του σπιτιού της. Οταν άνοιξε είδε «ένα κοκκαλιάρικο παιδί με γυαλιά». «Είσαι η αδελφή του Αρτούρ;» τη ρώτησε. «Θέλω να μιλήσω με τον πατέρα σου». Ο πατέρας της βγήκε στην πόρτα. Τι θέλεις, ρώτησε τον πιτσιρικά. «Να μιλήσουμε για τον Αρτούρ», απάντησε εκείνος. «Ξέρουμε ότι είσαι αστυνομικός, αλλά ήρθαμε να ρωτήσουμε εάν θέλεις να σκοτώσουμε τους δολοφόνους του γιου σου».

Η Τζουντίτ κατάλαβε ότι ο πατέρας της, παρότι απέρριψε την πρόταση, εντυπωσιάστηκε. «Αυτό το παιδί είπε ακόμα: εάν θέλετε θα το καταγράψουμε», θυμάται η γυναίκα που ζει στο Σάο Πάολο, στο Μόγκι ντα Κρούζες, μια από τις γειτονιές όπου τα παιδιά μαθαίνουν από τους φίλους τους στο σχολείο να καπνίζουν κρακ και πολλοί βρίσκονται στη φυλακή ή σκοτώνονται νέοι. Μιλά για μια αινιγματική αδελφότητα εγκληματιών που κυριαρχεί στην καθημερινή ζωή σε δεκάδες φυλακές και εκατοντάδες φαβέλες της Βραζιλίας. Μιλά για την πιο ισχυρή εγκληματική οργάνωση στη Nότια Αμερική.

Η συμμορία δημιουργήθηκε σε μια από τις πιο απάνθρωπες φυλακές του Σάο Πάολο, την Ταουμπατέ, ένα χρόνο μετά τη χειρότερη σφαγή σε φυλακές στη Βραζιλία. Μέχρι τότε κάθε φυλακή είχε ένα αφεντικό που αποφάσισε εάν κάποιος θα βιάσει τη γυναίκα ενός άλλου φυλακισμένου που είχε χρέος, ποιοι κρατούμενοι θα υποστούν σεξουαλικές επιθέσεις, πώς θα μοιραστούν στα κελιά, αφηγείται ο 52χρονος Σίντνεϊ Σάλες, σήμερα πάστορας, που είχε φυλακισθεί για έξι χρόνια και ήταν μάρτυρας στη δημιουργία του PPC. Ολες οι διαμάχες λύνονταν με μπουνιές ή με μαχαίρια. «Για να μην κλάψει η μητέρα σου, έκανες τη μητέρα κάποιου άλλου να κλάψει», λέει. Αυτή η κόλαση άλλαξε με έναν ποδοσφαιρικό αγώνα στην αυλή της φυλακής Ταουμπατέ, στις 31 Αυγούστου 1993, όταν γεννήθηκε η PCC.

Σήμερα έχει περισσότερους από 35.000 «αδελφούς» ως μέλη, που «βαπτίζονται» μέσω μιας μυστικής τελετής. Με επίκεντρο το Σάο Πάολο, βρίσκονται σε όλη τη Βραζιλία και στο εξωτερικό. Κάποιοι διαπράττουν εγκλήματα, άλλοι είναι εργαζόμενοι, όλοι όμως είναι πιστοί στην οργάνωση, το πρώτο όνομα της οποίας ήταν Partido del Crimen (Κόμμα του Εγκλήματος). Διαθέτει επιχειρήσεις που αποφέρουν περίπου 100 εκατομμύρια δολάρια ετησίως (χωρίς να υπολογίζονται τα μεγάλα κέρδη από τη λαθρεμπορία ναρκωτικών στην Ευρώπη), δρα σε όλες τις χώρες της Νότιας Αμερικής και συνεργάζεται με μαφιόζικες οργανώσεις στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Εγινε ευρύτερα γνωστή τον Ιανουάριο στην Παραγουάη, όταν τα μέλη της διέπραξαν τη μεγαλύτερη απόδραση από φυλακές στην ιστορία της χώρας.

