Πολιτισμός ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το κύκνειο άσμα του Λέοναρντ Κοέν

προδημοσίευση

23/05/2020, 05:00

Δουλγερίδης Δημήτρης

8 λεπτά

«Η ποίηση έρχεται από ένα μέρος που ουδείς διοικεί και ουδείς κατακτά. Κι έτσι αισθάνομαι κάπως σαν τσαρλατάνος που δέ́χομαι ένα βραβείο για μια δραστηριότητα που σ’ αυτήν δεν είμαι αυθεντία. Με άλλα λόγια, αν ήξερα από πού έρχονται τα καλά τραγούδια, θα πήγαινα εκεί πιο συχνά». Αυτοσκαρκαστικός, με ελεγχόμενη αίσθηση της ειρωνείας απέναντι στην ίδια του την τέχνη. Ο Λέοναρντ Κοέν δεν θα παραλάμβανε απλώς το Βραβείο του Πρίγκιπα των Αστουριών, τον Οκτώβριο του 2011. Θα άφηνε το αποτύπωμά του ακόμη και σε ένα «θεσμικό» στιγμιότυπο διασκεδάζοντας τις σοβαροφανείς προσδοκίες του ακροατηρίου με αυτό που γνώριζε καλύτερα: να μεταμορφώνει το οικείο σε ανοίκειο. «Ηρθα απόψε να ευχαριστήσω τη γη και την ψυχή αυτού του λαού που τόσο πολλά μου έχει προσφέρει – γιατί ξέρω ότι όπως ένας άνθρωπος δεν είναι η αστυνομική του ταυτότητα, έτσι και μια χώρα δεν είναι η αξιολόγηση της πιστοληπτικής της ικανότητας. Ξέρετε τη βαθιά μου σχέση και αδελφότητα με τον ποιητή Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα. Θα μπορούσα να πω ότι όταν ήμουν νέος, έφηβος ακόμη, και διψούσα για μια φωνή, μελέτησα τους άγγλους ποιητές και γνώρισα καλά τo έργο τους εαυτό, έναν εαυτό που δεν είναι σταθερός, έναν εαυτό που παλεύει για την ίδια του την ύπαρξη».

Ο εαυτός αγωνίζεται να βρει την ποιητική φωνή του οπουδήποτε μέσα στη «Φλόγα», την τελευταία συλλογή από στίχους, ποιήματα, πεζά και σπαράγματα από τα σημειωματάριά του, την οποία οργάνωσε ο Λέοναρντ Κοέν πριν από τον θάνατό του στις 7 Νοεμβρίου 2016. Το βιβλίο αναμένεται εντός Ιουνίου από τον «Gutenberg», σε μετάφραση του Γιώργου Ικαρου Μπαμπασάκη, χωρισμένο σε τρία μέρη: τα 63 «Ποιήματα», τους «Στίχους» (κυρίως από τα τρία τελευταία του άλμπουμ «Old Ideas», «Popular problems» και «You want it darker») και τα «Σημειωματάρια». Την έκδοση έχουν επιμεληθεί οι καθηγητές Robert Faggen και Alexandra Pleshoyano, ενώ διαχειριστής του εγχειρήματος είναι φυσικά ο γιος του Ανταμ Κοέν. Γράφει ο τελευταίος στην εισαγωγή: «Οταν ήμουν παιδί και ζητούσα από τον πατέρα μου χρήματα για να αγοράσω γλυκίσματα από το μαγαζάκι στη γωνία, μου έλεγε να ψάξω στις τσέπες του μπλέιζέρ του όπου ξέχναγε χαρτονομίσματα και κέρματα. Και πάντα, ναι, πάντα έβρισκα ένα σημειωματάριο κάθε φορά̀ που έψαχνα στις τσέπες του. Χρόνια μετά, όταν τον ρωτούσα αν είχε αναπτήρα ή σπίρτα, άνοιγα τα συρτάρια κι έβρισκα χαρτιά και σημειωματάρια». Και η αλήθεια είναι ότι στο τελευταίο τμήμα του βιβλίου ο αναγνώστης αρχίζει να φαντάζεται τις χαρτοπετσέτες των κοκτέιλ και τα μικρά ντοσιέ των ξενοδοχείων (όπως εκείνο στην Αθήνα, το 2008, όταν είχε έρθει για τη συναυλία στη Μαλακάσα) πάνω στα οποία ο Κοέν κατέγραφε τις «μουντζούρες μιας ζωής».

Το «Βιβλιοδρόμιο» επιλέγει αποσπάσματα από το κύκνειο άσμα ενός κορυφαίου τραγουδοποιού.

