Παρατηρητήριο …πανδημίας

«Ο Michael Mina ψάχνει για αίμα»: έτσι ξεκινά ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα άρθρα του έγκριτου επιστημονικού περιοδικού «Science», που σημειωτέον δεν αναφέρεται σε… λυκάνθρωπους. Αντιθέτως, περιγράφει την ιδέα ενός επίκουρου καθηγητή Επιδημιολογίας στη σχολή Δημόσιας Υγείας του πανεπιστημίου Harvard, που αναζητά «εργαλεία» πρόβλεψης της επόμενης πανδημίας. Ο Michael Mina με τους συνεργάτες του προσδοκούν να δημιουργήσουν μία τράπεζα αίματος – εκατομμυρίων δειγμάτων – την οποία έχουν ονομάσει Παγκόσμιο Ανοσολογικό Παρατηρητήριο (GIO) με στόχο να εντοπίζουν παθογόνα που εξαπλώνονται στον πληθυσμό. Με ποιον τρόπο; Αναλύοντας εκατοντάδες χιλιάδες διακριτά αντισώματα σε ένα μόλις μικρολίτρο αίματος.

Σύμφωνα με τον ίδιο εάν ξεπεραστούν τα υλικοτεχνικά εμπόδια και εξασφαλιστεί η απαραίτητη χρηματοδότηση, τότε το Παρατηρητήριο θα μπορούσε να λειτουργήσει όπως τα… μετεωρολογικά όργανα που προβλέπουν τον καιρό.

Χαρτογράφηση. Προς το παρόν, η σκέψη αυτή περιορίζεται σε ένα πιλοτικό πρόγραμμα χαρτογράφησης της διασποράς της νόσου Covid-19. Εντούτοις η ύπουλη και ταχεία μετάδοση του νέου κορωνοϊού – που επί μήνες κινούνταν κυριολεκτικά κάτω από τη μύτη της επιστημονικής κοινότητας – υπογραμμίζει το προγνωστικό κενό.

«Η ανάγκη για ταχύτερη και πιο ολοκληρωμένη παρακολούθηση έγινε ξεκάθαρη εξαιτίας της αδυναμίας αναγνώρισης και μοντελοποίησης της τοπικής κυκλοφορίας της νόσου Covid-19 εγκαίρως» σημειώνει ο Dr. Mina.

Η ιδέα του λοιπόν συνοψίζεται ως εξής: στον έγκαιρο εντοπισμό ενδεχόμενων επιδημιών μέσω της αναζήτησης αντισωμάτων κατά μολυσματικών παραγόντων σε τακτικά συλλεγόμενα ανώνυμα δείγματα αίματος από κάθε πιθανή πηγή – π.χ. τράπεζες αίματος, τράπεζες συλλογής πλάσματος ακόμη και από σταγόνες αίματος που συλλέγονται από τις φτέρνες των νεογέννητων για τη διάγνωση μεταβολικών παθήσεων.

10.000 δείγματα την ημέρα. Αρχικά o Dr. Mina και οι συνεργάτες του οραματίζονται να ελέγχουν περίπου 10.000 δείγματα την ημέρα, υπογραμμίζοντας ότι εφόσον εξασφαλιστεί η απαραίτητη χρηματοδότηση για την ανάπτυξη του έργου τους, μπορούν να φτάσουν στην εξέταση 100.000 δειγμάτων ημερησίως μόνο για τις ΗΠΑ. Και επισημαίνουν ότι σε κάθε περίπτωση ακόμη και ένας μικρότερος αριθμός τεστ θα ανίχνευε ταχύτερα – συγκριτικά με τα υπάρχοντα συστήματα παρακολούθησης – ένα ξέσπασμα για παράδειγμα του ιού Zika στη Λουιζιάνα.

