Ο ιός στραγγαλίζει τον Ερντογάν

Ακόμα και πριν ο κορωνοϊός αλλάξει τη ζωή όλων μας, ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είχε να αντιμετωπίσει πολλά προβλήματα. Στο εσωτερικό μια διαλυμένη οικονομία, η λίρα να έχει χάσει 20% της αξίας της έναντι του δολαρίου τους τελευταίους τρεις μήνες, βουλευτές που αποχωρούν από το κυβερνών κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, πρώην ανώτατοι κρατικοί λειτουργοί που δημιουργούν καινούργια κόμματα και μια αντιπολίτευση που πλέον ελέγχει τους μεγάλους δήμους της χώρας και συνεχώς ενισχύεται. Στο εξωτερικό η όλο και πιο δύσκολη σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, η συμμαχία με τη Ρωσία, που όμως είναι γεμάτη αγκάθια, η προβληματική σχέση με όλους τους γείτονές της και η εντεινόμενη απομόνωσή της στη διεθνή αρένα. Τα πράγματα ποτέ δεν έδειχναν τόσο άσχημα για τον πρόεδρο Ερντογάν.

Και μετά, o COVID-19 χτύπησε την Τουρκία. Στην αρχή και ενώ οι περισσότερες χώρες είχαν κρούσματα και θανάτους, η τουρκική κυβέρνηση επέλεξε να επιμένει πως «δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα», κάτι αντίστοιχο δηλαδή με την πολιτική που επέλεξε να ακολουθήσει αρχικά και ο πρόεδρος Τραμπ στις ΗΠΑ. Ομως τα κρούσματα άρχισαν να πληθαίνουν, όπως και οι θάνατοι, με αποτέλεσμα οι νεκροί να πλησιάζουν τώρα τους 3.500 ενώ τα κρούσματα φτάνουν πια τα 2.000 ημερησίως. Περίπου το 60% των κρουσμάτων αφορά την Κωνσταντινούπολη, με την κυβέρνηση να συγκρούεται διαρκώς με τον δήμαρχο Εκρέμ Ιμάμογλου, ο οποίος δίνει τα δικά του στοιχεία στη δημοσιότητα – αρκετά υψηλότερα από την επίσημη καταγραφή. Ισως γι’ αυτό, ενώ ο Ιμάμογλου έχει ζητήσει μέχρι τώρα τρεις φορές να συναντηθεί με τον τούρκο πρόεδρο για το μέγα αυτό θέμα, ο Ερντογάν αρνείται πεισματικά να τον δει.

Μέσα σε όλα αυτά η οικονομία της Τουρκίας καταρρέει. Η λίρα συνεχίζει την πτωτική της πορεία και τίποτα δεν φαίνεται να μπορεί να τη σταματήσει. Η προοπτική του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου επικρέμεται πάνω από την Αγκυρα και προκειμένου να αποφευχθεί ο πρόεδρος Ερντογάν πρέπει να αλλάξει τη μέχρι τώρα τακτική του. Η Αγκυρα είχε διαρκώς προβλήματα με το ΝΑΤΟ τα τελευταία χρόνια, όπως και με τις ΗΠΑ. Αλλοι θα έβλεπαν στην πανδημία μόνο προβλήματα, ο Ερντογάν όμως φαίνεται να είδε μια ευκαιρία να αποκαταστήσει τις σχέσεις με άλλες χώρες, ιδιαίτερα εκείνες που μπορούν να του προσφέρουν οικονομική υποστήριξη. Οχι την Ελλάδα βέβαια, προς την οποία συνεχίζει τους λεονταρισμούς.

Η «διπλωματία της μάσκας» ξεκίνησε από νωρίς, με την τουρκική κυβέρνηση να στέλνει μάσκες, ιατρικές στολές και άλλο εξοπλισμό (όσα δηλαδή παράγονται στα εργοστάσιά της με τα φτηνά εργατικά χέρια) σε 53 χώρες – σε πέντε κράτη στα Βαλκάνια αλλά και σε μεγάλες χώρες όπως οι ΗΠΑ, η Βρετανία και η Κίνα. «Αυτό συνέβη σε μια στιγμή κατά την οποία το κύρος της Τουρκίας διεθνώς βρισκόταν πολύ χαμηλά και υπήρχε στον κόσμο πολύ αρνητική άποψη για τη χώρα» παρατηρεί ο Οζγκούρ Ουνλουχισαρτσικλί, διευθυντής του παραρτήματος του German Marshall Fund στην Αγκυρα. «Αρα αυτή η διπλωματική πρωτοβουλία με την αποστολή ιατρικού εξοπλισμού είχε πολλούς αποδέκτες».

