Το Μεσολόγγι πριν από {LF}την Εξοδο

O τίτλος του εξωφύλλου της διδακτορικής διατριβής του Αντώνη Διακάκη (1972) «Το Μεσολόγγι στο 1821» στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης αντιστοιχεί στην ευρύτερη προσπάθεια του συντάκτη, όπως σημειώνει στην εισαγωγή, να διευρύνει τις αναζητήσεις του ώστε να παρουσιάσει και να ερμηνεύσει τις ποικίλες μεταβολές που γνώρισε η πόλη του Μεσολογγίου κατά την επαναστατική περίοδο. Τότε που οι πόλεις και η ύπαιθρος του επαναστατημένου ελλαδικού χώρου γνώρισαν ευρείες και ριζικές οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές λόγω των πολεμικών γεγονότων, οι οποίες, στην περίπτωση του Μεσολογγίου, επηρεάστηκαν και διαμορφώθηκαν από ποικιλία παραγόντων, ορατών εν μέρει από τις αρχές του 19ου αιώνα.

Ο αναγνώστης θα αντιληφθεί στο πρώτο μέρος του βιβλίου ότι ο γεωγραφικός χώρος, ευνοϊκός για τη ναυτιλία, αλλά και για την πειρατεία, η γειτνίαση με τα Επτάνησα και ιδιαιτέρως τη Ζάκυνθο, η παρουσία της Αγγλίας στην περιοχή, η μακρόχρονη σιδηρά πυγμή του Αλή Πασά και η επιτυχής πολιτική του για συμμαχίες με οργανωμένους ενόπλους σε συνδυασμό με παράλληλες εχθρότητες και τιμωρίες εις βάρος άλλων ομάδων και του αμάχου πληθυσμού μέσω ντόπιων εγκάθετων, συνέθεταν ένα «πολυπαραγοντικό» σχήμα ασταθές και αβέβαιο περί το Μεσολόγγι. Αν σε αυτό προστεθούν τα εντός της πόλης συμφέροντα των προκρίτων και των δημοτικών θεσμών, οι σχέσεις τους με αρματολούς, οι φανερές και υπόγειες προστριβές μεταξύ τους, η εικόνα περιπλέκεται περισσότερο. Γίνεται μάλιστα μοναδική, θα λέγαμε, όταν λάβουμε υπόψη μας ότι στο Μεσολόγγι βρίσκονται δυναμικοί σχηματισμοί: εκεί ο φραγκοφορεμένος Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος με «διαφωτιστικές» αντιλήψεις ενοχλητικές για τους προκρίτους, εκεί φιλέλληνες από την Αμερική και την Ευρώπη, ο λόρδος Βύρων, οργανωμένες ιατρικές υπηρεσίες, εφημερίδες και εκδόσεις, οργάνωση ταχυδρομικής υπηρεσίας, εκπαίδευση, κληρικοί κύρους.

Επίκεντρο

Παρόμοιος ή μεγαλύτερος «συνωστισμός» υπήρξε πριν και κατά τη διάρκεια της Επανάστασης σε άλλες περιοχές, δύσκολος όμως σε εκείνη τη σταλιά γης μπροστά στη θάλασσα, εκτεθειμένη στο νερό και με εύκολη πρόσβαση από τη στεριά. Επιπλέον, ό,τι συνέβαινε στην περιοχή της Ηπείρου και της Αιτωλοακαρνανίας, στη Δυτική Στερεά με έναν λόγο, είχε αντίκτυπο στο Μεσολόγγι: εκεί έσπευδαν πρόσφυγες και ο εφοδιασμός της πόλης δυσχεραινόταν, εκεί συνήφθησαν δύο δάνεια από την Αγγλία για την εξασφάλιση εφοδίων, πληρωμές μισθών ενόπλων, δημιουργία οχυρώσεων, αλλά και ευκαιρία πλουτισμού. Θα σχολίαζε πάλι κανείς πως αυτή η περιγραφή δεν διαφέρει ουσιαστικά από τον χαρακτηρισμό (ανήκει στην ιστορικό Μαρία Ευθυμίου) της Ελληνικής Επανάστασης ως «ένα δύσκολο εγχείρημα μιας περίπλοκης κοινωνίας». Ομως, το Μεσολόγγι αντιμετώπισε τη δυσκολία του εγχειρήματος, δίχως να αλλοιώνει ουσιαστικά τη δυναμική του, μέσα από δύο πολιορκίες (Οκτώβριος – Δεκέμβριος 1822 και Απρίλιος 1825 – Απρίλιος 1826) και μια ηρωική έξοδο, την ώρα που η Επανάσταση ψυχορραγούσε εξαιτίας εσωτερικών αλληλοσπαραγμών και οι δυνάμεις του Ιμπραήμ Πασά ήταν έτοιμες να ακυρώσουν κάθε προσπάθεια απελευθέρωσης.

Η εργασία του Αντώνη Διακάκη μπορεί να χαρακτηριστεί εργασία αναφοράς, εξαντλώντας σε σημαντικό βαθμό τις διαθέσιμες πηγές, ώστε να υπάρχει η πληρέστερη δυνατή τεκμηρίωση για τα διοικητικά, πληθυσμιακά, οικονομικά δεδομένα και την καθημερινή ζωή: πλούσιος υπομνηματισμός, αδημοσίευτο υλικό των Γενικών Αρχείων του Κράτους, της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας Ελλάδος, της Εθνικής Βιβλιοθήκης, των Ιστορικών Αρχείων του Μουσείου Μπενάκη, των Αρχείων της Ακαδημίας Αθηνών, αφηγήσεων ξένων και πρωταγωνιστών των γεγονότων, βιβλιογραφία που, κατά πρόχειρο υπολογισμό, καλύπτει τουλάχιστον εξακόσιες αναφορές.

Αντώνης Διακάκης
Το Μεσολόγγι στο 1821
Εκδ. Ασίνη, 2019
Τιμή 22 ευρώ