Οι προτεραιότητες της οικονομικής πολιτικής μετά το lockdown

Στην αρχική φάση της πανδημίας, πρώτη προτεραιότητα της οικονομικής πολιτικής ήταν η διαχείριση της υγειονομικής κρίσης. Γνωρίζουμε από τις παλαιότερες πανδημίες, όπως της ισπανικής γρίπης (1918), ότι το βάθος της ύφεσης (στις Πολιτείες των ΗΠΑ) ήταν ανάλογο της υγειονομικής ζημιάς που προκλήθηκε. Η επιτυχής διαχείριση της υγειονομικής κρίσης μάς επιτρέπει σήμερα να σχεδιάζουμε τη διάσωση μέρους της τουριστικής σεζόν και των τουριστικών εσόδων του 2020 και να αισιοδοξούμε για ταχύτερη ανάκαμψη της οικονομίας από το 2021. Δεύτερη προτεραιότητα ήταν η διατήρηση της κοινωνικής συνοχής. Να βγούμε από την κρίση πιο δυνατοί, όλοι μαζί, χωρίς να αφήσουμε κανέναν πίσω. Επιδεικνύοντας αλληλεγγύη και στηρίζοντας όλους εκείνους που πλήττονται, που αντιμετωπίζουν την ανεργία, που κινδυνεύουν να καταστραφούν οικονομικά όχι από δικά τους λάθη αλλά από τις οικονομικές συνέπειες της πανδημίας. Τίποτα λιγότερο απ’ ό,τι ζητούμε από τους βόρειους εταίρους μας.

Προς αυτή την κατεύθυνση τέθηκε άμεσα σε εφαρμογή από τον Μάρτιο έως τον Μάιο ένα σχέδιο συνολικού δημοσιονομικού ύψους 17 δισ. ευρώ (10% του ΑΕΠ) με συνολικά 36 μέτρα πολιτικής και στόχο τη στήριξη της δημόσιας υγείας, της απασχόλησης, της ρευστότητας των επιχειρήσεων και της κοινωνικής συνοχής.

Η λειτουργία της οικονομίας την επόμενη ημέρα μετά το lockdown, με τους περιορισμούς που θέτει η υποβόσκουσα και απειλητική παρουσία του ιού, απαιτεί δύσκολους και λεπτούς χειρισμούς ενώ θέτει νέους στόχους και προτεραιότητες. Κύριος στόχος είναι η συγκράτηση της αναπόφευκτης και βαθιάς ύφεσης του 2020 και η δυναμική επανεκκίνηση της οικονομίας από το 2021. Να διαφυλάξουμε τον παραγωγικό ιστό της χώρας, να θωρακίσουμε την οικονομία και να προετοιμάσουμε το έδαφος για ισχυρή ανάκαμψη, όταν, τελικά, λήξει ο υγειονομικός συναγερμός με την έλευση του εμβολίου. Οταν κληθούμε να τρέξουμε, δεν πρέπει η οικονομία (ή κρίσιμα τμήματά της) να έχουν ξεμείνει από μπαταρία λόγω «ακινησίας». Σε αυτόν τον ευρύτερο σχεδιασμό εντάσσονται μέτρα που είτε έχουν ανακοινωθεί είτε σχεδιάζονται.

Επιδοτείται η εργασία. Σχεδιάζονται ειδικά προγράμματα για να διευκολυνθεί και να καταστεί οικονομικά βιώσιμη η λειτουργία των πληττόμενων επιχειρήσεων σε περιβάλλον χαμηλής ζήτησης και αυξημένου κόστους, ώστε να κρατηθούν τα γρανάζια της μηχανής σε κίνηση, καλολαδωμένα και έτοιμα για εκτίναξη.

Μέσα από ένα ευρύ φάσμα εργαλείων εγγυοδοσίας δανείων, επιστρεπτέας προκαταβολής, αναστολής φορολογικών υποχρεώσεων κ.ά., η πολιτεία ενισχύει τη ρευστότητα των πληττόμενων επιχειρήσεων που καταγράφουν αυξημένες ανάγκες κεφαλαίου κίνησης λόγω κατάρρευσης των εσόδων και αρνητικών λειτουργικών χρηματοροών.

Ενα θωρακισμένο, υγιές πιστωτικό σύστημα, ικανό να χρηματοδοτεί τις αυξημένες ανάγκες της οικονομίας είναι απαραίτητη προϋπόθεση για ταχεία ανάκαμψη στη μετά COVID εποχή. Μέσω της εγγυοδοσίας του κράτους, η ρευστότητα των επιχειρήσεων ενισχύεται χωρίς να επιβαρυνθεί το πιστωτικό σύστημα από την ανάληψη νέων κινδύνων. Και με ένα πρόγραμμα-«γέφυρα» στηρίζονται τα κορωνόπληκτα νοικοκυριά, ενώ ταυτόχρονα αποτρέπεται η δημιουργία μιας νέας γενιάς κόκκινων στεγαστικών δανείων.

