«Να διεκδικήσουμε ξανά την ομορφιά»

Η κυρία Ροδακιό αγαπά τους συμβολισμούς. Γι’ αυτό και το σήμα κατατεθέν των εκδόσεων Ροδακιό είναι ένα χαρακτικό ενός καθισμένου ελαφιού. Μια αλληγορία χάρης και τρυφερής δύναμης, για την οποία μιλά η Τζούλια Τσιακίρη ένα απόγευμα της περασμένης εβδομάδας. Βρεθήκαμε στη στοά της οδού Κολοκοτρώνη που έως πρόσφατα είχε αποκτήσει έναν ονειρικό χαρακτήρα χάρη στη διακόσμηση του γειτονικού μπαρ με τα πολυάριθμα μικροσκοπικά φωτάκια μπλεγμένα σε αποξηραμένα κλαδιά δέντρων που κρέμονται από τα σίδερα τα οποία στηρίζουν τη γυάλινη οροφή της στοάς.

Τώρα το μπαρ και o ονειρικός διάκοσμος άφησαν στη στοά μία ανοίκεια ησυχία που τα κενά της γεμίζουν οι σύντροφοι του Ροδακιού. Βιβλία λογοτεχνίας και ποίησης με καλαίσθητα εξώφυλλα από έργα καλλιτεχνών, ασπρόμαυρες φωτογραφίες ανώνυμων καλλιτεχνών, ξύλινες πολυθρόνες αντίκες και παλιά μεγάλα τραπέζια που φιλοξενούν τις λέξεις και τις σκέψεις συγγραφέων που τράβηξαν την προσοχή της εκδότριας με το ευθύ βλέμμα και το κοφτερό μυαλό. Η οποία κάποτε έπαιρνε δύο εφημερίδες την ημέρα και τις διάβαζε με άγρυπνο βλέμμα. Σταμάτησε όμως, όπως λέει, να τις διαβάζει στο χαρτί. «Ισως μου έπαιρνε χρόνο αυτή η διαδικασία. Είχα τη συνήθεια να πίνω τον καφέ μου σε ένα μαγεμένο μέρος, στο Centrale στην πλατεία της Μητρόπολης, και να βλέπω τα πλατάνια απέναντί μου, ανοιξιάτικα ή χειμωνιάτικα, και να περνάνε από το σημείο φίλοι και γνωστοί και να είναι πρωί και να διαθέτω τρία τέταρτα για να ξεφυλλίσω τις εφημερίδες. Αυτός ο χρόνος περιορίστηκε ώσπου χάθηκε όταν μπήκε το Ιντερνετ πιο πολύ στην καθημερινότητα».

Στα είκοσί της χρόνια, τη δεκαετία του 1970, βρέθηκε στη Νέα Υόρκη και έζησε εκεί για τέσσερα χρόνια. Δούλευε σε έναν ελληνικό ραδιοφωνικό σταθμό. «Είχαμε μία εκπομπή επτάμισι με δέκα το πρωί και εξίμισι με οκτώ το βράδυ: ειδήσεις, διαφημίσεις, Ομογένεια, χοροί, τσιφτετέλια, τσάμικα. Το να παίρνω από το προηγούμενο βράδυ από το περίπτερο τις εφημερίδες και να βλέπω τα νέα ήταν μέρος της ζωής μου, καθώς ήταν και η περίοδος της δικτατορίας στην Ελλάδα. Ηταν μία ζωηρή εποχή δημοσιογραφικά. Γι’ αυτό κι έχω κολλήσει με αυτήν την πετριά. Γύρισα στην Ελλάδα με τη Μεταπολίτευση».

Παράλληλα σπουδάζατε στη Νέα Υόρκη;

Οχι. Δεν προλάβαινα. Ημουν μέσα στο καζάνι της ζωής, αλλά παρακολουθούσα τις τέχνες και όλα όσα συνέβαιναν στα καλλιτεχνικά πράγματα. Εκείνη την εποχή ήταν ο Γουόρχολ, ο Ρόθκο στη ζωγραφική, ο Μπομπ Ντίλαν, ο Γκρέγκορι Μαρκόπουλος στον πρωτοποριακό κινηματογράφο.

Ηταν προσεγγίσιμοι ή υπήρχε όριο;

Η πόλη αυτή που δεν κοιμάται ποτέ, όπως έλεγε ο Σινάτρα στο τραγούδι για την ταινία «New York, New York», έχει στοιχεία πολύ έντονα του δημοκρατικού πολιτεύματος όπως εκείνο που ήταν στην αρχαία Αθήνα. Μοιραία λοιπόν υπήρχαν οι αφέντες και οι δούλοι, αλλά οι αφέντες είχαν μία επίφαση σαν να μπορούσες να τους προσεγγίσεις. Υπήρχε η αίσθηση ότι περπατάς και στρίβοντας σε μία γωνία θα συναντήσεις Κάποιον. Ηταν μία πόλη εκείνη την εποχή όπου μπορούσες να πετύχεις έχοντας την αίσθηση ότι αν δεν πετύχω εδώ δεν θα πετύχω πουθενά.

