«Το μαύρο είναι όμορφο»

«Το μαύρο είναι όμορφο. Το μαύρο είναι μαύρο και η Ιστορία κυματίζει από κίνημα σε κίνημα. Τον Μάιο του 1968 στη Γαλλία τα κοινωνικά αιτήματα για οράματα και ελπίδες  έχουν εκφραστεί βίαια. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η μαύρη κοινότητα  κινητοποιείται  γύρω από τη δίκη ενός ηγέτη του κινήματος  των Μαύρων Πανθήρων. Το κόμμα τους επιδιώκει να δράσει και να καθιερώσει θεωρίες και νέες πρακτικές. Οι Μαύροι Πάνθηρες μιλάνε για τη Θεωρία Σώματος και Πνεύματος. Ο Πασκάλ Τομάς επιμένει να φιλμάρουμε τη συνάντηση μέσα στη φυλακή με τον Χιούι Νιούτον. Ερχομαι από το Λος Αντζελες κάθε φορά που γίνεται κάποια πορεία διαμαρτυρίας. Λέω τη μαγική λέξη «French Television» , χαμογελώ και κυκλοφορώ ελεύθερα ανάμεσα στους ψηλούς μαύρους που γυμνάζονται»… θα πει η σκηνοθέτης Ανιές Βαρντά περιγράφοντας τη συγκυρία κατά την οποία δημιούργησε το μικρού μήκους  ντοκιμαντέρ της για τους Μαύρους Πάνθηρες. Και η δική της εταιρεία παραγωγής Tamaris films το παραχώρησε στη γαλλική ψηφιακή πλατφόρμα του mk2 (www.troiscouleurs.fr/curiosity-by-mk2/)  όπου και προβάλλεται  δωρεάν.

Η ιστορία αυτού του φιλμ είναι ιδιαίτερη και η ελληνικής καταγωγής Ανιές Βαρντά  την είχε εξηγήσει με το εισαγωγικό της κείμενο μεταφέροντας τις εντυπώσεις της, από το δικό της 1968, καθώς βρισκόταν στην Αμερική και δεν είχε συμμετάσχει στα γεγονότα του γαλλικού φοιτητικού Μάη. Η Βαρντά έφτασε στις Ηνωμένες Πολιτείες το φθινόπωρο του 1967 για να παρουσιάσει την ταινία της «Creatures in a Festival» στο Σαν Φρανσίσκο ξεκινώντας  την αμερικανική περίοδο των ταινιών της «Θείος Γιάνκο» (1967) και «Λιοντάρια, αγάπη και ψέματα» (1969).

Η γαλλική τηλεόραση  τότε επωφελήθηκε από την παρουσία της Βαρντά στην αμερικανική ήπειρο και  της ανέθεσε να ψάξει και να παρουσιάσει τους Μαύρους Πάνθηρες. Ενας αμερικανός παραγωγός από την Καλιφόρνια, ο Τομ Λάντι, φέρνει τη σκηνοθέτιδα σε επικοινωνία με στελέχη των Μαύρων Πανθήρων το διάστημα που οι διαδηλώσεις στο Οκλαντ εξαπλώνονται και οι φωνές διαμαρτυρίας υψώνονται για να υποστηρίξουν τον ηγέτη τους Χιούι Νιούτον. Η ταινία της ήταν έτοιμη το φθινόπωρο της ίδιας χρονιάς. Ομως δεν προβλήθηκε για να μην αναζωπυρώσει τις φλόγες των φοιτητικών εξεγέρσεων.

Γυρισμένο στη διάρκεια των συνελεύσεων και των συγκεντρώσεών τους το ντοκιμαντέρ της Βαρντά  σκιαγραφεί την οργάνωσή τους, καταγράφει τα αιτήματα και κυρίως τα συνθήματά τους που τα φώναζαν νεανικά πρόσωπα με μεγάλα χαμόγελα. Μαζί με τον βοηθό της Πασκάλ Τομά, η κόρη του Ελευθέριου Βάρδα, σύντροφος του Ζακ Ντεμί , συνοδοιπόρος της πρωτοποριακής «Νουβέλ Βαγκ»  κατορθώνει και παίρνει συνέντευξη από τον φυλακισμένο ηγέτη τους, Χιούι Νιούτον. Στη μεγαλύτερη διάρκεια του φιλμ, περίπου για ένα εικοσάλεπτο, η σκηνοθέτης αρνείται να κάνει προσωπικό σχολιασμό αφήνοντας τον θεατή με ένα μεγάλο τμήμα αμοντάριστου υλικού που περιέχει συνεντεύξεις με τους ακτιβιστές Πάνθηρες και ατμοσφαιρικά πλάνα από την καρδιά της πολιτείας της Καλιφόρνιας. Σε ένα ριζοσπαστικό και άμεσο σχολιασμό της η σκηνοθέτιδα αφηγείται την προκλητική συμπεριφορά της αστυνομίας και τον κατασταλτικό της χαρακτήρα  υιοθετώντας τον επαναστατικό τόνο εκείνων που κινηματογραφεί.

