Ηχοδύναμα

Σερ Τζον Μπαρμπιρόλι: Οι ηχογραφήσεις με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα της Νέας Υόρκης στη RCA και στην Columbia, SONY, 6 CD

«ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΗΣ» ΤΟΥ ΣΕΛ. Αν υπήρξε ένας στόχος που ο μεγάλος αρχιμουσικός Γκέοργκ Σελ δεν πέτυχε στη ζωή του, αυτός άκουγε στο όνομα Εβελιν Ρόθγουελ: η σπουδαία βρετανίδα ομποΐστα με την οποία ήταν ερωτευμένος στο τέλος του Μεσοπολέμου, όταν είχε αναλάβει την Εθνική Ορχήστρα της Σκωτίας. Τόσο ερωτευμένος, που έγραψε γι’ αυτή μια σονάτα για όμποε και πιάνο, την ώρα που της έδινε τελεσίγραφο να του απαντήσει σε τρεις μήνες αν θα τον παντρευόταν ή όχι. Δεν του απάντησε ποτέ: εν τω μεταξύ, είχε εισβάλει στη ζωή της ένας άλλος μεγάλος μαέστρος: ο σερ Τζον Μπαρμπιρόλι, που όχι μόνο την κατέκτησε ολοσχερώς, για να την παντρευτεί τελικά εκείνος, αλλά και που, πριν από αυτό, όταν κατάλαβε ότι ο Σελ την πολιορκούσε, φρόντισε να σκίσει με τα χέρια του την παρτιτούρα της σονάτας που βρισκόταν στο αναλόγιο της Ρόθγουελ και που, έτσι, χάθηκε για πάντα. Οι δύο μεγάλοι μαέστροι συναντήθηκαν τότε με δραματικό τρόπο στη ζωή τους. Η επόμενη «συνάντησή» θα γινόταν περίπου τριάντα χρόνια μετά: θα έφευγαν από τη ζωή με διαφορά λίγων ωρών, στις 29 Ιουλίου 1970 ο Μπαρμπιρόλι και στις 30 ο Σελ.

ΔΙΑΔΟΧΟΣ ΤΟΥ ΤΟΣΚΑΝΙΝΙ. Η καριέρα του Μπαρμπιρόλι εκτοξεύτηκε λίγα χρόνια πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν, ύστερα από μια επιτυχή πορεία στη Βρετανία, περνούσε τον Ατλαντικό για να καταλήξει εκεί που κάθε μαέστρος θα ονειρευόταν: διάδοχος του Αρτούρο Τοσκανίνι στη Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης. Ο Μπαρμπιρόλι ανέβηκε για πρώτη φορά στο πόντιουμ της Φιλαρμονικής τον Νοέμβριο του 1936, λίγους μήνες μετά την αποχώρηση του Τοσκανίνι. Από εκείνη τη μεταβατική, πλην εξόχως ενδιαφέρουσα περίοδο έρχονται και οι ηχογραφήσεις αυτής της έκδοσης που τώρα, για πρώτη φορά, ο ακροατής μπορεί να τις βρει εδώ στο σύνολό τους και σε ποιότητα που δεν θα μπορεί εύκολα να την πιστέψει, ιδίως αν γνώριζε τις παλιές «πειρατικές» εκδόσεις. Πρόκειται για ηχογραφήσεις κυρίως από το τέλος της δεκαετίας του ’30 και των αρχών της δεκαετίας του ’40. Αυτό φυσικά καθορίζει το πλαίσιό τους. Ομως η δουλειά που έχει γίνει εδώ είναι συναρπαστική: έχουν επιστρατευτεί πηγές σε εξαιρετική κατάσταση και η επεξεργασία είναι υποδειγματική. Ολα αυτά χωρίς να υπολογίσει κανείς τη μεγάλη μουσική τους αξία. Από τα έργα που ξεχωρίζουν εδώ, αν και αυτό αφορά σε μεγάλο βαθμό υποκειμενικές προτιμήσεις, δεν μπορεί παρά να τονιστεί η ανάγνωση της «Δεύτερης συμφωνίας» του Μπραμς, όπως και το «Κοντσέρτο για κλαρίνο» του Μότσαρτ με σολίστ τον θρύλο της τζαζ Μπένι Γκούντμαν. Ομως δεν είναι μόνο αυτά, αλλά πολλά ακόμα που δείχνουν και τις τάσεις της δισκογραφίας της εποχής: εξαιρετικός Ντεμπισί, Ραβέλ, όπως και Ρεσπίγκι και Σιμπέλιους.

ΠΑΤΡΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΓΓΛΙΑ. Ο Μπαρπιρόλι είναι σήμερα πολύ περισσότερο γνωστός για το έργο του στη μεταπολεμική Αγγλία, στη σπουδαία Χαλέ του Μάντσεστερ – ευτυχώς η Warner ετοιμάζει έκδοση με τα άπαντά του που θα είναι διαθέσιμη στις αρχές του καλοκαιριού και εκεί περιλαμβάνονται επίσης διαμάντια, σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα και με εξαιρετικό ήχο της καλύτερης αναλογικής στερεοφωνικής εποχής. Ομως εδώ ακούει κανείς έναν άλλο εξίσου συναρπαστικό Μπαρμπιρόλι και μια μεγάλη ορχήστρα από μια περίοδο ανακατατάξεων που σπάνια τη συναντά έτσι στις ηχογραφήσεις. Σε αντίθεση με τους περισσότερους ομότεχνούς του που έμειναν στην Αμερική σε όλη τη διάρκεια του πολέμου ή, τελικά, για πάντα, ο Μπαρμπιρόλι επέστρεψε στην Αγγλία εν μέσω αυτού. Ετσι, η τελευταία του ηχογράφηση σε αυτή την έκδοση και στην Αμερική χρονολογείται από το 1943. Ηταν για τον ίδιο πατριωτικό καθήκον όχι απλώς να γυρίσει, αλλά και να δουλέψει εμψυχώνοντας τους συμπατριώτες του, όπως και έπραξε, σε μια εποχή που ο πόλεμος φαινόταν ακόμα ότι έγερνε υπέρ της Γερμανίας. Αρκετά αργότερα, μετά την εισβολή των στρατευμάτων των χωρών του Συμφώνου της Βαρσοβίας στην Τσεχοσλοβακία, το 1968, ο Μπαρμπιρόλι αρνήθηκε να διευθύνει ξανά σε χώρα του ανατολικού μπλοκ. Ετσι, ακυρώθηκε και μια προγραμματισμένη πολυαναμενόμενη ηχογράφησή του με τη Στατκσκαπέλε της Δρέσδης. Ηταν μια πράξη τιμής, που πάντως μας στέρησε από μια σίγουρα εντυπωσιακή ηχογράφηση των «Αρχιτραγουδιστών» του Βάγκνερ. Οσο για την Εβελιν Ρόθγουελ Μπαρμπιρόλι, έζησε ακόμα πολλά χρόνια. Και άφησε πίσω της, εκτός από τις εξαιρετικές κοινές τους ηχογραφήσεις, και μια υπέροχη βιογραφία του αγαπημένου της σερ Τζον, που έζησαν μαζί μέχρι τον θάνατό του.