Υπό την επήρεια του «Υπέροχου Γκάτσμπι», 95 χρόνια μετά

Σε ένα τηλεγράφημα που εστάλη από τη Νότια Γαλλία τον Μάρτιο του 1925 στο γραφείο του εκδότη Scribner στη Νέα Υόρκη, ο Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ φώναξε τη νέα έμπνευση για το τρίτο του μυθιστόρημα από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού: «CRAZY ABOUT TITLE UNDER THE RED WHITE AND BLUE STOP WHART WOULD DELAY BE». Ευτυχώς, ο εκδότης του ήταν πολύ απασχολημένος στη διαδικασία έκδοσης του «Υπέροχου Γκάτσμπι» για να κάνει οποιεσδήποτε αλλαγές. Ωστόσο η φράση λειτουργεί καλύτερα ως τίτλος σε μια νέα μελέτη για την κληρονομιά του μυθιστορήματος, την οποία υπογράφει ο διάσημος θεωρητικός πολιτισμικών σπουδών Γκρέιλ Μάρκους. Στο βιβλίο του «Under the Red White and Blue» (Yale University Press) υποστηρίζει ότι ο Υπέροχος Γκάτσμπι ζει σχεδόν έναν αιώνα μετά τη χλιαρή υποδοχή της έκδοσής του, επειδή λειτουργεί τόσο ως σύμβολο όσο και ως κριτική των διαφόρων πτυχών του Αμερικανικού Ονείρου – πατριωτισμός, πλούτος, διάψευση, επιδίωξη της ευτυχίας.

Βρίσκει ίχνη του σε τραγούδια της Λάνα Ντελ Ρέι και του Jelly Roll Morton, στα μυθιστορήματα των Τσάντλερ, Ροθ και Ρος ΜακΝτόναλντ. Σε ένα επικό θεατρικό έργο που παρουσιάζει στη σκηνή την ανάγνωση ολόκληρου του κειμένου του Φιτζέραλντ. Στα σκετς του stand up κωμικού Αντι Κάουφμαν. Και, φυσικά, στις διάφορες κινηματογραφικές προσαρμογές του βιβλίου. Ο Μάρκους αντλεί τα περισσότερα ερεθίσματα από τη φανταχτερή έκδοση του 2013 του σκηνοθέτη Μπαζ Λούρμαν – την τέταρτη εκδοχή ταινίας του Γκάτσμπι, χωρίς να υπολογίζεται η βωβή ταινία του 1926. Ο Γκάτσμπι υπάρχει επίσης ως αναφορά στα ψευδώνυμα των ποπ σταρ της Κορέας αλλά και στις διαφημίσεις για τα αριστοκρατικά ξενοδοχεία πολυτελείας της Νέας Υόρκης που προσφέρουν «την πλήρη εμπειρία Γκάτσμπι».

Αρχικά ο Μάρκους κάνει μία σιωπηλή σύγκριση του Γκάτσμπι με τον Μόμπι Ντικ, καθώς ο Αχαμπ και ο Γκάτσμπι είναι δύο από τους μεγαλύτερους αγωνιστές της αμερικανικής μυθοπλασίας. Αυτοί οι καταδικασμένοι, χαρισματικοί πρωταγωνιστές καθορίζονται από τις μονομανείς επιδιώξεις τους, ακόμα κι αν τελικά καταλήγουν σε αυτοκαταστροφή. Το τίμημα για την ύβριν τους πληρώνεται από τους γύρω τους. Ωστόσο, η σύγκριση έχει τα όριά της: τα κίνητρά τους είναι πολύ διαφορετικά. Ο Αχαμπ είναι αποφασισμένος να πιάσει τη λευκή φάλαινα, αλλά δεν θα μπορούσε να ειπωθεί ότι αυτό του αρέσει. Η ρομαντική προσπάθεια του Γκάτσμπι να μεταμορφωθεί σε κάποιον που τελικά αξίζει να κερδίσει το χέρι της Ντέιζι μπορεί να είναι ή να μην είναι αξιοθαύμαστη, αλλά δεν είναι εκδίκηση αυτό που πραγματικά επιδιώκει.

Ο Μάρκους προτείνει ότι η θεμελιώδης φράση «η επιδίωξη της ευτυχίας» πρέπει να επαναπροσδιοριστεί επειδή είναι αδύνατη, με δεδομένο τις αντιφάσεις της αμερικανικής ζωής. Αυτό που αντηχεί σήμερα, με τις αέναες τεκτονικές μετατοπίσεις της οικονομίας, είναι ότι το ευγενές ιδεώδες καταπατάται από την απαραίτητη απάτη προσπαθώντας κανείς να επιβιώσει σε μια οικονομία της αγοράς.

Ο ΤΡΑΜΠ. Είναι αρκετά απίθανο ο Ντόναλντ Τραμπ να έχει διαβάσει τον «Υπέροχο Γκάτσμπι», αλλά είναι πολύ εύκολο να συνδεθεί το μυθιστόρημα με την κραυγαλέα πολιτική της ξενοφοβίας του. Ο Μάρκους επισημαίνει ότι ο Τραμπ παραπέμπει στον χαρακτήρα του Τομ Μπιουκάναν από την αρχή. Ο Τομ χλευάζει τον Γκάτσμπι ότι είναι ακόμα «ο κύριος Τίποτα από το πουθενά», που ακούγεται σαν να μπορούσε να είναι ένα τιτίβισμα του Τραμπ στο Twitter. Στην προσπάθειά του να αποκλείσει τον Γκάτσμπι ο Τομ λέει: «Ανατραφήκαμε διαφορετικά. Είναι στο αίμα μας. Δεν υπάρχει τίποτα που μπορείτε να κάνετε γι’ αυτό». Αυτό που τώρα αποκαλούμε τραμπισμό είναι μαζί μας εδώ και πολύ καιρό. Ο Φιτζέραλντ το εντόπισε σχεδόν πριν από έναν αιώνα.