Ευρωπαϊκή {LF}«επανάσταση» {LF}με τα μάτια {LF}στους Βορείους

«Επανάσταση»: είναι μία λέξη που χρησιμοποιείται συχνά τα τελευταία δύο εικοσιτετράωρα αναφορικά με το ταμείο ανάκαμψης των 750 δισεκατομμυρίων ευρώ που πρότεινε η πρόεδρος της Κομισιόν, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, παράλληλα με έναν επταετή ευρωπαϊκό προϋπολογισμό ύψους 1,1 τρισ. ευρώ, ώστε να καταφέρει η Ευρώπη να ξεπεράσει την καταστροφή που έφερε και συνεχίζει να φέρνει η πανδημία του κορωνοϊού. Πατώντας πάνω στην κοινή γαλλογερμανική πρόταση της 18ης Μαΐου περί έκδοσης ενός κοινού ευρωπαϊκού δανείου ύψους 500 δισ. για την επιχορήγηση των κρατών που έχουν πληγεί περισσότερο, η φον ντερ Λάιεν πρότεινε ένα κοινό ευρωπαϊκό δάνειο ύψους 750 δισ., από τα οποία τα 500 δισ. θα διανεμηθούν ως επιχορηγήσεις, και τα 250 θα καταστούν διαθέσιμα ως δάνεια. Επιπλέον, εισηγήθηκε την αποπληρωμή του κοινού ευρωπαϊκού δανείου μέσω της δημιουργίας νέων ροών εσόδων, από ποικίλους νέους φόρους, απευθείας στα ταμεία της ΕΕ. Κατέρριψε έτσι μία σειρά από δόγματα που εμπόδιζαν μέχρι τώρα την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Τα δύσκολα όμως μόλις τώρα ξεκινούν.

Προκειμένου να γίνουν πραγματικότητα τα σχέδια της Κομισιόν, προκειμένου να καταστούν διαθέσιμα συνολικά 173 δισ. ευρώ για την Ιταλία (82 δισ. ως επιχορηγήσεις και 91 δισ. υπό τη μορφή δανείων), συνολικά 140 δισ. ευρώ για την Ισπανία (77 δισ. ως επιχορηγήσεις και 63 δισ. υπό τη μορφή δανείων), συνολικά 32 δισ. για την Ελλάδα (22,5 δισ. ως επιχορηγήσεις και 9,4 υπό τη μορφή δανείων) κ.ο.κ., θα πρέπει να ανάψουν το πράσινο φως και οι «27» ευρωπαίοι ηγέτες. Οι επονομαζόμενοι «frugal four», ωστόσο, οι «τέσσερις φειδωλοί» του Βορρά, Αυστρία, Ολλανδία, Δανία, Σουηδία, είχαν ήδη ξεκαθαρίσει αντιδρώντας στη γαλλογερμανική πρόταση πως δέχονταν μόνο τη διάθεση δανείων στα πληγέντα ευρωπαϊκά κράτη, όχι επιχορηγήσεων. Ολα τα βλέμματα ήταν λοιπόν ήδη – και παραμένουν – στραμμένα πάνω τους. Ενα μεγάλο κομμάτι της παρουσίασης που έκανε προχθές η πρόεδρος της Κομισιόν στο Ευρωκοινοβούλιο, αλλά και των συνεντεύξεων Τύπου που παραχώρησαν επίτροποι και άλλοι ευρωπαίοι αξιωματούχοι, έμοιαζαν κομμένα και ραμμένα ώστε να πείσουν αυτή ακριβώς την ομάδα χωρών πως δεν έχουν και τόσα να φοβούνται από την ευρωπαϊκή πρόταση.

