Το μεγάλο κυνήγι {LF}του δολοφόνου

Ο Ολαφ Πάλμε γεννήθηκε στις 30 Ιανουαρίου του 1927 στη Στοκχόλμη, το μικρότερο παιδί μιας εύπορης, μεγαλοαστικής οικογένειας. Τα ταξίδια που έκανε σε αναπτυσσόμενες χώρες ως φοιτητικός ηγέτης, ωστόσο, τον ώθησαν προς τη σοσιαλδημοκρατία. Στρατεύτηκε στο σοσιαλδημοκρατικό κόμμα στο τέλος των νομικών σπουδών του. Ηταν μόλις 26 χρόνων όταν ο τότε πρωθυπουργός, Τάγκε Ερλάντερ, τον πήρε κοντά του ως έναν από τους βασικούς συμβούλους του, 31 χρόνων όταν εξελέγη για πρώτη φορά βουλευτής και 36 χρόνων όταν κατέλαβε, το 1963, την πρώτη κυβερνητική του θέση.

Επικεφαλής του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος από το 1968, ο Ολαφ Πάλμε διατέλεσε πρωθυπουργός μεταξύ 1969 και 1976 και επέστρεψε στον πρωθυπουργικό θώκο το 1982. Προώθησε φιλόδοξες μεταρρυθμίσεις, που έβαλαν τα θεμέλια του σουηδικού κράτους πρόνοιας. Στη διεθνή σκηνή, επανακαθόρισε την παραδοσιακή σουηδική ουδετερότητα, υπέρ μιας στράτευσης για την αποαποικιοποίηση και τον αφοπλισμό. Πήρε θέση εναντίον του απαρτχάιντ και του πολέμου του Βιετνάμ, υπέρ των κινημάτων κατά των δικτατοριών στη Λατινική Αμερική.

Οι εχθροί του ήταν πολλοί. Οι ύποπτοι για τη δολοφονία του δεν έλειπαν, τόσο εκτός όσο και εντός των σουηδικών τειχών, όπου υπήρχε πολύ μίσος προς το πρόσωπό του. Του χρέωναν αλαζονεία και αυταρχικότητα στον διάλογο. Σε ορισμένους κύκλους της Δεξιάς, λέει χαρακτηριστικά ο βιογράφος του, ο Χένρικ Μπέργκρεν, ο οποίος ομολογεί πως ενδιαφέρθηκε περισσότερο για τον άνθρωπο παρά για τον τραγικό του θάνατο, «θεωρούνταν προδότης, επειδή είχε προσχωρήσει στο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα και το εργατικό κίνημα».

Το απαρτχάιντ. Πολλές θεωρίες εξετάστηκαν όλα αυτά τα χρόνια όσον αφορά στη δολοφονία του Πάλμε, από μία εμπλοκή της CIA μέχρι μία συνωμοσία στους κόλπους της σουηδικής αστυνομίας – και μία εκτέλεση κατ΄ εντολή του νοτιοαφρικανικού καθεστώτος του απαρτχάιντ. Ο Ολαφ Πάλμε ήταν δηλωμένος εχθρός του, ηχηρός υποστηρικτής των οικονομικών κυρώσεων σε βάρος του, και του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου, του κόμματος του Νέλσον Μαντέλα. Το 1996, ο επικεφαλής της αστυνομίας επί απαρτχάιντ, Γιουτζίν ντε Κοκ, είχε ομολογήσει ενώπιον της Επιτροπής Αλήθειας και Συμφιλίωσης ενοχή των υπηρεσιών του: τον περασμένο Μάρτιο, οι σουηδοί ανακριτές επέστρεψαν για μία ακόμα φορά στην Πραιτώρια.

Πάνω σε αυτή τη θεωρία εργαζόταν ο γνωστός σουηδός συγγραφέας και δημοσιογράφος Στιγκ Λάρσον μέχρι τον αιφνίδιο θάνατό του, το 2004. Επίκεντρο της έρευνάς του, ο σουηδικός νεοναζισμός και οι επαφές που αυτός διατηρούσε με το κράτος του Πίτερ Βίλεμ Μπότα, του προτελευταίου ρατσιστή προέδρου της Νότιας Αφρικής. Συνεχίζοντας από το σημείο όπου σταμάτησε ο Λάρσον, αξιοποιώντας τις είκοσι κούτες του προσωπικού του αρχείου που μάζευε σκόνη σε μία αποθήκη έξω από τη Στοκχόλμη, ο σουηδός πρώην διπλωμάτης και δημοσιογράφος Ζον Στουκλάσα κυκλοφόρησε το 2018 στα σουηδικά και πέρυσι στα αγγλικά ένα βιβλίο με τίτλο «Ο άνθρωπος που έπαιζε με τη φωτιά: Τα χαμένα αρχεία του Στιγκ Λάρσον και το κυνήγι ενός δολοφόνου». Το συμπέρασμα στο οποίο συνέκλιναν και οι δύο έρευνες, τόσο του Λάρσον όσο και του Στουκλάσα, ήταν πως υπεύθυνες για τη δολοφονία του Ολαφ Πάλμε ήταν κατά πάσα πιθανότητα οι νοτιοαφρικανικές μυστικές υπηρεσίες, επί απαρτχάιντ.

Δεκάδες δημοσιογράφοι και ντετέκτιβ επιχείρησαν αυτά τα 34 χρόνια να εξιχνιάσουν το έγκλημα. Ηλπιζαν όλοι τους – όσοι παραμένουν εν ζωή – να δουν και να ακούσουν χθες τον γενικό εισαγγελέα να παρουσιάζει νέα αποδεικτικά στοιχεία, που να στηρίζουν το πόρισμά του για την ενοχή του Στιγκ Ενγκστρομ. «Η έρευνα για τον Πάλμε ολοκληρώθηκε με τον τρόπο που την καθόρισε από την αρχή της: μία μεγάλη απογοήτευση», σχολίασε χαρακτηριστικά η εφημερίδα Dagens Nyheter. «Αντί για σαφήνεια όσον αφορά τον ένοχο, λάβαμε ένα μνημείο του αστυνομικού φιάσκου».