Τα Μνημόνια γονάτισαν την κοινωνία

Αν και τα προγράμματα διάσωσης κράτησαν την Ελλάδα στην ευρωζώνη, ο ανεξάρτητος αξιολογητής και πρώην επίτροπος Χοακίν Αλμούνια σηκώνει κόκκινη κάρτα για το σημαντικό οικονομικό και κοινωνικό κόστος των Μνημονίων. Μεταξύ των φάουλ είναι η έλλειψη πολιτικής ιδιοκτησίας στην εφαρμογή του ελληνικού προγράμματος και πως η αρχιτεκτονική εστίαζε στις δημοσιονομικές προσαρμογές χωρίς να συμπεριληφθούν εξίσου οι παράγοντες της μακροχρόνιας ανάπτυξης και των αναγκών της ελληνικής κοινωνίας.

Για τα μελλοντικά προγράμματα, η έκθεση προτρέπει τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης να συμπεριλάβει, εκτός από τις αναγκαστικά φιλόδοξες δημοσιονομικές προσαρμογές, την ενίσχυση της ενδογενούς ανάπτυξης, η οποία πρέπει να είναι ένας από τους βασικούς στόχους κάθε προγράμματος χρηματοδοτικής βοήθειας. Η αξιολόγηση για τα ελληνικά δάνεια αναφέρει, μεταξύ άλλων, πως στη δεκαετή βοήθεια σταθεροποιήθηκε η ελληνική οικονομία, αποφεύχθηκε μια έξοδος από την ευρωζώνη, αλλά ταυτόχρονα οι πολίτες της Ελλάδας υπέστησαν τις συνέπειες μιας πολυετούς οικονομικής προσαρμογής. Τονίζεται πως η χώρα μας έκανε τη μεγαλύτερη αναδιάρθρωση του χρέους και μία άνευ προηγουμένου δημοσιονομική εξυγίανση, αλλά με απώλεια παραγωγής και καταγράφοντας κοινωνικές συνέπειες. Επισημαίνεται ότι η μείωση του χρέους και η αναδιάρθρωση δανείων κατέστησαν το χρέος πιο διαχειρίσιμο και βελτίωσαν τη χρηματοοικονομική ανθεκτικότητα σε «κοκ» και επισημαίνεται πως οι περιοριστικοί δημοσιονομικοί στόχοι συνέχισαν να λειτουργούν ως «βαρίδι» στην ανάπτυξη.

Υπογραμμίζεται, επίσης, πως δεν κατέστη εφικτή η γρήγορη επιτάχυνση της οικονομικής δραστηριότητας με επαρκείς παρεμβάσεις στην αγορά προϊόντων, ενώ τα μέτρα για την αντιμετώπιση προβλημάτων του χρηματοπιστωτικού τομέα αποκατέστησαν τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, αλλά το σύστημα εξακολουθεί να είναι εύθραυστο. Στις σημαντικές παρατηρήσεις είναι η εισοδηματική ανισότητα, που παραμένει πάνω από τον μέσο όρο της ευρωζώνης, όπως και τα συνολικά ποσοστά φτώχειας και ανεργίας, τα οποία παρέμειναν σχετικά υψηλά λόγω των αναποτελεσματικών πολιτικών ένταξης στην εργασία.

Ο ανεξάρτητος εκτιμητής αναφέρει πως τα προγράμματα έπρεπε να επικεντρωθούν στη γρήγορη προσαρμογή και στη συνέχεια στη σταθεροποίηση της οικονομίας. Ωστόσο, όσο η ύφεση ήταν βαθύτατη η ανεργία αυξήθηκε ταχύτατα και τα μεσαία προς χαμηλά εισοδήματα μειώθηκαν ραγδαία. Επιπλέον, αναφέρει ότι η ενίσχυση των δικτύων κοινωνικής ασφάλειας είχε οριστεί ως επείγουσα προτεραιότητα στο πρόγραμμα του EFSF αλλά τα μέτρα έγιναν με το τρίτο πρόγραμμα του ESM. Αναφορικά με τη μεταμνημονιακή περίοδο τονίζει ότι η στρατηγική εξόδου που επελέγη περιλαμβάνει σημαντικά ανταλλάγματα. Αποφασίστηκε η εκταμίευση ενός μεγάλου «μαξιλαριού» ρευστότητας για να στηριχθεί η εμπιστοσύνη των επενδυτών και να ομαλοποιηθεί η πρόσβαση στις αγορές, κάτι που περιόρισε ταυτόχρονα το πλεονέκτημα των θεσμών ως προς τη μεταμνημονιακή υλοποίηση δεσμεύσεων και τη δυνατότητα αποτροπής αντιστροφής των μεταρρυθμίσεων σε ορισμένους τομείς.

Με αφορμή την έκθεση, ο πρόεδρος του Eurogroup Μάριο Σεντένο προέβη στην παραδοχή πως τα προγράμματα έπρεπε να είχαν δώσει μεγαλύτερη προσοχή στις ανάγκες της ελληνικής κοινωνίας και τόνισε ότι η εμπειρία των ελληνικών προγραμμάτων έχει επηρεάσει την αναθεώρηση της συνθήκης που είναι σε εξέλιξη και θα διαμορφώσει τα μελλοντικά προγράμματα του ESM, περιλαμβανομένης της αντίδρασής μας στην κρίση της COVID-19.

Στις πέντε συστάσεις της «αξιολόγησης Αλμούνια» για τα μελλοντικά προγράμματα του ΕSΜ είναι πως πρέπει να καθορίζουν τους στρατηγικούς στόχους σε μακροπρόθεσμη βάση, να αναπτύξουν καθοδήγηση υψηλού επιπέδου και να βελτιώσουν τη διακυβέρνηση του προγράμματος καθορίζοντας σαφείς οδηγίες. Επιπλέον, τα θεσμικά όργανα, με την υποστήριξη των εθνικών Αρχών, πρέπει να συντονίζουν τις φάσεις προετοιμασίας και εφαρμογής ενός προγράμματος και, τέλος, απαιτείται ένα ισχυρό, συνεκτικό πλαίσιο παρακολούθησης μετά το πρόγραμμα.