Εφερνε και πίκρα το ότι δεν μπορούσες να φτάσεις αλλού;

Οχι, αντίθετα, σου έδινε την αίσθηση ότι φτάνεις παντού, απλά δεν ήταν και τόσο πραγματική. Μπορούσες τότε να πας σε μία τράπεζα και χωρίς πολλά στοιχεία να σου δώσουν δάνειο. Αρκεί να ήσουν γραμμένος σε ένα σωματείο. Ή να έχεις πίστωση σε όλα τα μαγαζιά. Αυτός ήταν ένας ύπουλος τρόπος να μπεις μέσα στο σύστημα και να γίνεις σκόνη. Αυτή η εμπιστοσύνη που σου έδειχναν οι θεσμοί ήταν ταυτόχρονα και μία σαγήνη που σε έκλεινε μέσα της. Από τότε οι Αμερικανοί έμεναν κλεισμένοι και έβγαιναν μόνο Σαββατοκύριακα, εκτός από τους καλλιτέχνες και τους Ελληνες που γλεντούσαν στα δικά τους μαγαζιά.

Εσείς πού γλεντούσατε;

Ημουν ανακατεμένη με συντροφιά ζωγράφων και έτσι γλέντια ήταν οι πολύωρες συζητήσεις για το αν το γκρι δίπλα στο κόκκινο μπορεί να δώσει μία ένταση. Ταυτόχρονα συνοδεύονταν βέβαια και με όλη τη σχετική ελευθεριότητα της εποχής, αλλά είχε πολύ αισθητική ανάλυση.

Η οποία αποτυπώθηκε στην εκδοτική σας δραστηριότητα.

Μπορώ να πω ότι τόσο πολλές κουβέντες μεταξύ καλλιτεχνών, όπου παραβρέθηκα, ήταν ένα σχολείο για μένα. Μπορεί με τις ώρες να στεκόμασταν σε έναν πίνακα, εκτεθειμένο σε ένα μουσείο, και να εξαντλούσαμε όλες τις πιθανότητες ερμηνείας.

Ηταν όμως και το ωραίο ξάφνιασμα να είστε θεατές στο ξέσπασμα της σύγχρονης αμερικανικής ζωγραφικής.

Βλέπαμε απερίγραπτα πράγματα. Θυμάμαι μία έκθεση στην γκαλερί του Καστέλι που τότε είχε ανοίξει για πρώτη φορά στο Σόχο. Υπήρχε ένα πάτωμα κατασκευασμένο σαν μικρό πατάρι στην γκαλερί. Περπατούσες πάνω του και είχε τρύπες και μέσα σε αυτό το πάτωμα ήταν κλεισμένος ο καλλιτέχνης και αυνανιζόταν, ενώ άκουγες τους βρυχηθμούς του. Ε, εντάξει, δεν μπορώ να πω ότι αυτό θα ήταν κάτι που θα το αγόραζα για να το βάλω σπίτι μου. Αλλά ήταν ένα σοκ.

Τώρα μας σοκάρει η τέχνη;

Νομίζω ότι έχει περάσει η περίοδος που η έκπληξη μπορεί να νομιμοποιήσει ένα έργο τέχνης. Χρειάζεται κάτι ακόμα. Πρέπει να διεκδικήσει κανείς ξανά την ομορφιά.

Σε μια εποχή που έχει κάνει σημαία της την καταστροφή, να αναζητούμε την ομορφιά;

Δεν είπα να ζωγραφίζει κανείς όπως την εποχή της Αναγέννησης, αλλά σίγουρα κάτι που με την επαφή με αυτό να λυτρώνει.

Και τα βιβλία πως ήρθαν στον δρόμο σας;

