«Για πολλούς θα είναι δύσκολη η έξοδος»

Συνάντηση σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος της συνομιλίας μας έγινε στις αρχές της καραντίνας. Για το δεύτερο, το βράδυ της Κυριακής, «κανόνισε» ο δαίμονας της τεχνολογίας εξαφανίζοντας το ηχητικό αρχείο της συζήτησης. Ο ευγενικός συνομιλητής δέχτηκε να βρεθούμε ξανά στο Skype για έναν απολογισμό αυτής της ανοίκειας εμπειρίας του εγκλεισμού.

Παραμονή μιας νέας ζωής, ό,τι κι αν αυτό μας επιφυλάσσει.

«Επειδή ο άνθρωπος είναι πολύ ευπροσάρμοστο ον, μαθαίνει σε έναν τρόπο ζωής. Νομίζω για πολλούς ανθρώπους θα τους είναι δύσκολη η έξοδος. Παθαίνεις έναν ιδρυματισμό, γιατί έχεις φτιάξει το σύμπαν σου όπως πρέπει να είναι ανεκτό για να ζήσεις ένα ακαθόριστο διάστημα. Και ξαφνικά σου λένε “βγες” ενώ εσύ νιώθεις πάρα πολύ ωραία μέσα. Οπως ένα έμβρυο που δεν θέλει να βγει στον κόσμο, γιατί έχει μάθει στο ζεστό υγρό περιβάλλον. Βάζω και εγώ τον εαυτό μου ανάμεσα σε αυτούς. Μπορεί τώρα που μας πετάνε έξω στον δρόμο και μάλιστα με περιοριστικούς όρους να μας είναι κάπως δύσκολο».

Αρα μια γέννηση σε έναν νέο κόσμο;

«Ναι, σε έναν νέο κόσμο. Αλλά επειδή είμαστε ευπροσάρμοστα όντα, πολύ γρήγορα θα μάθουμε και αυτό το καινούργιο. Θυμόμουν ότι στην πρώτη μας κουβέντα αρχίσαμε να μιλάμε για τα συρτάρια και το περιεχόμενό τους. Θα ήθελα να συμπληρώσω τώρα ότι στην περίοδο του εγκλεισμού συζητάγαμε με διάφορος φίλους το ότι πολλοί άρχισαν να φτιάχνουν ντουλάπες, συρτάρια, να ξεσκαρτάρουν πράγματα, ξεχασμένα από χρόνια. Σκεφτόμουν ότι είναι πολύτιμος αυτός ο χρόνος που δίνει κάποιος στον εαυτό του, γιατί όταν πιάνεις να ξανακοιτάξεις πράγματα παλιά και καταχωνιασμένα πολλές φορές δεν ξέρεις τι θα συναντήσεις βγάζοντας τα σωθικά των συρταριών στη φόρα. Είναι ένας τρόπος ενδοσκόπησης, ένας απολογισμός για να βλέπεις τη ζωή σου. Θυμάσαι τον εαυτό σου σε παλιότερες στιγμές, βρίσκεις αναμνηστικά και ενθύμια που τότε νόμιζες ότι χρειάζεται να τα φυλάξεις γιατί τα θεωρούσες πολύτιμα. Αλλά μετά από χρόνια βλέπεις ότι ένα αντικείμενο καμία χρήση δεν έχει πια όπως τότε που το φύλαγες, φορτισμένο με συναισθήματα και αναμνήσεις. Τώρα είναι άδειο και με ευκολία το πετάς».

Είναι οι ανοιχτοί λογαριασμοί με τον εαυτό μας που δεν είναι εύκολη διαδικασία.

«Ερχεσαι αντιμέτωπος με φαντάσματα του παρελθόντος. Οι σκελετοί στις ντουλάπες είναι αυτό. Πίστευα πάντα ότι και ο τρόπος που τακτοποιεί κάποιος τα πράγματά του, δηλαδή η εικόνα των συρταριών του, των ντουλαπιών του, της αποθήκης του, γενικά το πώς αποθηκεύουμε τα χρήσιμα ή μη χρήσιμα αλλά συναισθηματικής αξίας πράγματα, είναι πολύ δηλωτικό του ποιοι είμαστε».

Μήπως κρυβόμαστε πίσω από μία αναστατωμένη ταξινόμηση των προσωπικών μας πραγμάτων;

«Τι εννοούμε όμως ανακατωσούρα; Πολλοί άνθρωποι έχουν ένα πολύ ακατάστατο περιβάλλον, το οποίο γι’ αυτούς είναι απολύτως τακτοποιημένο και αν πάει κάποιος να τους τακτοποιήσει αυτήν την αταξία θα χάσουν τον εαυτό τους. Γιατί τότε θα χαθούν και δεν θα βρίσκουν τίποτα. Αλλά κι αυτή η ακαταστασία είναι ένα είδος τάξης με μία άλλη αντίληψη της έννοιας τάξη. Ωστόσο ένας άνθρωπος που δεν έχει αυτού του είδους την τάξη μέσα στην ακαταστασία νομίζω ότι καθρεφτίζει και την εσωτερική του ανησυχία».