Η φον ντερ Λάιεν φρόντισε να ξεκαθαρίσει πως το καινοφανές πρόγραμμα δανεισμού που εισηγήθηκε «έχει έκτακτο χαρακτήρα και αποτελεί την εξαίρεση». Παράλληλα, φρόντισε να θέσει όρους για τις μεταβιβάσεις: οι χώρες που θέλουν να επωφεληθούν θα πρέπει να καταθέσουν αναλυτικά σχέδια δημόσιων επενδύσεων και συνοδευτικών μεταρρυθμίσεων με προτεραιότητα την πράσινη μετάβαση, την ψηφιακή ατζέντα, τον τουρισμό, τις μεταφορές, τον πολιτισμό και γενικότερα την ενίσχυση της «ανθεκτικότητας» των οικονομιών της ΕΕ απέναντι σε μελλοντικά σοκ. Οσο για τα σχέδια της Κομισιόν να καταργήσει σταδιακά τα επονομαζόμενα rebates, τις μειώσεις στις εισφορές κάποιων σχετικά εύπορων κρατών-μελών, όπως η Ολλανδία, στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, παραπέμφθηκαν στις καλένδες. Ολα αυτά, εντάσσονται στο πλαίσιο της ίδιας προσπάθειας να (μετα)πειστούν οι «τέσσερις φειδωλοί». «Εχουμε πολλά επιχειρήματα να τους προσφέρουμε… Δεν μιλάμε εδώ για χρήματα φορολογουμένων της μιας χώρας που θα πληρώσει μια άλλη. Ολα όσα θα κάνουμε για παράδειγμα για τον τουρισμό θα βοηθήσουν κι εκείνους» επεσήμανε ο ευρωπαίος επίτροπος Εσωτερικής Αγοράς Τιερί Μπρετόν.

Η πρώτη αντίδραση του ντε φάκτο ηγέτη της ομάδας, του αυστριακού καγκελαρίου Σεμπάστιαν Κουρτς, δεν ήταν ούτε «ναι», αλλά ούτε και «όχι». «Αυτό που θεωρούμε θετικό – όχι μόνο εγώ αλλά και η Ολλανδία, η Σουηδία και η Δανία – είναι πως υπάρχει χρονικό όριο και ότι το ταμείο θα είναι ένα άπαξ έκτακτο μέτρο και όχι το πρώτο βήμα προς μία ένωση χρέους» δήλωσε ο Κουρτς στο Politico. Ομως, «όσον αφορά την αναλογία δανείων και επιχορηγήσεων, αυτός είναι ένας τομέας όπου πραγματικά πιστεύουμε ότι χρειάζονται περισσότερες διαπραγματεύσεις» πρόσθεσε. «Δύσκολα μπορεί να φανταστεί κανείς ότι η πρόταση αυτή θα είναι το τελικό αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων» σχολίασε από την πλευρά του ολλανδός διπλωμάτης μιλώντας στη γαλλική «Le Monde».

Η κοινή διαπραγματευτική θέση των «τεσσάρων» αναμένεται να συμφωνηθεί εντός των ερχόμενων ημερών. Σημαίνουσα θέση στο ευρωπαϊκό ημερολόγιο έχει η σύνοδος κορυφής που θα πραγματοποιηθεί στις 19 Ιουνίου στις Βρυξέλλες. Η ίδια η Ανγκελα Μέρκελ, βέβαια, απέκλεισε ουσιαστικά το ενδεχόμενο να υπάρξει εκεί συμφωνία, ξεκαθάρισε ωστόσο πως οι «27» πρέπει να καταλήξουν σε μία συμβιβαστική απόφαση πριν από το φθινόπωρο (πριν από τις θερινές διακοπές, θα προτιμούσε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ) ώστε να δοθεί στα εθνικά κοινοβούλια και το Ευρωκοινοβούλιο «επαρκής χρόνος» να συζητήσουν και να εγκρίνουν τους προτεινόμενους μηχανισμούς και να τεθούν αυτοί σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου του 2021. Εν αναμονή των εξελίξεων, τα του Καίσαρως τω Καίσαρι: χωρίς την πίεση που άσκησε ο γάλλος πρόεδρος, ο Εμανουέλ Μακρόν, στη γερμανίδα καγκελάριο, και χωρίς τη δική της μεταστροφή, τίποτε από αυτά δεν θα ήταν εφικτό. Πριν από τις 18 Μαΐου, η Κομισιόν εργαζόταν πάνω σε ένα σχέδιο ανάκαμψης που προέβλεπε λιγότερα από 200 δισ. ευρώ σε επιχορηγήσεις.