Πικρή γεύση από το κλείσιμο της υπόθεσης 34 χρόνια μετά

Επειτα από 34 ολόκληρα χρόνια, η υπόθεση – επισήμως – έκλεισε. Η δολοφονία του σουηδού πρωθυπουργού Ολαφ Πάλμε εξιχνιάστηκε. Ο γενικός εισαγγελέας Κρίστερ Πέτερσον, υπεύθυνος για τις έρευνες από το 2017, υπέδειξε ως δράστη τον Στιγκ Ενγκστρομ, έναν υπάλληλο ασφαλιστικής εταιρείας, από τους πρώτους υπόπτους που είχαν εξεταστεί, ο οποίος έχει ωστόσο πεθάνει από το 2000. Ο σουηδός πρωθυπουργός, Στεφάν Λεβέν, εξέφρασε την ελπίδα να αρχίσει πια αυτό το συλλογικό τραύμα της Σουηδίας σιγά – σιγά να κλείνει. Δύσκολα όμως θα βάλει τέλος στις θεωρίες συνωμοσίας που κυκλοφορούσαν όλες αυτές τις δεκαετίες ένας ύποπτος νεκρός τόσο καιρό, και μάλιστα χωρίς πολιτικό προφίλ. Το αργοπορημένο εισαγγελικό πόρισμα αφήνει, σε πολλούς, μία πικρή γεύση.

Λένε πως ήταν η μέρα που η Σουηδία «έχασε την αθωότητά της». Ή μάλλον η νύχτα. Το ρολόι έδειχνε 23:21, το ημερολόγιο 28 Φεβρουαρίου του 1986. Ο σοσιαλδημοκράτης πρωθυπουργός της Σουηδίας, ο 59χρονος Ολαφ Πάλμε, επέστρεφε πεζή στο σπίτι του έπειτα από μία έξοδο στον κινηματογράφο, μαζί με τη σύζυγό του, τη Λίσμπετ. Περπατούσαν στην οδό Σβεαβέγκεν, στο κέντρο της Στοκχόλμης, χωρίς σωματοφύλακες, όπως έκαναν συχνά. Πίσω τους, ένας «40άρης άνδρας» – σύμφωνα με αυτόπτες μάρτυρες -, με ύψος «περίπου 1,80», που φορούσε «σκούρο τζάκετ ή παλτό». Ο δολοφόνος πυροβόλησε δύο φορές. Η μία σφαίρα άφησε τον Ολαφ Πάλμε στον τόπο. Η δεύτερη τραυμάτισε τη σύζυγό του. Ο δράστης χάθηκε μέσα στη νύχτα.

Ο «άνθρωπος της Skandia». Ο Στιγκ Ενγκστρομ, ένας 52χρονος τότε γραφίστας, εργαζόταν εκείνο το βράδυ, κοντά στον τόπο του εγκλήματος, στην έδρα της ασφαλιστικής εταιρείας Skandia –  εξού και θα γινόταν γνωστός ως «Skandiamannen», «ο άνθρωπος της Skandia». Είχε βγει μάλιστα από το γραφείο του, όπως θα αποδεικνυόταν, δυο λεπτά πριν από τη δολοφονία του σουηδού πρωθυπουργού – τον οποίο απεχθανόταν. Και είχε υποπέσει σε πολλές αντιφάσεις όταν ανακρίθηκε, επανειλημμένως, από την αστυνομία, στα πρώτα στάδια της έρευνας. Δεν θεωρήθηκε ωστόσο σοβαρός ύποπτος.

Η έρευνα και τα κενά. Στην πραγματικότητα, η έρευνα είναι εξ αρχής προβληματική. Τις σφαίρες τις βρίσκουν περαστικοί. Ορισμένοι αυτόπτες μάρτυρες δεν καταθέτουν παρά μήνες αργότερα. Ενας ύποπτος με ακροδεξιές διασυνδέσεις συλλαμβάνεται 17 ημέρες μετά το έγκλημα, σύντομα όμως αφήνεται ελεύθερος. Επικεφαλής της έρευνας αναλαμβάνει ο διοικητής της αστυνομίας της Στοκχόλμης, Χανς Χόλμερ. Είναι πεπεισμένος για την ενοχή του PKK, του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν, που θεωρείται τρομοκρατική οργάνωση στη Σουηδία. Αρχές 1987, συλλαμβάνει 22 μέλη του που έχουν καταφύγει ως πρόσφυγες στη χώρα. Αφήνονται όλοι ελεύθεροι. Ο Χόλμερ παραιτείται. Οι έρευνες ξεκινούν και πάλι από το μηδέν.