Από τα Ποιήματα

ΟΧΙ ΣΥΧΝΑ, ΜΑ ΣΠΑΝΙΑ

Οχι συχνά, μὰ σπάνια

μοῦ δόθηκε ἡ δύναμη

κύματα συγκίνησης νὰ στέλνω

μέσα ἀπ ̓τὸν κόσμο

̓Απρόσωπα γεγονότα ή͂ταν,

ποὺ νὰ τὰ ἐλέγξω δὲν γινόταν. ̓Ανέβηκα στὴν ὑπαίθρια τὴ σκηνὴ

σὰν έ́γερνε ὁ ή́λιος

πίσω ἀπ ̓τὸν Πύργο τοῦ Τολέδου

καὶ δὲν μ ̓άφηναν οἱ άνθρωποι νὰ φύγω παρὰ μονάχα τὰ μεσάνυχτα.

́Ολοι μας,

οἱ μουσικοί, τὸ κοινό,

μὲς στὴν εὐγνωμοσύνη λιώσαμε.

Τίποτα δὲν ὑπῆρχε

ἐξὸν τὸ έναστρο σκοτάδι

ἡ εὐωδιὰ ἀπ ̓τὰ φρεσκοκομμένα στάχυα, καὶ τὰ δάχτυλα τοῦ ἀνέμου

ποὺ χάιδευαν κάθε κούτελο.

Δὲν θυμᾶμαι κὰν τὴ μουσική. ̔Απλώθηκε μιὰ πλατιὰ ὁμοφωνία ψιθύρων ποὺ δὲν τὴν καταλάβαινα

́Οταν άφησα τὴ σκηνὴ

ρώτησα τὸν παραγωγὸ τί έλεγαν. Εί͂πε ότιέ́ψελναν:

το-ρέ-ρο, το-ρέ-ρο

Μιὰ νέα γυναίκα μὲ γύρισε

μὲ τ ̓ἁμάξι της στὸ ξενοδοχεῖο,

έ́να άνθος τῆς φυλῆς της.

Ολα τὰ παράθυρα ήταν κατεβασμένα.

Ηταν έ́να ἀγώγι ἀλάνθαστο.

Δὲν ένιωθα τὸν δρόμο

μήτε τὴνέ́λξη τοῦ προορισμοῦ.

Δὲν μιλούσαμε

καὶ δὲνέ́μελλε

Νὰ περάσει στὸν προθάλαμο

ή̀ ν ̓ἀνέβει στὸ δωμάτιό μου.

Μονάχα πρόσφατα

θυμήθηκα ἐκείνη τὴ διαδρομὴ πρὶν ἀπὸ τόσα χρόνια,

κι ἀπὸ τότε,

πανάλαφρος θά ̓θελα νά ̓μαι

Μὰ ποτὲ δὲν εί͂μαι.

