Ολα είναι μονόδρομος!

Δρόμοι της Αθήνας δεν είναι μόνο οι γύρω από την πλατεία Συντάγματος και την Ομόνοια. Είναι και οι περιφερειακές οδοί του Λυκαβηττού και του λόφου του Φιλοπάππου, τους οποίους το διάστημα της καραντίνας είδαμε να αδειάζουν από αυτοκίνητα και να γεμίζουν από κατοίκους. Τι θα μπορούσε να συμβεί αν αυτή η πρωτόγνωρη συνθήκη απόδοσης περισσότερου δημόσιου χώρου στους πεζούς συνεχιζόταν με την επιστροφή μας στους ρυθμούς της πόλης; «ΤΑ ΝΕΑ» συνεχίζουν την αρχιτεκτονική συζήτηση για θέματα που αφορούν τη νέα πραγματικότητα και παρουσιάζουν την πρόταση της ομάδας en-route-architecture, για τη μονοδρόμηση των περιφερειακών του Λυκαβηττού και του Φιλοπάππου.

«Βγαίνοντας έξω τις ημέρες της καραντίνας στον περιφερειακό του Λυκαβηττού είδαμε ότι μία πρότασή μας, την οποία μελετάμε χρόνια και έχουμε ήδη καταθέσει στον δήμο, έχει γίνει προσωρινή πραγματικότητα. Αφορά τη μονοδρόμηση του περιφερειακού του Λυκαβηττού και την απόδοση στους δρομείς και τους ποδηλάτες μιας λωρίδας άσκησης», σημειώνει η αρχιτεκτονική ομάδα που  ιδρύθηκε από τον Χάνες Λίβερς Γκουτμπέρλετ και την Κατερίνα Κούρκουλα όταν επέστρεψαν το 2016 στην Αθήνα έπειτα από ακαδημαϊκές και επαγγελματικές δραστηριότητες στο Λονδίνο, τη Νέα Υόρκη τη Ζυρίχη και το Ρότερνταμ.

«Ο περιφερειακός του Λυκαβηττού μεταμορφώθηκε δραστικά και γέμισε από κόσμο, από ηλικιωμένους μέχρι παιδιά, που κρατώντας τις αποστάσεις ασφαλείας περπατάνε, τρέχουν και κάνουν ποδήλατο. Η “κρίσιμη μάζα” πεζών επιβλήθηκε στα, ήδη μειωμένα, αυτοκίνητα της πόλης και ο δρόμος μεταμορφώθηκε σε έναν γραμμικό δημόσιο χώρο για τους πεζούς. Η ευχάριστη αυτή προσομοίωση επιβεβαίωσε για μας την ανάγκη για την καταλυτική αναβάθμιση του περιφερειακού και πιθανά και άλλων δρόμων μέσα στην πόλη. Οπως ο λόφος του Φιλοπάππου, αφού επικρατούν και εκεί ανάλογες συνθήκες», τονίζει η Κατερίνα Κούρκουλα, εξηγώντας πως οι en-route-architecture αντιμετωπίζουν τον σχεδιασμό ως μία διαδικασία που προκύπτει μέσα από την ανάλυση και την έρευνα. Και ότι ήδη είχαν ξεκινήσει πριν από την πανδημία μία σειρά από πρωτοβουλίες που αφορούσαν τη γειτονιά τους. Αφετηρία ήταν πάντα οι παρατηρήσεις των κατοίκων της γειτονιάς, των χρηστών που γνωρίζουν τις καθημερινές χωρικές προκλήσεις καλύτερα. Η πρότασή τους για τη μονοδρόμηση του περιφερειακού του Λυκαβηττού έχει εμπλουτιστεί  από εμπειρική ανάλυση, ερωτηματολόγια στους χρήστες και την ανάλυση του συγκοινωνιολόγου μηχανικού Κώστα Παπανδρέου και του κοινωνικού γεωγράφου Σταύρου Σπυρέλλη, ώστε η πρόταση να είναι ρεαλιστική και η επιβάρυνση να είναι διαχειρίσιμη.

Η έννοια του να είμαστε πλέον στατικοί σε έναν δημόσιο χώρο είναι βλαβερή για την υγεία μας. Η μεγάλη αβεβαιότητα που υπάρχει γύρω από τον «αόρατο εχθρό μας», μας ωθεί στο να κινούμαστε όποτε βρισκόμαστε σε δημόσιο χώρο. Αν δεν κινούμαστε είμαστε, με τα στοιχεία που έχουμε τώρα, ευάλωτοι. Αυτό προφανώς αλλάζει τη φύση των δημόσιων χώρων του κοντινού μέλλοντος. H έννοια της αυτάρκους γειτονιάς έχει πλέον γίνει απαραίτητη. Τα μεγάλα πάρκα και οι πλατείες-προορισμοί είναι απαγορευμένες ζώνες και έχουν αντικατασταθεί από μικρά κενά μέσα στην πόλη και τους δρόμους που αξιοποιούνται.

ΔΡΟΜΕΙΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΑ. Εδώ και χρόνια βλέπαμε να συσσωρεύεται στην Αθήνα μια ανάγκη για γραμμικούς δημόσιους χώρους που διευκολύνουν και ενθαρρύνουν την κίνηση: το τρέξιμο, το περπάτημα, το ποδήλατο και το πατίνι. Βλέπουμε τέτοια παραδείγματα και στο εξωτερικό, όπως το High Line της Νέας Υόρκης, που είναι ένας μακρόστενος χώρος μέσα στην πόλη που γίνεται μια ξεχωριστή διαδρομή. Ενας «διάδρομος» που ενώνει διαφορετικά κομμάτια της πόλης και ο επισκέπτης ωθείται να περπατήσει για να έχει την εμπειρία του χώρου.

Οι γραμμικοί αυτοί δημόσιοι χώροι υπάρχουν ήδη μέσα στην πόλη μας και είναι οι δρόμοι μας που έχουν για χρόνια δυσανάλογα παραδοθεί στα αυτοκίνητα και όχι στους πεζούς της πόλης. Τα τελευταία χρόνια, πολύ πριν από τη συνθήκη της καραντίνας, έχει σημειωθεί μεγάλη αύξηση του πλήθους των κατοίκων του κέντρου που επιλέγουν τον περιφερειακό του Λυκαβηττού για την καθημερινή τους άσκηση. Ο περιφερειακός του Λυκαβηττού αποτελεί μία φυσική αρένα, τριών περίπου χιλιομέτρων με στενά ή ανύπαρκτα πεζοδρόμια, κακής υποδομής, που ενίοτε είναι κατειλημμένα από παρκαρισμένα αυτοκίνητα. Τα παραπάνω δυσχεραίνουν την πρόσβαση των πεζών και αποτελούν επικίνδυνη συνθήκη για τους δρομείς που αναγκάζονται να κινούνται μαζί με τα αυτοκίνητα, σε έναν αρκετά στενό δρόμο διπλής κατεύθυνσης. Ο βαθμός επικινδυνότητας αυξάνεται ιδιαίτερα όταν πέσει το φως του ηλίου και οι δρομείς μπορεί να μη γίνουν αντιληπτοί από τα αυτοκίνητα και αντίστοιχα οι ίδιοι ακούγοντας μουσική να μην έχουν πλήρη αντίληψη των αυτοκινήτων που πλησιάζουν.

«Με την επιβεβαίωση της αναπάντεχης προσομοίωσης προτείνουμε την απλή μετατροπή-μονοδρόμηση του περιφερειακού του Λυκαβηττού και τη σταδιακή του μετάλλαξη σε υβριδικό χώρο όπου αυτοκίνητα και δρομείς θα συνυπάρχουν. Η μετατροπή αυτή μπορεί να επαναληφθεί και σε άλλες διαδρομές μέσα στην πόλη, έχει ως προτεραιότητα την ασφάλεια των πεζών και των δρομέων καθώς και την ομαλή μετακίνηση των αυτοκίνητων» σημειώνει η ομάδα των en-route-architecture. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό τους:

n Η πρόταση μονοδρόμησης παραχωρεί μία λωρίδα δρόμου στους πεζούς, ενώ  κάποιες θέσεις πάρκινγκ μετατρέπονται σε χώρους άσκησης. Παραμένει μία λωρίδα στάθμευσης και μία για αυτοκίνητα εν κινήσει.

n Η μονοδρόμηση με δεξιόστροφη φορά προσφέρει το πλεονέκτημα της απελευθέρωσης πολύτιμου οδικού χώρου για τις ήπιες μορφές μετακίνησης, χωρίς να ανατρέπει το καθεστώς στάθμευσης, χωρίς να προκαλεί πρόβλημα στην πρόσβαση και στις οδικές μετακινήσεις. Και δεν τροποποιεί τη διαδρομή της λεωφορειακής γραμμής που κινείται κατά μήκος της.

n Η πρόταση περιλαμβάνει την αλλαγή της κίνησης των αυτοκινήτων στον περιφερειακό από διπλής σε μονής κατεύθυνσης και τη διαπλάτυνση του πεζοδρομίου. Τα σταθμευμένα αυτοκίνητα θα μετακινηθούν στην πρώην λωρίδα κίνησης δημιουργώντας προστασία στους δρομείς.

ΤΡΙΑ ΣΤΑΔΙΑ. Η προτεινόμενη παρέμβαση χωρίζεται στα εξής  στάδια:

1. Μετατροπή του περιφερειακού σε δρόμο κυκλοφορίας μονής κατεύθυνσης.  Μεταφορά του χώρου στάθμευσης αυτοκινήτων στην πρώην λωρίδα κυκλοφορίας. Σηματοδότηση χώρου για αθλητές.

2. Προέκταση πεζοδρομίου στον χώρο για τους αθλητές με μαλακό δάπεδο από ανακυκλωμένα λάστιχα αυτοκινήτων.

3. Προσθήκη δημόσιου φωτισμού, καθισμάτων και δημόσιων εργαλείων γυμναστικής σε όλο το μήκος της διαδρομής. Με προσθήκη σε αυτό της ιδέας Parklet, δηλαδή μετατροπής μιας θέσης στάθμευσης σε δημόσιο χώρο, με κινητή κατασκευή όπου ο χώρος στάθμευσης έναντι αντιτίμου ενοικίασης θα παραχωρείται από τον δήμο σε όποιον ιδιώτη ενδιαφέρεται να χρησιμοποιήσει τον χώρο για δημόσια εκδήλωση (μουσική συναυλία, περφόρμανς, εκδήλωση λόγου ή αθλητική δραστηριότητα).