Το 2015 ο Βαγγέλης Χατζηγιαννίδης προλογίζοντας την έκδοση του θεατρικού του έργου «Στην οθόνη φως» απευθυνόμενος στο εφηβικό κοινό ενός προγράμματος της Στέγης σημείωνε: «Θυμάμαι την ισχυρή επίδραση που είχαν μέσα μου οι θεατρικές εμπειρίες στα εφηβικά μου χρόνια. Είτε ήταν παραστάσεις που παρακολούθησα είτε παραστάσεις όπου συμμετείχα κι ο ίδιος. Απ’ όσες παρακολούθησα, ελάχιστες ίσως ήταν πραγματικά αξιομνημόνευτες, από καλλιτεχνικής πλευράς. Παραστάσεις δηλαδή που θα άξιζε πράγματι τον κόπο να δει ένας θεατής, ιδίως έφηβος. Ωστόσο δεν υπήρξε ούτε μία από αυτές που να μη μου προκαλέσει βαθιά εντύπωση, ένα είδος συγκλονισμού που τον ανακαλώ ακόμη και σήμερα…». Αυτός ο συγκλονισμός πέρασε και στη διδασκαλία της θεατρικής γραφής. Μαζί με τον Θανάση Τριαρίδη ξεκίνησαν ένα εργαστήριο στο θέατρο Πορεία με στόχο τους την αναζωογόνηση του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου.

«Τα μαθήματα συνεχίζονται διαδικτυακά. Μέχρι που ήρθε η καραντίνα είχαμε ήδη ένα εξάμηνο φυσικής, ζωντανής επαφής με τους μαθητές μας. Μάλιστα είχε δημιουργηθεί και μία μικρή κοινότητα ανθρώπων, είχαμε ήδη γίνει ομάδα κι έτσι το πέρασμα στο διαδικτυακό μάθημα ήταν αρκετά ομαλό. Είχαμε κατακτήσει έναν κοινό τρόπο συνεννόησης. Το πλάνο διδασκαλίας ήταν από Οκτώβρη έως τέλος Μάη όλα τα παιδιά να έχουν γράψει ένα θεατρικό έργο. Τα έργα έχουν διαμορφωθεί καθώς πλησιάζουμε στη λήξη και έχουμε τη χαρά να βλέπουμε τον καρπό, το αποτέλεσμα κάποιας πολύμηνης προσπάθειας».

Είναι η πρώτη ομάδα που βγαίνει από αυτό το εργαστήριο;

«Φέτος ξεκινήσαμε αυτή την οργανωμένη συνθήκη στο θέατρο Πορεία. Θα έχουμε πολλά έργα. Σχεδόν 55 έργα από τριάντα μαθητές, καθώς γράφουν δύο έργα ο καθένας. Σκεφτήκαμε με τον Θανάση να ζητήσουμε από τους μαθητές μας να γράψουν δύο έργα, επειδή για ορισμένους ήταν η πρώτη φορά που θα ασχολούνταν με το γράψιμο και θα τους μπέρδευε να γράψουν το ίδιο έργο για δύο διαφορετικούς δασκάλους. Σε μία πρώτη φάση θα κάνουμε μία κινηματογράφηση με μία ομάδα από τους πιο σημαντικούς ηθοποιούς που έχουμε στο θέατρο και οι οποίοι θα διαβάσουν δύο σελίδες από το κάθε έργο. Θα φτιάξουμε ένα βίντεο με τους 15 ηθοποιούς και θα συγκεντρώνονται τα μικρά αποσπάσματα από τα έργα όλων των παιδιών. Θα είναι μία γεύση. Ο Δημήτρης Τάρλοου έχει υποσχεθεί ένα από όλα αυτά τα έργα – εφόσον τα πράγματα εξελιχθούν ομαλά – να το ανεβάσει στο θέατρο Πορεία».

Στη νέα συνθήκη του #μένουμεασφαλείς οι παραγωγές μονολόγων είναι μία επιλογή για να λειτουργήσουν τα θέατρα;

«Ασφαλή είναι τα έργα που δεν απαιτούν κάποια στενή επαφή. Κάποια έργα που μοιραία ο ένας είναι πάνω στον άλλον μπορεί να μην προτιμηθούν. Στο πλαίσιο της απόστασης θα μπορούσαν να λειτουργήσουν τα έργα του Μπέκετ, “Το τέλος του παιχνιδιού”, στον σκουπιδοτενεκέ του ο καθένας, η Γουίνι μόνη της στον λόφο από τις “Ευτυχισμένες μέρες”. Γενικότερα το θέατρο του παραλόγου θα μπορούσε να είναι καλή περίπτωση, που δεν απαιτεί αυτήν τη σωματική συνάφεια».

