Κλειδί για την επανεκκίνηση: λιγότεροι φόροι, περισσότερες μεταρρυθμίσεις

Η οικονομία μας μπήκε από τον περασμένο Μάρτιο σε μια εξωγενή κρίση που προκάλεσε ο αναγκαστικός και συνάμα δραματικός περιορισμός της οικονομικής δραστηριότητας που επέβαλε η πανδημία του κορωνοϊού. Η οξεία φάση της κρίσης για το σύνολο της οικονομίας κράτησε δύο μήνες και εδώ και μερικές μέρες έχει αρχίσει, νωρίτερα σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, το άνοιγμα της οικονομίας. Η ύφεση αυτή έχει θα έχει τουλάχιστον τρεις φάσεις. Την πρώτη τη βιώσαμε ήδη, ήταν το lockdown. Η δεύτερη είναι συνάρτηση των αναγκαστικών περιορισμών που συνεπάγεται η εφαρμογή της πολιτικής της «κοινωνικής απόστασης» σε σημαντικούς κλάδους της οικονομίας (εστίαση, ψυχαγωγία, πολιτισμός, αθλητισμός, μεταφορές κ.λπ.) και της κρίσης του τουρισμού που θα είναι σημαντικά μειωμένος αυτό το καλοκαίρι. Η τρίτη φάση, που θα συμπέσει σε σημαντικό βαθμό και με τη δεύτερη, αφορά στις συνέπειες της διεθνούς κρίσης που θα εισέλθουν με κάποια χρονική υστέρηση στο εσωτερικό της δικής μας οικονομίας, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τις εξαγωγές, τη ναυτιλία και τις μεταφορές.

Με τα δεδομένα αυτά και χωρίς κάποια βίαιη επανεμφάνιση της υγειονομικής κρίσης (ένα δεύτερο lockdown δηλαδή), οι υφεσιακές πιέσεις θα διαρκέσουν τουλάχιστον μέχρι το φθινόπωρο του τρέχοντος έτους. Προς την αντίστροφη κατεύθυνση τώρα, από πλευράς οικονομικής πολιτικής, θα λειτουργήσουν οι ακόλουθοι παράγοντες:

· Η αναβολή της κατανάλωσης που για μεγάλα κομμάτια του πληθυσμού, των οποίων το εισόδημα δεν έχει θιγεί, αναμένεται να οδηγήσει σε μια πρόσθετη κατανάλωση στη διάρκεια των επόμενων μηνών. Μέρος της αναβολής είναι αυτονόητο, τα κουρεία και τα κομμωτήρια είχαν πελατεία μόλις τελείωσε το lockdown. Ενα άλλο μέρος που αφορά διαρκή αγαθά (π.χ. αυτοκίνητα) ή αγαθά πολυτελείας εξαρτάται καθαρά από την ψυχολογία της οικονομίας. Αν αυτή είναι καλή, αν ή όταν δημιουργηθεί η προσδοκία ότι η ύφεση είναι προσωρινή, τότε η πρόσθετη αυτή κατανάλωση θα αρχίσει να εμφανίζεται.

· Η προσαρμογή των καταναλωτών και της οικονομίας στις συνθήκες που επιβάλλει ο κορωνοϊός, που θα γίνεται όλο και περισσότερο όσο περνούν οι μήνες. Το έχουμε παρατηρήσει αυτό στις πολεμικές οικονομίες. Μετά το πρώτο μούδιασμα οι άνθρωποι προσαρμόζονται και η παραγωγή και η κατανάλωση αυξάνονται, παρά τις δύσκολες αντικειμενικά συνθήκες.

· Η αλλαγή της ψυχολογίας όταν η ασθένεια αντιμετωπιστεί ριζικά – όπως ελπίζουμε – είτε με εμβόλιο, είτε θεραπευτικά, που θα επιδράσει και στην ελληνική και στη διεθνή οικονομία. Ο συνδυασμός της αναβολής της κατανάλωσης με την αλλαγή της ψυχολογίας θα έχει μεγάλη σημασία για τον τουρισμό στο επόμενο, κρίσιμο για την επανεκκίνηση έτος, το 2021.