Η κοπέλα
απ’ την Ινδία

Περιμένεις. Πάντοτε περιμένεις. Δὲν εί͂ναι κάτι καινούριο. Περίμενες ό́ποτε κάτι ή́θελες, καὶ περίμενες ό́ταν ο βραστήρας στὸ καναρίνι τραγουδοῦσε καὶ ἡ κοπέλα ἀπ ̓τὴν ̓Ινδία σ ά́φησε κρυφὰ νὰ τῆς κάνεις έ́ρωτα προτοῦ πεθάνει σὲ αυτοκινητικὸ δυστύχημα. Περίμενες γλυκιὰ νὰ γίνει ἡ γυναίκα σου, περίμενες λεπτὸ νὰ γίνει τὸ κορμί της καὶ μυῶδες, καὶ ἡ κοπέλα ἀπ ̓τὴν ̓Ινδία, στὸ διαμέρισμά της στὴ Μα- κέι Στρίτ, είπε, Λέοναρντ, μὲ περίμενες όλο τὸ ἀπόγευμα, ἰδίως ό́ταν ό́λοι μας ἀκούγαμε τὸ καναρίνι στῆς γυναίκας σου τὴν κουζίνα, τότε στ ̓ἀλήθεια ἐνθουσιάστηκες, οἱ τρεῖς μας νὰ στεκόμαστε μπροστὰ στὸ κλουβί, ο βραστήρας νὰ σφυρίζει, καὶ νά ̓χουμε μεγάλες προσδοκίες γιὰ τὸ καναρίνι, γιὰ τὸ τραγούδι ποὺ θὰ μᾶς συνέπαιρνε ό́λους καὶ θὰ μᾶς έκανε ν ̓ἀναληφθοῦμε ἀπὸ κεῖνο τὸ ἀπόγευμα, ν ̓ἀναληφθοῦμε ἀπ ̓τὸν χειμώνα – τότε ποὺ ἡ ἀναμονή σου έφτασε στὰ ό́ριά της, τότε ποὺ κατάλαβα πόσο βαθιὰ κι ἀμερόληπτα μὲ πόθησες, καὶ τότε ἀποφάσισα στὴν ἀγκαλιά μου νὰ σὲ καλέσω. Ας ὑποθέσουμε ό́τι τὸ είπε μέσα της αὐτό. Κι ό́ταν τὴν πῆγα μὲ τὸ ἁμάξι στὸ σπίτι της καὶ μὲ προσκάλεσε στὸ διαμέρισμά της καὶ δὲν ἀντιστάθηκε στὴ βαθιὰ ἀμερόληπτη τρυφερότητά μου γιὰ τὴ μελαψὴ ά́γνωστη προσωπικότητά της, καὶ εί͂δε πόσο γενική, πόσο οὐδέτερη, πόσο ἀπόλυτα ἀμερόληπτη ή͂ταν ἡ λαβωμένη λαχτάρα αὐτοῦ τοῦ άντρα γι αὐτήν – καὶ μὲ πῆρε στὸν πράσινο καναπὲ τοῦ Στρατοῦ τῆς Σωτηρίας, ἀνάμεσα στὰ φοιτητικά της έ́πιπλα, μὲ πῆρε γιατί έμελλε νὰ πεθάνει σὲ δύο ἑβδομάδες σ έ́να αὐτοκινητικὸ δυστύχημα στὴ λαυρεντιανὴ δημοσιά, μὲ πῆρε σὲ μιὰν ἀπο τὶς τελευταῖες ἀγκαλιές της, γιατὶ εί͂δε πόσο ἁπλὸ ή͂ταν νὰ παρηγορηθῶ, κι ἐγὼ ή́μουν πολὺ μὰ πολὺ εὐγνώμων γιατὶ βρέθηκα ἀνάμεσα στὶς τελευταῖες της γενναιόδωρες προσφορές της σὲ τούτη τὴ γῆ. Καὶ γύρισα στὴ γυναίκα μου, τὴ νεαρή μου τὴ γυναίκα, αὐτὴν ποὺ ποτὲ δὲν λιώνει σὰν τὸ χιόνι, αὐτὴν ποὺ τὰ παιδιά μου θὰ γεννήσει, αὐτὴν ποὺ θὰ μὲ μισήσει γιὰ τὸν ‘εναν ή̀ τὸν ά́λλο βάσιμο λόγο σ ό́λες τὶς ὑπόλοιπες μέρες τῆς ζωῆς της, αὐτὴν ποὺ θὰ γνωρίσει μᾶλλον καλὰ μερικούς μου φίλους. Σταθήκαμε, οἱ τρεῖς μας, κι ἀκούσαμε τὸ ντουέτο, τὸ καναρίνι καὶ τὸν βραστήρα, ὁ ἀτμὸς νὰ θαμπώνει τὰ παράθυρα τῆς κουζίνας μας στὴν ̓Εσπλανάδα, κι ὁ χειμώνας τοῦ Μόντρεαλ ό́λα νὰ τὰ σαρώνει ἐξὸν ἀπ ̓τῆς ἐλπίδας τὴν καρδιά. Μάρα ήταν τ ‘ ό́νομά της, κι ή͂ρθε νὰ μᾶς ἐπισκεφτεῖ, καθὼς κάναμε ἐπισκέψεις ἐκεῖνον τὸν καιρό, ὁδηγώντας μὲς στὸ χιόνι κάποιον καινούριο φίλο γιὰ ν ̓ἀνταμώσουμε. (1980)

ΑΠΟ ΤΑ «ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑΡΙΑ»

̓Αθήνα, Inter C., 30 ̓Ιουλίου

μιὰ νύχτα τὶς προάλλες στ ̓ό́νειρό μου είδα έ́ναν παράφορο θεὸ

ἀπ ̓τὴν πόρτα νὰ περνάει

σχεδὸν τὴν πόρτα νὰ τὴ σπάει

πάντα εύ́θραυστη ἱστορία ή͂ταν τὸ δικό μου σπιτικό

Ονειρο Μπράιτον 28 [;] Νοεμβρίου (απόσπασμα)

̔Ο Τὸμ Γουέιτς νὰ τραγουδάει -τὸν ἀκούω

εί͂μαι σ έ́να θέατρο- έ́δωσα τὴν παράστασή μου

σὲ κοινὸ πολυπληθὲς

Καὶ πῆγε καλὰ ἡ παράσταση -νὰ τὸν δῶ δὲν μπορῶ- εί͂μαι στὸ καμαρίνι μου -ἀλλὰ μπορῶ