Ο συγγραφέας παρουσιάστηκε στη λογοτεχνία το 2000 με το μυθιστόρημα «Οι τέσσερις τοίχοι». Ακολούθησε δεύτερο μυθιστόρημα, «Ο φιλοξενούμενος», το 2004, και ο θεατρικός μονόλογος «Μεταμφίεση» (2005). Τα βιβλία είχαν θερμή υποδοχή από το ελληνικό αναγνωστικό κοινό και τους κριτικούς, ενώ τα μυθιστορήματα μεταφράστηκαν σε τέσσερις κεντρικές ευρωπαϊκές γλώσσες – γαλλικά (Albin – Michel), ιταλικά (Crocetti), ισπανικά (Tropismos), αγγλικά (Marion Boyars) – και έλαβαν ευνοϊκές κριτικές δημοσιευμένες στις ευρωπαϊκές εφημερίδες «El Pais», «Le Monde», «Le Figaro», «Litteraire», «Gazzetta DI Prima», «La Repubblica», «The Guardian».

Εχεις αφοσιωθεί περισσότερο στη θεατρική γραφή και έχεις αφήσει το μυθιστόρημα στην άκρη;

«Ετσι μοιάζει. Επειδή τα θεατρικά έργα όταν γίνονται οι παραστάσεις κάνουν πιο πολύ θόρυβο ή μπορεί να ανεβαίνουν και έργα που έχουν γραφτεί παλιότερα. Η λογοτεχνία είναι πιο σιωπηλή. Εδώ κι έναν χρόνο έχω μπει σε ένα καινούργιο μυθιστόρημα και γράφω. Αλλά είναι κάτι που δεν εμφανίζεται και το ξέρω μόνο εγώ. Δεν έχω προχωρήσει πάρα πολύ, αλλά είναι αρκετά στέρεο μέσα μου κι έτσι δεν φοβάμαι ότι θα μου γλιστρήσει και θα φύγει. Το έχω».

Φαντάζομαι ότι ο εκδότης σου, το Ροδακιό, κάνουν υπομονή και δεν θα σε πιέζουν να τροφοδοτήσεις την αγορά του βιβλίου.

«Με την Τζούλια Τσιακίρη, την εκδότρια, είμαστε πλέον οικογένεια κι έτσι ο καθένας συγχωρεί στον άλλον τις μικρές του ατέλειες, τα μικρά του παραστρατήματα. Αισθάνομαι, όσο περνάνε τα χρόνια και όσο η Τζούλια παραμένει εκδότρια, ότι δεν θα ήθελα να αλλάξω σπίτι».

Συμμετέχεις κι εσύ στον σχεδιασμό των βιβλίων σου που ξεχωρίζουν και τυπογραφικά;

«Καθόλου. Το πολύ να της πω να είναι για εξώφυλλο κάποια ζωγραφιά αντί για φωτογραφία. Επειδή έχουμε αυτή την πολύχρονη σχέση και έχω εμπιστοσύνη στην αισθητική της Τζούλιας, στην αίσθηση ποιότητας που έχει, χαίρομαι που το αφήνω όλο πάνω της κι έχω την έκπληξη να δω αυτό το ωραίο αντικείμενο μπροστά μου».

Εχεις προτίμηση σε κάποια γραμματοσειρά για να τυπώνονται με αυτή τα κείμενά σου;

«Δεν έχω ιδιαίτερη εμμονή. Ανάλογα με αυτό που γράφω, όπως με το θέατρο που καταγράφει την προφορικότητα του λόγου, ίσως προτιμώ μία γραμματοσειρά πιο απλή, πιο τετράγωνη, πιο σύγχρονη. Στη λογοτεχνία που η σκέψη είναι εκφρασμένη μέσα από έναν λαβυρινθώδη δρόμο μπορεί να μου αρέσει μία γραμματοσειρά που παραπέμπει σε κάτι παλαιότερο».

Πώς ήταν η «συνάντησή» σου με τον Ροΐδη, γράφοντας το λιμπρέτο μιας νέας όπερας βασισμένης στην «Πάπισσα Ιωάννα» του;

«Για το νεότερο μέλος αυτές οι συναντήσεις είναι μαγευτικές. Πλησιάζεις με δέος ένα έργο το οποίο επί αιώνες γράφει την ιστορία του και είναι σημείο αναφοράς. Οσο βάρος πνευματικό κι αν έχει ένα κείμενο, όταν το παίρνεις για να το μεταπλάσεις σε κάτι άλλο το βλέπεις σαν ένα υλικό. Οπως ένα συνεργείο συντηρητών έργων τέχνης αν πιάσουν τη “Μόνα Λίζα” θα την αντιμετωπίσουν υλικά. Βλέπουν σε τι κατάσταση είναι ο καμβάς, το χρώμα, πού υπάρχει κρακελάρισμα, την κατάσταση του ξύλου. Ετσι αυτή η χειροπιαστή αίσθηση του υλικού με το οποίο πρέπει να καταπιαστείς και να κάνεις κάτι άλλο σε προσγειώνει και σε βάζει σε πρακτικό τρόπο δουλειάς. Παλεύεις δηλαδή με τις λέξεις, που είναι κάτι απτό. Αισθάνεσαι ότι είναι κάτι δικό σου. Η γλώσσα είναι το εργαλείο μας και το υλικό μας».