«Γιατί γράμματα δεν ξέρω…»

Θυμάμαι μία συζήτηση που είχα πριν από λίγα χρόνια με έναν γνωστό Ελληνα, εκπρόσωπο της αστικής Δεξιάς. Το θέμα μας ήταν ποιος τελικά γράφει την Ιστορία ενός τόπου. Οι νικητές όπως είναι η κοινή πεποίθηση ή οι ηττημένοι όπως έχει συμβεί σε αρκετές περιπτώσεις – και στον τόπο μας. Μου είχε κάνει εντύπωση η απάντησή του. «Την Ιστορία» είπε «τη γράφουν πάντα οι διανοούμενοι. Γι’ αυτό και στη σύγχρονη Ελλάδα δικαιούνται, πολλά κεφάλαιά της, να τα γράψουν οι, έστω και ηττημένοι, Αριστεροί».

Δεν ξέρω αν έχει δίκιο ή άδικο. Αυτό που ξέρω είναι ότι οι συνειρμοί της συλλογικής συνείδησης συνδέουν την Αριστερά των πρώτων δεκαετιών μετά τον Εμφύλιο – και δεν το εννοώ με τη στενή κομματική έννοια, αναφέρομαι σε έναν ευρύτερο προοδευτικό χώρο – με τη μόρφωση ή τη δίψα για μάθηση. Από τη γραφικότητα της εικόνας του παιδιού που μελετά με το φως του κεριού πάνω στον αναποδογυρισμένο γκαζοτενεκέ ή τους πένητες μαθητές των μυθιστορημάτων του Λουντέμη έως την πλειοψηφία των πνευματικών δημιουργών της χώρας που, ευθέως ή λοξά, κοιτούσαν προς τα αριστερά. Ή, τέλος πάντων, οι στίχοι και τα έργα τους χρησίμευσαν ως φορείς ιδεών της Αριστεράς.

Για όλα αυτά, μάλλον έχουν δίκιο όσοι μπορούν να δουν την ουσιαστικά πολιτική διάσταση των στίχων του γνωστού παραδοσιακού βιθυνιακού τραγουδιού: «Σ’ το ‘πα και σ’ το ξαναλέω μη μου γράφεις γράμματα, γιατί γράμματα δεν ξέρω και με πιάνουν κλάματα». Με λόγια απλά, ακατέργαστα, περιγράφει την απελπισία του αποκλεισμού λόγω αγραμματοσύνης.

Σχολεία ή εστιατόρια;

Ετσι, θα περίμενα, έστω και για να διασωθούν κάποια ιδεολογικά προσχήματα, ο πρώην υπουργός και νυν τομεάρχης Οικονομίας του ΣΥΡΙΖΑ Νίκος Παππάς να υπεραμύνεται, σε τηλεοπτική εκπομπή, της επαναλειτουργίας των σχολείων. Εκφράζοντας, βεβαίως, τις επιφυλάξεις του κατά πόσον το σύστημα μπορεί να προστατεύσει τους μαθητές. Και όχι να λέει ότι θα ήταν προτιμότερο να ανοίξουν πρώτα τα εστιατόρια όπου συχνάζουν μεγαλύτερα σε ηλικία άτομα και μετά τα σχολεία διότι τα νέα παιδιά δεν θα τηρήσουν εύκολα τα μέτρα. (Μιλάμε τώρα για τον εκπρόσωπο ενός κόμματος που κατέβασε το ηλικιακό όριο δίνοντας το δικαίωμα του ψηφίζειν σε εφήβους που δεν έχουν καν κλείσει τα 17 τους χρόνια.) Αν μη τι άλλο για να μη δικαιώσει αυτούς που καταλόγιζαν στο κόμμα του ότι θεωρεί πιο σημαντικές, στη σχολική ζωή, τις καταλήψεις από τη μάθηση.

Πολλά χρόνια σε λίγες μέρες

Πώς το λέει ο ποιητής στο «Αξιον εστί»; «…που ‘λεγες είχανε περάσει μέρες πολλές μέσα σε λίγην ώρα». Τώρα, σαν πέρασαν χρόνια πολλά μέσα σε αυτές τις πενήντα τόσες μέρες της καραντίνας. Ενας επιταχυντής χρόνου ήταν, ανάμεσα στα άλλα, που μας έκανε να αφήσουμε πίσω μας ιδέες και εμμονές, σιγουριές και παντός είδους «βολέματα» – κυρίως ιδεολογικά -, σχήματα και προκαταλήψεις. Διαβάζω και ακούω τους τελευταίους αντιδραστικούς να προσπαθούν να ερμηνεύσουν τον καινούργιο κόσμο με παλιά λεξικά. Και αναθεωρώ κι εγώ αυτό που πίστευα περί επικοινωνιακής γραφικότητας. Υπάρχει κάτι ακόμη χειρότερο. Να γίνεται κάποιος θλιβερά αδιάφορος.