· Τελευταίος και σημαντικότερος παράγοντας είναι η αντιυφεσιακή πολιτική που υιοθετούν η Ελλάδα και οι άλλες χώρες της Ευρώπης και του κόσμου, που θα μετριάσει το ύψος της ύφεσης και της καταστροφής του παραγωγικού ιστού λόγω κορωνοϊού. Η χώρα μας, σε συνδυασμό με τους ευρωπαϊκούς πόρους, κινητοποιεί ποσά της τάξεως των 24 δισ. ευρώ στη διάρκεια του 2020 και θα υπάρξουν πρόσθετα χρήματα μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης το 2021. Οι παρεμβάσεις αυτές θα μειώσουν σημαντικά την έκταση της ύφεσης (κατά 5 μονάδες περίπου στην Ελλάδα, από το 10%-13% στο 4,7%-7,9% λένε τα σενάρια που έχουμε υιοθετήσει για το 2020) και τις μεταφερόμενες επιπτώσεις της ύφεσης, το carry-over effect για το 2021.

Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα ανωτέρω η πολιτική μας διαμορφώνεται σε τρεις χρονικά φάσεις. Πρώτα αντιμετωπίσαμε την οξεία φάση της κρίσης με ενίσχυση του εισοδήματος των ανθρώπων που επλήγησαν αλλά και των παραγωγικών μονάδων, τόσο με ρευστότητα όσο και με μείωση του εργασιακού κόστους, μεγάλο μέρος του οποίου το ανέλαβε το κράτος. Τώρα ξεκινούμε να αντιμετωπίσουμε τη δεύτερη φάση της κρίσης που πλήττει δυσανάλογα τις δραστηριότητες που προανέφερα (τουρισμός, εστίαση, πολιτισμός, ψυχαγωγία, μεταφορές κ.λπ.). Ταυτόχρονα καταγράφουμε τις ανάγκες που θα έχει η επανεκκίνηση της οικονομίας και προετοιμάζουμε το σχετικό «πακέτο» μέτρων πολιτικής που θα εφαρμοστούν στην τρίτη φάση. Μέτρα που συνάδουν με το ευρύτερο πρόγραμμα για το οποίο μάς ψήφισε ο ελληνικός λαός. Δηλαδή μείωση φόρων και ασφαλιστικών εισφορών, επιτάχυνση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και εκσυγχρονισμός του κράτους.

Στην αναλογία μεταξύ των δύο, αναγκαστικά, η μείωση των φόρων και των εισφορών θα υπάγεται στους περιορισμούς που θέτει το δημοσιονομικό πλήγμα το οποίο υπέστη η χώρα λόγω της πανδημίας, ενώ θα πρέπει να επιταχυνθούν η πορεία των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και ο εκσυγχρονισμός του κράτους έτσι ώστε να ενισχυθεί η ανάπτυξη και να δημιουργηθεί και πάλι ο δημοσιονομικός χώρος που χάθηκε λόγω του COVID-19.

Στην ταχύτερη προώθηση του προγράμματός μας για εκσυγχρονισμό του κράτους και μετάβασή του στην ψηφιακή εποχή και για διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που διευκολύνουν τις επενδύσεις, έχουμε ένα πολύ σημαντικό πλεονέκτημα. Είναι το κεφάλαιο εμπιστοσύνης και αξιοπιστίας που κέρδισε η Ελλάδα διεθνώς, αλλά και στο εσωτερικό στη σχέση μεταξύ κράτους και κοινωνίας, λόγω της εξαιρετικά αποτελεσματικής αντιμετώπισης δύο μεγάλων κρίσεων. Της υγειονομικής κρίσης του κορωνοϊού και της πρόσφατης μεταναστευτικής κρίσης. Το κεφάλαιο αυτό η κυβέρνηση θα το επενδύσει και θα το πολλαπλασιάσει στους επόμενους μήνες προωθώντας τις πολιτικές που προανέφερα, οι οποίες διασφαλίζουν τη γρήγορη επανεκκίνηση της οικονομίας και την είσοδο της χώρας σε μια περίοδο δυναμικής ανάπτυξης.

Ο Θόδωρος Σκυλακάκης είναι υφυπουργός Οικονομικών