Επιπλέον – και σύμφωνα πάντα με τους εμπνευστές της ιδέας – μέσω των αντισωμάτων που κατά κανόνα εμφανίζονται 1-2 εβδομάδες μετά την έναρξη της λοίμωξης, μπορούν να ταυτοποιηθούν όχι μόνο τα άτομα που έχουν μολυνθεί αλλά και εκείνοι που είχαν ασθενήσει και ανέρρωσαν. Επιπλέον το Παρατηρητήριο θα είχε τη δυνατότητα να «φωτογραφίσει» το βακτήριο ή τον ιό που ευθύνεται για τις μολύνσεις, διότι το καθένα παράγει μία ξεχωριστή υπογραφή αντισώματος.

Εν τω μεταξύ όσο ο Dr Mina και οι συνεργάτες τους αναζητούν χρηματοδότες, οι συνάδελφοί τους ανά τον κόσμο μοιράζονται την αγωνία τους σχετικά με την αναδυόμενη ανάγκη μιας μεθόδου πρόβλεψης επιδημιών – πόσω μάλλον μελλοντικών πανδημιών.

Κίνδυνοι. Εντούτοις και σύμφωνα με τον αναπληρωτή καθηγητής Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ και μέλος της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων Δημήτρη Παρασκευή, παρότι εγκυμονεί πάντα η απειλή για την ανθρωπότητα από ένα καινούργιο νόσημα που θα προκληθεί από ένα παθογόνο, η πρόβλεψή της παραμένει δύσκολη υπόθεση. Και αυτό διότι οι πανδημίες χαρακτηρίζονται από τρία στάδια: «Το πρώτο είναι η μετάδοση από ένα ζώο στον άνθρωπο, το δεύτερο είναι το στάδιο της τοπικής διασποράς ενώ κατά το τρίτο πρέπει να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες που θα ευνοήσουν μια τοπική επιδημία να πάρει διαστάσεις πανδημίας» εξηγεί.

Ο ειδικός εντούτοις αναγνωρίζει ότι η Ευρώπη δεν απέδειξε αυξημένα αντανακλαστικά τον περασμένο Φεβρουάριο, καθώς υποτιμήθηκε ο κίνδυνος. Στην Ασία όμως, λόγω της εμπειρίας του SARS, εφαρμόστηκαν άμεσα τα προληπτικά μέτρα με αποτέλεσμα να καταγραφούν – εκτός της επαρχίας Ουχάν – μικρές επιδημίες εν αντιθέσει με τη Γηραιά Ηπειρο. «Για παράδειγμα σε περιοχές όπως η Ταϊβάν, αμέσως μόλις ανακοινώθηκε από τον ΠΟΥ ο εντοπισμός ενός άγνωστου νοσήματος του αναπνευστικού, προέβησαν σε ελέγχους θερμομέτρησης σε όλους τους ταξιδιώτες από την Ουχάν και εφάρμοσαν εκτεταμένη ιχνηλάτηση και έγκαιρη απομόνωση των περιστατικών που παρουσίαζαν ύποπτα συμπτώματα».

Σε κάθε περίπτωση, σύμφωνα με τον Δημήτρη Παρασκευή, ο δειγματοληπτικός έλεγχος αντισωμάτων σε αιμοδότες ή νεογνά ως προγνωστικό εργαλείο θα απαιτούσε τεράστιες δαπάνες σε πόρους με το αποτέλεσμα να παραμένει αμφίβολο. «Για παράδειγμα, ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισης των πυρκαγιών είναι οι αντιπυρικές ζώνες και τα λοιπά προληπτικά μέτρα. Αντίστοιχα και σύμφωνα με τον ΠΟΥ, η δυνατότητα έγκαιρης διάγνωσης και παρέμβασης σε ένα νέο νόσημα θα μπορούσε να αποτρέψει την περαιτέρω διασπορά σε τοπικό και συνεπακόλουθα παγκόσμιο επίπεδο».

Απαραίτητη εντούτοις προϋπόθεση, σύμφωνα με τον ειδικό, είναι ένα αποτελεσματικό σύστημα υγείας που θα συνεργάζεται στενά με καλά οργανωμένες υπηρεσίες δημόσιας υγείας.