Από τη φτώχεια στο θαύμα

Είχε, με τα χρόνια, εξελιχθεί σε ένα είδος αστικού εθίμου για μια ευρύτερη παρέα που περνούσε το Πάσχα στις Σπέτσες. Το Μεγάλο Σάββατο, μετά την πρώτη Ανάσταση, μία από τις κεντρικές ταβέρνες του νησιού ήταν ρεζερβέ για περισσότερα από εκατό άτομα. Μετά τους μεζέδες και τα τσουγκρίσματα, γύρω στις τρεις το μεσημέρι, και αφού ο οικοδεσπότης, ντυμένος πάντα στα λευκά και με ένα λευκό «καβουράκι» (ήταν το σήμα κατατεθέν του όταν κυκλοφορούσε στις Σπέτσες) περνούσε, χέρι-χέρι με τη γυναίκα του, απ’ όλα τα τραπέζια για να ευχηθεί στους καλεσμένους του, χόρευε το «Ζεϊμπέκικο της Ευδοκίας». Ετσι θυμάται τον Ευάγγελο Σπανό ο καλός του φίλος Μάκης Μάτσας, πρόεδρος της ΜΙΝΟS – EMI. Μόνο που εφέτος δεν ήταν συνεπής στο καθιερωμένο ραντεβού. Τα ξημερώματα του Μεγάλου Σαββάτου ο ιδρυτής της Βιοϊατρικής έχασε τη μάχη με τον κορωνοϊό.

Η ιστορία της ζωής του Ευάγγελου Σπανού ταυτίζεται με την ιστορία και την ανέλιξη της μεταπολεμικής Ελλάδας, με το πώς πέρασε από τη φτώχεια στο θαύμα, πώς έκανε το όνειρο πραγματικότητα. Παιδί της Κατοχής, γεννήθηκε το 1943 στη Σίνδο της Θεσσαλονίκης σε μια αγροτική οικογένεια που ασχολούνταν με την καλλιέργεια βαμβακιού. Το μέλλον του φαινόταν προδιαγεγραμμένο. Εκεί, στα βαμβακοχώραφα, μέσα στα κουνούπια θα περνούσε όλη του τη ζωή. Αυτό είχε αποφασίσει ο πατέρας του. Ο νεαρός Σπανός όμως έβλεπε ορίζοντες που ανοίγονταν πολύ παραπέρα από τα έλη τριγύρω από το πατρικό σπίτι. Σύμμαχο σε αυτή την επανάσταση είχε τη μητέρα του. Μια γυναίκα αναλφάβητη, από αυτές όμως που σηκώνουν ανάστημα όταν πρόκειται να υπερασπιστούν το μέλλον και τα όνειρα του παιδιού τους. Με τη δική της υποστήριξη έδωσε εξετάσεις και πέρασε στην Ιατρική. Από νωρίς έδειξε μάλιστα το επιχειρηματικό του ταλέντο όταν, μετά τον θάνατο του πατέρα του, έπεισε τον μεγαλύτερο αδελφό του να πουλήσουν το πατρικό σπίτι και να ανοίξουν ένα βιβλιοπωλείο πανεπιστημιακών συγγραμμάτων, τη «Ροτόντα», στη Θεσσαλονίκη.

Τέλειωσε το πανεπιστήμιο το 1969 αλλά το όραμά του τον πήγαινε ακόμη παραπέρα. Συγκεκριμένα, στο Λονδίνο για μεταπτυχιακές σπουδές, παρ’ όλο που δεν μιλούσε αγγλικά. Είχε όμως ήδη γνωρίσει τον «άγγελο» της ζωής του, τη Μάχη, απόφοιτο Αγγλικής Φιλολογίας που τον ακολούθησε στο νέο του ξεκίνημα. (Τραγική ειρωνεία, η κυρία Ανδρομάχη Σπανού, η οποία είχε επίσης νοσήσει με κορωνοϊό, πήρε εξιτήριο από το νοσοκομείο την ημέρα που απεβίωσε ο σύζυγός της.) Γίνεται δεκτός στη Βασιλική Ιατρική Σχολή της βρετανικής πρωτεύουσας και κάνει ένα πολυεπίπεδο PhD στη Βιοχημεία και την Εργαστηριακή Ενδοκρινολογία. Η νοσταλγία όμως και ένα ένστικτο ότι στην Ελλάδα θα μπορούσε να έχει μεγαλύτερο πεδίο δράσης γίνονται αιτία να επιστρέψει, μετά από δέκα χρόνια, στην πατρίδα.