Εκείνος ο ποδοσφαιρικός αγώνας της PCC εναντίον μιας άλλης οργάνωσης το 1993 ήταν η ιδρυτική στιγμή, τότε που άλλαξε η εξουσία σε εκείνη τη φυλακή, λένε σήμερα οι ερευνητές. Η ομάδα που νίκησε, η PCC, αποκεφάλισε τον κρατούμενο που έλεγχε τη φυλακή και τον υπαρχηγό του. Κλωτσούσαν επί ώρα το κεφάλι του πρώτου ενώ του δεύτερου το κάρφωσαν σε έναν πάσαλο, περιγράφει στο βιβλίο της «Η Φατρία» η Φατίμα Σόουζα.

Μετά οι νικητές αποφάσισαν ότι πια οι εχθροί τους δεν θα ήταν οι άλλοι πολίτες, αλλά το σύστημα, οι Αρχές. Θα απαιτούσαν να γίνουν σεβαστά τα δικαιώματά τους. Συμφώνησαν να εκτίσουν τις ποινές τους, αλλά έγιναν η φωνή των κρατουμένων προς τα έξω. Διεύρυναν τις εγκληματικές τους πράξεις, ενώ ταυτόχρονα επέβαλαν τη μέθοδο διοίκησης και επίλυσης συγκρούσεων στις πιο περιθωριακές γειτονιές της χώρας.

Κελί το κελί, δρόμο με τον δρόμο, η PCC έγινε κύρια δύναμη στις φυλακές και τις γειτονιές. Τα μέλη της βρίσκονται σε 27 χώρες, εξηγεί ο εισαγγελέας Λίνκολν Γκακίγια, στην ισπανική εφημερίδα El Pais. Επίσης, εκατοντάδες χιλιάδες άτομα – παραβατικοί αλλά και απλοί πολίτες – ακολουθούν τους κανόνες της.

Οι δραστηριότητές είναι διαφορετικές από εκείνες των μεξικάνικων καρτέλ, της ιταλικής μαφίας ή άλλων εγκληματικών οργανώσεων. Η οργάνωση έχει τον δικό της κώδικα δικαιοσύνης, απαγορεύει την χρήση κρακ στις φυλακές που ελέγχει, καθορίζει τις τιμές των ναρκωτικών στο Σάο Πάολο και καυχάται ότι βρίσκεται πίσω από την εντυπωσιακή μείωση του αριθμού των δολοφονιών τις τελευταίες δύο δεκαετίες σε αυτή τη βραζιλιάνικη μεγαλούπολη. Ο εισαγγελέας Γκακίγια προσθέτει ότι η PCC ελέγχει όλα τα στάδια λαθρεμπορίου ναρκωτικών – από την παραγωγή έως την άφιξή τους σε ευρωπαϊκά λιμάνια.

Η βασική ιδέα είναι πως εάν τα μέλη τα καταφέρνουν καλά, αυτό είναι καλό για την οργάνωση. Ο συγγραφέας του βιβλίου «Αδελφοί», ο κοινωνιολόγος Γκαμπριέλ Φελτράν, κάνει λόγο για μια «οριζόντια οργάνωση, με πειθαρχίες και καλό μάνατζμεντ. Ενα δίκτυο εγκληματιών που συνεργάζονται και διαβουλεύονται – κάποιες φορές ακόμα και με κινητά από τη φυλακή – προκειμένου να συμφωνούν για τις τελικές αποφάσεις σε κάθε περίπτωση. Εχουν ως όρο οι άνθρωποι με τους οποίους συνεργάζονται «να μην έχουν βιάσει, σκοτώσει άδικα (βάσει της δικής τους άποψης για τη δικαιοσύνη), να μην έχουν κάνει κάποιο σοβαρό σφάλμα σε αποστολή της οργάνωσης και να μην έχουν προδώσει». Η κακομεταχείριση παιδιών, η δολοφονία χωρίς άδεια, η ένταξη σε αντίπαλη ομάδα ή το «κάρφωμα» ενός άλλου μέλους πληρώνεται με θάνατο. Κάποια επαναλαμβανόμενα λάθη οδηγούν στην εξορία.