Η Ανιές Βαρντά στις σημειώσεις ημερολογίου της για τους Μαύρους Πάνθηρες από εκείνη την εποχή γράφει: «Τραβάω με μια κάμερα 16 χιλιοστών που μου δάνεισαν  ακτιβιστές  του Πανεπιστημίου του Μπέρκλεϊ. Ημασταν μεταξύ των ομάδων που συγκεντρώνονται κάθε Κυριακή στο Οκλαντ, σε δημόσιους κήπους. Οι ηγέτες  κάνουν εκεί  τις ομιλίες τους: Μπόμπι Σιλ, Ελντριτζ Κλέβερ…

Οι γυναίκες εκφράζουν επίσης την επιθυμία τους να δράσουν, να συμμετέχουν στις αποφάσεις και να δηλώσουν την υπερηφάνειά τους ότι είναι μαύρες. Τα παιδιά χόρευαν στον ρυθμό του συνθήματος: «Πρέπει να ελευθερώσουμε τον Χιούι! Πρέπει να ελευθερώσουμε τον Χιούι!» και όλοι φώναζαν συνθήματα σαν να τραγουδούσαν ύμνους από το Ευαγγέλιο. Απήγγειλαν τα σημεία του προγράμματός τους με έναν ενθουσιασμό που είναι δύσκολο να δεις ξανά, τώρα που οι περισσότεροι από τους ηγέτες τους τούς έχουν προδώσει και το  μαύρο ζήτημα  έχει πάρει άλλη κατεύθυνση. Πιστεύω ότι αυτή η ταινία μικρού μήκους είναι μια μαρτυρία για μια συγκεκριμένη και σύντομη στιγμή στη βασανισμένη ιστορία των μαύρων Αμερικανών».

Εμφαση στην εικόνα. Η Βαρντά κινηματογραφεί και δίνει έμφαση στην εικόνα αυτής της εξεγερμένης ομάδας με πλάνα στα πανό, τα εμβλήματα, τις μπλούζες, τις φιγούρες με τα δερμάτινα σακάκια και τα μαύρα ζιβάγκο. Η ματιά τής κοινωνικά ευαισθητοποιημένης και αισθητικά καλλιεργημένης σκηνοθέτιδος αντιλαμβάνεται ότι το σύνθημα Black Is Beautiful εμπεριέχει και τον πρωταρχικό ρόλο των γυναικών στον αγώνα του κόμματος και στις συναντήσεις για δικαιοσύνη, εκπαίδευση, ειρήνη. «Οταν κάνεις  σινεμυθοπλασία χρειάζεσαι έναν ηθοποιό για να κάνει ό,τι θες. Είσαι ο δημιουργός της δικής σου ιστορίας. Αλλά όταν κάνεις ντοκιμαντέρ το θέμα σου είναι πολύ πιο σημαντικό από τη θέση σου ως σκηνοθέτης. Βρίσκεσαι στην υπηρεσία του θέματός σου, δεν είσαι το σημαίνον πρόσωπο. Η φόρμα σε υποχρεώνει να στραφείς στη μετριοφροσύνη. Καθώς λοιπόν τους κινηματογραφούσα μου φάνηκε ότι συνέλαβα μία ανάληψη ευθύνης από την πλευρά των γυναικών. Οτι μόλις ανακάλυπταν πως και εκείνες μπορούσαν να σκεφτούν θεωρητικά και να οργανώσουν δράσεις χωρίς τη βοήθεια  στοχαστών του παρελθόντος. Παρά τις αποτυχίες στην ιστορία του φεμινισμού, τα πράγματα κινούνται καλύτερα για τις γυναίκες από ό,τι για τους μαύρους».