Μειώνεται στοχευμένα η φορολογική επιβάρυνση στο χειμαζόμενο παραγωγικό  οικοσύστημα και σχεδιάζονται εξειδικευμένες παρεμβάσεις σε κρίσιμους τομείς και δραστηριότητες.

Προωθείται η άμεση έναρξη ώριμων έργων υποδομής και επιταχύνεται η διαδικασία ωρίμανσης δημοσίων επενδυτικών σχεδίων, τόσο σε εθνικό όσο και σε τοπικό επίπεδο.

Επισπεύδεται η άμεση ανάπτυξη ώριμων ιδιωτικών επενδυτικών σχεδίων, όπως π.χ. η επένδυση του Ελληνικού.

Η εφαρμογή και η χρηματοδότηση των μέτρων στήριξης της οικονομίας σχεδιάζεται και υλοποιείται προσεκτικά αξιοποιώντας όλα τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία και κοινοτικούς πόρους με τρόπο που διασφαλίζει την αποφυγή μιας δευτερογενούς δημοσιονομικής κρίσης την επόμενη μέρα.

Τις ανησυχίες της επενδυτικής κοινότητας από την αναπόφευκτη εκτίναξη του ελλείμματος το 2020 θα καθησυχάσει το μεταρρυθμιστικό πλεόνασμα της κυβερνητικής πολιτικής. Η προώθηση και η επιτάχυνση της μεταρρυθμιστικής ατζέντας της κυβέρνησης είναι απολύτως αναγκαία στην παρούσα συγκυρία. Μεταρρυθμίσεις για τη δημιουργία ενός φιλικότερου ασφαλιστικού και φορολογικού πλαισίου για το επιχειρείν, μιας ψηφιοποιημένης, πιο ευέλικτης, φιλικότερης προς τις επενδύσεις γραφειοκρατίας (όπως πράξαμε με το περιβαλλοντικό νομοσχέδιο). Μεταρρρυθμίσεις που θα ανανεώνουν τους δεσμούς εμπιστοσύνης με την εγχώρια και διεθνή επενδυτική κοινότητα, αλλά, πρωτίστως, με τους πολίτες.

Οπως αναδεικνύει η παρούσα κρίση, δημόσια υγεία, κοινωνική συνοχή και οικονομία είναι συγκοινωνούντα δοχεία. Κι όταν έχεις διαρροή σε ένα σημείο, έχεις παντού. Χωρίς πρόνοια για αυτούς που πλήττονται από την οικονομική διάσταση της κρίσης, η συναίνεση δεν θα ήταν δυνατή. Ούτε η συνεργασία του συνόλου της κοινωνίας και η επιτυχής εφαρμογή των μέτρων κοινωνικής αποστασιοποίησης. Η διαφήμιση της χώρας, η κατάρριψη του στερεοτύπου της Ελλάδας ως failed state και του «κακομαθημένου» λαού της, είναι αποτέλεσμα της επιτυχούς διαχείρισης της υγειονομικής κρίσης. Και έχει άμεσες και μακροπρόθεσμες θετικές συνέπειες, από τον τομέα του τουρισμού μέχρι τα spreads και τα επιτόκια δανεισμού της οικονομίας.

Σήμερα βρισκόμαστε στον αντίποδα της δημοσιονομικής κρίσης του 2010, τότε που η εμπιστοσύνη μεταξύ πολιτείας και πολιτών είχε διαρραγεί, τότε που τα πλάνα των Αγανακτισμένων της πάνω και της κάτω πλατείας υπονόμευαν την εικόνα και το τουριστικό προϊόν της χώρας και ανέβαζαν τα spreads. Είναι στο χέρι μας να κεφαλαιοποιήσουμε αυτή την εικόνα και να περιορίσουμε τα δευτερογενή κύματα της οικονομικής κρίσης. Εχουμε κάνει ένα πρώτο βήμα στη σωστή κατεύθυνση. Αλλά ο δρόμος είναι μακρύς και δύσκολος. Και πρέπει να τον διανύσουμε, όπως την περίοδο του lockdown, με αλληλεγγύη και συναίνεση, ατομική ευθύνη και εξαντλητικό σχεδιασμό. Υπηρετώντας έναν τριπλό κοινό στόχο: την προστασία της υγείας των πολιτών, την ευημερία της κοινωνίας και τη γρήγορη ανάκαμψη της οικονομίας σε νέες παραγωγικές βάσεις που θα μετατρέψουν την κρίση σε ευκαιρία.

Ο Ακης Σκέρτσος είναι υφυπουργός στον Πρωθυπουργό