Ο κύριος, όμως, ήταν οι ΗΠΑ. Για τον αναλυτή, η Τουρκία αναζητεί ένα quid pro quo που θα συμπεριλαμβάνει την περαιτέρω καθυστέρηση επιβολής οποιωνδήποτε αμερικανικών κυρώσεων για την αγορά των συστημάτων αεράμυνας S-400 από τη Ρωσία. Αλλά όχι μόνο αυτό. Μπροστά στα οικονομικά αδιέξοδα που αντιμετωπίζει η κυβέρνηση Ερντογάν, βρίσκεται ήδη σε συζητήσεις με την Ουάσιγκτον για ενδεχόμενη εξασφάλιση γραμμής ανταλλαγής νομισμάτων από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ, ενώ συζητεί και άλλες επιλογές χρηματοδότησης – τα πάντα για να αποφευχθεί το ΔΝΤ. Κι αυτό διότι η κοινή γνώμη στην Τουρκία είναι πολύ αρνητική στην προοπτική της προσφυγής στο ΔΝΤ. Ετσι ο πρόεδρος Ερντογάν, που πλέον έχει να αντιμετωπίσει πολιτικά πρώην στενούς συνεργάτες του, όπως ο Αλί Μπαμπατζάν και ο Αχμέτ Νταβούτογλου, δεν θέλει να τους δώσει εφόδια για να του επιτεθούν και άλλο.

Οι αναλυτές εκφράζουν ανησυχίες για τη σημαντική μείωση των συναλλαγματικών διαθεσίμων της Τουρκίας – γεγονός που αυξάνει τις ανάγκες της για εξωτερικό δανεισμό – αλλά και για τις επιπτώσεις της εξάπλωσης του κορωνοϊού που οδηγούν την τουρκική οικονομία σε ύφεση για δεύτερη φορά μέσα σε διάστημα μικρότερο των δύο ετών.

Η Fed έχει ενισχύσει τις γραμμές ανταλλαγής νομισμάτων – μέσω των οποίων δέχεται ξένα νομίσματα έναντι δολαρίων – με τις κεντρικές τράπεζες αρκετών χωρών, συμπεριλαμβανομένης της Βραζιλίας, της Νότιας Κορέας και του Μεξικού, προκειμένου να στηρίξει τις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές εν μέσω της κρίσης που προκαλεί η πανδημία.

Η Τουρκία θέλει απεγνωσμένα να ενταχθεί σε αυτό το σύστημα, αλλά φυσικά δεν αρκούν οι μάσκες. Σύμφωνα με πληροφορίες της «Washington Post», οι Αμερικανοί ζητούν, μεταξύ άλλων, ως αντάλλαγμα να «μείνουν οι S-400 στα κουτιά τους», δηλαδή να μην αναπτυχθούν σε οποιοδήποτε μέρος της Τουρκίας, κάτι που ήταν προγραμματισμένο να γίνει αυτόν τον μήνα. Αλλη μια απαίτηση των Αμερικανών είναι να αποκατασταθεί η απαιτούμενη ανεξαρτησία της Κεντρικής Τράπεζας της Τουρκίας. Αυτό θα αποτελέσει ευθύ πλήγμα στον Ερντογάν, ο οποίος ουσιαστικά δίνει εντολές στην Κεντρική Τράπεζα να ενεργεί κατά πως βολεύει την πολιτική του. Θα υπάρξει, άραγε, συμφωνία; Ή ο πρόεδρος Τραμπ, όπως έχει κάνει και στο παρελθόν, θα παρακάμψει όλα τα επίσημα κανάλια και θα προβεί σε μια απευθείας συμφωνία με τον Ερντογάν;

Αλλωστε δεν έχουν περάσει πολλές ημέρες που, μαζί με την αποστολή τουρκικού αεροσκάφους με ιατρικό εξοπλισμό, ο πρόεδρος Ερντογάν έστειλε στον αμερικανό ομόλογό του μια επιστολή στην οποία εκθειάζει τις προσπάθειες του Τραμπ για την αντιμετώπιση της πανδημίας! «Να είστε σίγουρος πως, ως αξιόπιστος και ισχυρός εταίρος των ΗΠΑ, θα συνεχίσουμε να επιδεικνύουμε αλληλεγγύη με κάθε τρόπο» έγραψε ο Ερντογάν. Με λίγα λόγια, κάνε κάτι κι εσύ για εμένα.

Και γρήγορα. Διότι η κατάσταση στο εσωτερικό της χώρας χειροτερεύει γοργά, με τις προβλέψεις να κάνουν λόγο για 6,5 εκατομμύρια ανέργους, παρά το πακέτο ύψους 100 δισ. τουρκικών λιρών (περίπου 13,5 δισ. ευρώ) για τη στήριξη των επιχειρήσεων και των εργαζομένων. Σε πρόσφατες δημοσκοπήσεις, η πλειοψηφία των Τούρκων φαίνεται να ανησυχεί ιδιαίτερα για την οικονομία και τις θέσεις εργασίας, ενώ είναι πολλοί – σε σύγκριση με παλαιότερες εποχές – που διαφωνούν με την πολιτική της κυβέρνησης Ερντογάν, ιδίως οι νεότερες ηλικίες. Την ίδια ώρα η Αγκυρα αφήνει ελεύθερους 90.000 φυλακισμένους, κρατά όμως στα κελιά όλους τους αντιφρονούντες, σε μια επίδειξη δύναμης ενός προέδρου που δείχνει να χάνει τη δύναμή του.

Ο COVID-19 σίγουρα έχει αλλάξει τον κόσμο μας, όμως ίσως προκαλέσει απρόβλεπτες επιπλοκές στην πολιτική ζωή της Τουρκίας. Κανείς δεν ξέρει για ποιο από τα δύο θα βρεθεί πρώτο το φάρμακο.