Ο πατέρας μου ήταν εκδότης, τυπογράφος και λογοτέχνης. Στην ουσία μεγάλωσα μέσα στα βιβλία και ακόμη κι εκείνη την εποχή μετέφραζα. Ο πατέρας μου φρόντισε να με στείλει να μάθω ξένες γλώσσες πιστεύοντας ότι θα εμπλούτιζε και τη δική του δουλειά. Είχε όνειρα. Ετσι, όταν γύρισα στην Ελλάδα, αναζήτησα δουλειές που είχαν σχέση με τα εκδοτικά. Και για μία δεκαετία δούλεψα στον Ικαρο, στο τμήμα της επιμέλειας, κοντά σε έναν σπουδαίο άνθρωπο που λεγόταν Παναγιώτης Μέρμηγκας. Εκείνος μου έμαθε αυτό το ανελέητο στοιχείο της καταδίωξης του λάθους. Ταυτόχρονα η ατμόσφαιρα στο γραφείο μας ήταν πολύ σοβαρή και αυστηρή. Ακουγε κλασική μουσική, ως μεγάλος λάτρης του είδους. Σύχναζε στα δισκοπωλεία, παρακολουθούσε τις συναυλίες στο Ηρώδειο κι έτσι την ώρα που δουλεύαμε ακούγαμε Μπραμς συνήθως, Μπαχ, Μπετόβεν. Σε ποικίλες εκτελέσεις για να βλέπουμε τις διαφορές. Οχι μόνο εργασία, αλλά και καλλιτεχνική εκπαίδευση. Αυτή η μανία εντοπισμού των διακρίσεων με έμαθε ότι η ζωή προχωρά μέσα από τις διακρίσεις, ότι κινείσαι προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση.

Πληγωμένη λέξη οι «διακρίσεις».

Γίνεσαι εν μέρει δήμιος. Μάλλον με σκλήρυνε αυτή η διαδικασία της επιμέλειας. Αλλά μπορεί και να το χρειαζόμουν. Παράλληλα έγινε η συνάφεια με τους ανθρώπους που θα εξέδιδαν το περιοδικό «Εκηβόλος», τον Βασίλη Διοσκουρίδη (σ.σ.: ο μετέπειτα σύζυγός της) και τον Νίκο Παναγιωτόπουλο. Εκεί αρχίσαμε αυστηρότερη θητεία στην αντιμετώπιση των πραγμάτων. Από τον «Εκηβόλο» γεννήθηκε το 1992 το Ροδακιό, στην Απόλλωνος 35. Είναι ένας δρόμος που διασχίζει από τους οθωμανικούς χρόνους τη συνοικία που λεγόταν Ροδακιό, στην Πλάκα. Κι έτσι πήραμε αυτό το όνομα. Ο αθηναιογράφος Δημήτρης Καμπούρογλου μιλά για διάφορες ερμηνείες: ότι ήταν ένας δρόμος με πολλές ροδιές, είτε επειδή υπήρχαν πολλές οικογένειες με ονόματα Ροΐδης, Ροδάκης, Ροδόπουλος κ.λπ., είτε γιατί υπήρχε μία ρόδα στη Μητροπόλεως που γύριζε κι αντλούσε τα νερά του ποταμού Ηριδανού.

Και το λογότυπό του;

Είναι ένα κουκουβισμένο ελάφι, που κάθεται πάνω στον εαυτό του. Το έφτιαξε ο ζωγράφος Πέρης Ιερεμιάδης. Είναι ένα σύμβολο προερχόμενο από ένα αρχαιοελληνικό αγγείο. Είναι η χάρη και το κυνήγι, η τρεχάλα προς κάτι που το επιδιώκεις και είναι μακρινό και άπιαστο. Αλλά το βρίσκουμε σε μια στιγμή στατική, που είναι ο εαυτός του και προσπαθεί να ελκύσει και τους άλλους. Το Ροδακιό είχε τη διάθεση να βγάζει βιβλία διακοσμημένα και πολλές φορές μία εικόνα ταίριαξε με το περιεχόμενο. Γύρω του περιστρέφονταν ζωγράφοι, όπως οι Ευανθία Σούτογλου, Πελαγία Κυριαζή, Μάκης Θεοφυλαχτόπουλος, Νίκος Στεφάνου, Αντώνης Βάθης. Το 2013 μεταφερθήκαμε στην Κολοκοτρώνη και εδώ στεγάσαμε και την τέχνη, ονομάζοντας Φωταγωγό τον χώρο των εκδόσεων όπου φιλοξενούνται εκθέσεις με έργα καλλιτεχνών.

Τι έφεραν αυτά τα επτά χρόνια;

Τα επτά χρόνια είναι συνήθως ένα τέλος. Στις σχέσεις, στους έρωτες… αλλά μπορεί να γίνει και μία αρχή αποφασίζοντας ότι δεν ήταν μόνο η αστραπή που σε έλκυε στον άλλον, αλλά και κάτι παραπάνω. Που μπορεί να είναι ο αργός τρόπος που στάζει μία σταγόνα νερό και γεμίζει «μία στέρνα μονιά κρυφού νερού που θησαυρίζει», που λέει και ο Σεφέρης. Σήμερα, για παράδειγμα, μου ήρθαν μέσα στην ημέρα τέσσερα νέα κείμενα. Μάλιστα, το ένα από αυτά είναι γραμμένο στα αρχαία ελληνικά. Γράφτηκε την περίοδο της πανδημίας και στο εξωτερικό. Περιμένω να το διαβάσω. Μπορεί να το σκαλίσουμε και πάνω σε μάρμαρο…