Αρχικά το όνειρό του ήταν να ακολουθήσει ακαδημαϊκή καριέρα, είχε μάλιστα συνεργασία με τον καθηγητή Υγιεινής και Επιδημιολογίας Δημήτρη Τριχόπουλο. Ομως η πανεπιστημιακή κοινότητα, πριν από σαράντα χρόνια, ήταν ακόμη αρκετά εσωστρεφής και το αγροτόπαιδο από τη Σίνδο που, από τα πρώτα του βήματα, πάσχιζε να ξεφύγει από τη φτώχεια, δεν μπορούσε να περιμένει. Εκείνη την εποχή ωστόσο κέρδισε την εκτίμηση του Διονύση Ικκου. Πρόκειται για τον κορυφαίο ενδοκρινολόγο, ιδρυτή της Ελληνικής Ενδοκρινολογικής Εταιρείας και, τότε, διευθυντή της Ενδοκρινολογικής Κλινικής του «Ευαγγελισμού» ο οποίος, στο νοσοκομείο Καρολίνσκα της Στοκχόλμης είχε περιγράψει το σύνδρομο Ικκου – Λουφτ για τη διαταραχή του μεταβολισμού των μιτοχονδρίων. Με την υποστήριξή του ο Ευάγγελος Σπανός έκανε μια πρωτοποριακή, για το τέλος της δεκαετίας του 1970, μελέτη σχετικά με τον ραδιοϊσοτοπικό προσδιορισμό των ορμονών.

Με αυτήν ακριβώς τη μελέτη ως πλεονέκτημα και ύστερα από προτροπή του βρετανού καθηγητή του, ο οποίος μάλιστα συνεισέφερε στο μικρό μετοχικό κεφάλαιο, το 1981 άνοιξε τη Βιοϊατρική. Με τον ίδιο και μία μόνο βοηθό να κάνουν τις εξετάσεις και τη σύζυγό του ως τηλεφωνήτρια και αιμολήπτρια. Δεν χρειάστηκαν παρά λίγα χρόνια – και μάλιστα μέσα σε ένα αφιλόξενο, λόγω δημιουργίας του Εθνικού Συστήματος Υγείας, περιβάλλον για την ιδιωτική πρωτοβουλία – για να εξελιχθεί το μικρό εργαστήριο της οδού Μιχαλακοπούλου σε ένα πολυδύναμο διαγνωστικό κέντρο για αιματολογικές, βιοχημικές, ογκολογικές, ορμονικές και εικονολογικές εξετάσεις. Το όραμα του παιδιού που δούλευε ξυπόλυτο στα βαμβακοχώραφα είχε πάρει σάρκα και οστά. Σήμερα πλέον, «Βιοϊατρική» σημαίνει 47 διαγνωστικά κέντρα στην Ελλάδα και στην Κύπρο, ενώ στον όμιλο ανήκουν και τα τρία παραρτήματα της Βιοκλινικής σε Αθήνα, Πειραιά και Θεσσαλονίκη. Και, μέχρι πριν από λίγες εβδομάδες που τον χτύπησε ο ιός, με τον Ευάγγελο Σπανό πάντα στο τιμόνι και στο πλευρό του την αγαπημένη του Μάχη.

Το στοίχημα είχε κερδηθεί. Ωστόσο, όσοι τον ήξεραν λένε ότι ο επιτυχημένος και περιζήτητος στους κοσμικούς κύκλους επιχειρηματίας κουβαλούσε πάντα εντός του τον πεισμωμένο, πάμφτωχο νεαρό από τη Σίνδο. Κάποιες φορές γινόταν αψύς, αλλά πίσω από τον δυναμικό χαρακτήρα του εύκολα διέκρινε κάποιος τις ευαισθησίες του. Φίλοι του τον θυμούνται να δακρύζει δημόσια όταν, πριν από λίγα χρόνια, στην παρουσίαση κάποιου συγγράμματός του, αναφέρθηκε στα παιδικά του χρόνια και, ειδικά, στη μητέρα του. Κοινωνικός αλλά εκλεκτικός στις συναναστροφές του, αγαπούσε την τέχνη και το σπίτι του στις Σπέτσες ήταν ο δικός του παράδεισος. «Αρχηγός» μιας πολύ δεμένης οικογένειας (η κόρη του Ντίμη και ο γιος του Γιώργος, που ήταν στο πλευρό στη διοίκηση του ομίλου της Βιοϊατρικής, του είχαν χαρίσει εφτά εγγόνια), εξακολουθούσε να είναι με τη Μάχη του το ερωτευμένο ζευγάρι που πριν από πενήντα χρόνια είχαν ξεκινήσει για το Λονδίνο με μοναδικό «συνάλλαγμα» τα όνειρά τους. Κυκλοφορούσαν πάντα μαζί, συνήθως πιασμένοι από το χέρι, πήγαιναν μακρινούς περιπάτους και το ψάρεμα ήταν μία από τις μεγάλες απολαύσεις τους.

Τελικά, ο Ευάγγελος Σπανός ήταν, όπως αναφέρει ο καθηγητής και ακαδημαϊκός Παναγιώτης Σουκάκος, ο άνθρωπος που «…από το ελάχιστο γονιμοποίησε το μέγιστο».