νὰ τὸν ἀκούσω- εί͂ναι τόσο ό́μορφη

καὶ πρωτότυπη καὶ ψαγμένη ἡ μουσική του

-πολὺ καλύτερη ἀπὸ τὴ δική μου-

κράμα είναι τραχύτητας κι ἡδύτητας

-μοντέρνα καὶ συναισθηματικὴ μαζί –

ἀκόμα καὶ τὸ κὶτς τόσο ἐπιδέξια τὸ χρησιμοποιεῖ – μακάρι κι ἐγὼ νὰ τὸ μποροῦσα αὐτό- καὶ μετὰ ἀρχίζει νὰ τραγουδάει -μεγαλεῖο είναι-

κατεβαίνω νὰ τὸν ἀκούσω -προσδοκώντας νὰ έ́χει

έ́να μεγάλο κοινὸ ποὺ τὸν λατρεύει- ἀλλὰ ὁ Τὸμ τραγουδάει σ ̓έ́να μισοάδειο μικρὸ θέατρο –

πιὸ πολὺ παράπηγμα παρὰ θέατρο – κι ύ́στερα φεύγουμε παρέα

ἀγκαλιάζει τὸν ώ͂μο μου -έ́χει όψη σπουδαία- λιγάκι τσαλακωμένος λιγάκι πιὸ ἡλικιωμένος – ἀλλὰ ξέρει πολὺ καλὰ ποιός εί͂ναι καὶ ποῦ πάει…

27 Μαΐου 2006 (απόσπασμα)

κι ἀκόμη μαζί μου φίλη ἀγαπημένη

ποὺ τὰ χείλη σου

οἱ δεκαετίες διόλου δὲν ἀλλοιώνουν

εί͂σαι ἡ παρηγοριά μου

σὰν έρχεται τὸ σούρουπο

τότε ποὺ τὰ χέρια δὲν νιώθουν κι ἡ μνήμη πρέπει νὰ νιώσει

εί͂σαι ἡ παρηγοριά μου

σὰν σηκώνεται ἡ σκόνη

τότε ποὺ τὰ χέρια δὲν μποροῦν κι ἡ μνήμη πρέπει νὰ μπορέσει

ό́ταν ἡ σάρκα δὲν μπορεῖ

ἡ μνήμη θὰ μπορέσει

τοῦ δέρματος τὸ ρίγος

στὴ μνήμη τὸ ἐμπιστεύομαι…

Από τον λόγο του
στη βράβευση
στην Ισπανία (αποσπάσματα)

Μιὰ μέρα, ἀρχὲς δεκαετίας τοῦ ̓60, πῆγα στὸ σπίτι τῆς μητέρας μου στὸ Μόντρεαλ. Τὸ σπίτι είναι δίπλα σ ̓έ́να πάρκο… κι ἐκεῖ έ́νας νεαρὸς ά́ντρας έ́παιζε κιθάρα. ́Επαιζε μιὰ κιθάρα γιὰ φλαμένκο, καὶ γύρω ἀπ ̓τὸν νεαρὸ είχαν μαζευτεῖ τρία – τέσσερα κορίτσια καὶ ἀγόρια, καὶ τὸν ά́κουγαν. Μ’ ά́ρεσε τὸ παίξιμό του. ̔Υπῆρχε κάτι στὸν τρόπο ποὺ έ́παιζε καὶ μὲ συνεπῆρε… Καὶ ή͂ρθε στὸ σπίτι τῆς μητέρας μου τὴν ἑπομένη… Εί͂πε: «Κάτσε νὰ σοῦ δείξω μερικὲς συγχορδίες». Καὶ πῆρε τὴν κιθάρα καὶ τὴν έκανε νὰ βγάλει έναν ή͂χο ποὺ δὲν εί͂χα ἀκούσει ποτὲ. Κι έ́παιξε μερικὲς συγχορδίες μὲ τρέμολο, καὶ είπε: «Κάν ̓το κι ἐσὺ τώρα». Εί͂πα: «Δὲν γίνεται. Δὲν μπορῶ σὲ καμία περίπτωση νὰ τὸ κάνω». Εί͂πε: «Κάτσε νὰ βάλω τὰ δάχτυλά σου στὰ τάστα». Κι έ́βαλε τὰ δάχτυλά μου στὰ τάστα. Καὶ εί͂πε: «Τώρα, τώρα παῖξε». Μαῦρο χάλι. Εί͂πε: «Θὰ έ́ρθω αύ́ριο πάλι». Καὶ ήρθε. ́Εβαλε τὰ χέρια μου στὴν κιθάρα. Τὴν έ́βαλε στὴν ἀγκαλιά μου μὲ τὸν σωστὸ τρόπο κι ἐγὼ ά́ρχισα πάλι νὰ παίζω ἐκεῖνες τὶς έξι συγχορδίες – τὴν ἀκολουθία τῶν έ́ξι συγχορδιῶν στὴν ὁποία βασίζονται πολλὰ τραγούδια φλαμένκο. Καὶ τώρα θὰ σᾶς ἀποκαλύψω κάτι ποὺ ποτὲ δὲν τὸ έχω πεῖ δημοσίως. ̓Εκεῖνες οἱ έ́ξι συγχορδίες – ἐκεῖνο τὸ κιθαριστικὸ μοτίβο ἀποτέλεσε τὸ θεμέλιο όλων μου τῶν τραγουδιῶν καὶ ό́λης μου τῆς μουσικῆς.