Κύριος ύποπτος γίνεται τώρα ο Κρίστερ Πέτερσον, ένας εγκληματίας καταδικασμένος ήδη για φόνο με μαχαίρι, 16 χρόνια νωρίτερα. Καταδικάζεται πρωτόδικα το 1989, χάρη στην κατάθεση της Λίσμπετ Πάλμε. Απαλλάσσεται όμως από το Εφετείο, λόγω αμφιβολιών για την ορθότητα της διαδικασίας με την οποία τον είχε αναγνωρίσει η σύζυγος του Ολαφ Πάλμε. Η ίδια πάντως παραμένει βέβαιη για την ενοχή του, μέχρι τον θάνατό της, στις 18 Οκτωβρίου του 2018. «Ο χαμός της ενδεχομένως να επανεκκίνησε την έρευνα, επιτρέποντας να εξεταστούν και άλλοι ύποπτοι», λέει στη γαλλική Le Monde ο σουηδός δημοσιογράφος Γκιούναρ Ουόλ, συγγραφέας πολλών βιβλίων με θέμα τη δολοφονία.

Τον Μάρτιο του 2018, ένας άλλος σουηδός δημοσιογράφος, ο Τόμας Πέτερσον, αποκαλύπτει σε μία σειρά άρθρων πως ο Στιγκ Ενγκστρομ, νεκρός ήδη από 18ετίας, αυτόχειρας σύμφωνα με τον σουηδικό Τύπο, είχε όχι απλά πρόσβαση σε όπλα, χάρη σε έναν φίλο του συλλέκτη, αλλά και εμπειρία στη σκοποβολή. Εκτοτε, οι ερευνητές προχωρούν σε πολλές ανακρίσεις οικείων του και λήψεις γενετικού υλικού. Το όπλο της δολοφονίας, ωστόσο, δεν βρέθηκε ποτέ.

Οι αρχές θεωρούν πως ο Στιγκ Ενγστρομ διασταυρώθηκε στον δρόμο με τον Ολαφ Πάλμε και τη σύντροφό του ενώ το ζευγάρι πήγαινε στον κινηματογράφο και επέστρεψε οπλισμένος μερικές ώρες αργότερα, στο τέλος της παράστασης.

Η λύση. «Βρισκόμαστε κοντά στη λύση της υπόθεσης» είχε δηλώσει ο Κρίστερ Πέτερσον, ο τέταρτος κατά σειρά γενικός εισαγγελέας που ανέλαβε την υπόθεση, τον περασμένο Φεβρουάριο, στην επέτειο της δολοφονίας. Ο ίδιος δεν ανακοίνωσε χθες κάποιο νέο, σημαντικό εύρημα, αναγνώρισε μάλιστα πως οι τεχνικές αποδείξεις δεν ήταν καινούργιες. Εξέφρασε βέβαια την πεποίθηση πως τα υπάρχοντα στοιχεία θα ήταν αρκετά ώστε να συλληφθεί ο Ενγκστρομ, δεν θα μπορούσαν, όμως, «από μόνα τους, να οδηγήσουν σε μία καταδικαστική απόφαση» χωρίς επιπλέον στοιχεία, που δεν είναι πια δυνατό να εξασφαλιστούν.

«Λόγω του ότι το άτομο είναι νεκρό, δεν μπορώ να απαγγείλω κατηγορίες σε βάρος του και αποφάσισα να κλείσω την έρευνα», συνόψισε ο Κρίστερ Πέτερσον. Μιλώντας στο δημόσιο ραδιόφωνο, ο γιος του Ολαφ Πάλμε, Μάρτεν, είπε πως έχει πειστεί για την ενοχή του Ενγκστρομ, «δυστυχώς όμως  – πρόσθεσε – δεν υπάρχουν πραγματικά αδιάσειστες αποδείξεις».