Το κύκνειο άσμα του Λέοναρντ Κοέν

Επόμενο άρθρο

Υπό την επήρεια του «Υπέροχου Γκάτσμπι», 95 χρόνια μετά

Google news

«Californication»: Ο στίχος – «προφητεία» των Red Hot Chilly Peppers για το σκάνδαλο της Nvidia

Release Athens 2027: Έρχεται ο θρυλικός Billy Idol

Πέθανε στα 85 του ο Στέισι Κιτς – Ο ηθοποιός που ταυτίστηκε με τον ντετέκτιβ Μάικ Χάμερ

Τα Νεότερα

Πιο Σχολιασμένα

Έρχεται ο «Πολίτης-Οπλίτης»: Πώς η Ελλάδα αλλάζει για πάντα τη στρατιωτική θητεία και ξαφνιάζει την Ευρώπη

Τι σημαίνει το «προληπτικό πλήγμα» που τρέμουν οι Τούρκοι στρατηγοί;

Μας «κλέβουν» τα Χριστούγεννα; Άδειες βιτρίνες, σκοτεινά μπαλκόνια και φούρνοι χωρίς μελομακάρονα λίγο πριν τον Νοέμβριο

Μαζιώτης: Αποφυλακίζεται στις 14 Σεπτεμβρίου – «Ούτε σε 1.000.000 χρόνια δεν θα σωφρονιστώ» – Έντονος προβληματισμός στην ΕΛ.ΑΣ

Συναγερμός στις Ένοπλες Δυνάμεις: Νέα πρόκληση με τουρκικό Bayraktar πάνω από το κεντρικό Αιγαίο

Πιο Διαβασμένα

Λάκης Λαζόπουλος: «Απαλλάσσω τον δήμαρχο από την παρουσία μου» – Τέλος από την πρωτοχρονιάτικη γιορτή της Αθήνας

Η «Spider-woman» στην Τεχεράνη: Η γυναικεία ελίτ μονάδα ειδικών επιχειρήσεων του Ιράν που είναι έτοιμη για όλα

Κυβέλη Μάρδα για Δημήτρη Πέλκα: «Είχα ακούσει πολλά για ποδοσφαιριστές, έλεγα τι κοινό έχουμε να πούμε;»

Πολλά προβλήματα σε Ναυπακτία και Αιτωλοακαρνανία – Φούσκωσαν ποτάμια, κατολισθήσεις και διακοπές κυκλοφορίας

Μαλλιά κουβάρια για τις Navtex: Έμπλεξαν τα «καλώδια» σε Αθήνα και Αγκυρα - Στον «χορό» και η Λευκωσία, εξέδωσε αντι-NAVTEX

Περισσότερα

Καιρός: Επιμένουν οι υψηλές θερμοκρασίες, οι νοτιάδες και η αφρικανική σκόνη – Πού θα βρέξει και πότε αλλάζει το σκηνικό

Δίκη Ειρήνης Μουρτζούκου: Αρνείται τις κατηγορίες η 26χρονη – Ζήτησε την εξαίρεση του πατριού της ο συνήγορός της

Πολιτισμός

«Θα σε λέω Μαρία»: Μια τελετουργία για το αλλόκοτο θαύμα της ελληνικής υπαίθρου

«Καποδίστριας»: Δωρεάν προβολές της ταινίας για σχολεία, πανεπιστήμια και πολιτιστικούς φορείς

Πέθανε ο ηθοποιός Χρήστος Δακτυλίδης – Οι ρόλοι που τον έκαναν γνωστό

«Σπυριδούλα»: Η αληθινή ιστορία που συγκλόνισε την Ελλάδα ανεβαίνει στη σκηνή