Οταν ο Μπαχ τράβηξε μαχαίρι

Τραμπούκος, μέθυσος, θορυβώδης, ατίθασος, εκρηκτικός, παθιασμένος με το κρασί, την μπίρα και τις γυναίκες. Οξύθυμος και βίαιος δεν δίσταζε να τραβάει ακόμη και μαχαίρι. Αλλά δεν ήταν αυτός ο λόγος που τον έστειλε φυλακή.

Ποιος θα μπορούσε να φανταστεί ότι αυτοί οι χαρακτηρισμοί θα περιέγραφαν έναν συνθέτη καταγεγραμμένο στην παγκόσμια ιστορία της μουσικής ως ο δημιουργός ουράνιων και αγγελικών μελωδιών; Ο Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ (1685-1750) είχε μια ταραχώδη ζωή τελείως διαφορετική από εκείνη που περιγράφουν οι πρώιμοι βιογράφοι του και που εντέχνως τη συνδέουν με τις γεμάτο θρησκευτικό συναίσθημα συνθέσεις του, θυμίζει ο ιστορικός της μουσικής Ted Gioia στο Lapham’s Quarterly. Μια προσέγγιση στην ανθρώπινη και γεμάτη αδυναμίες προσωπικότητα του επαναστάτη γερμανού μουσουργού αποκαλύπτει ο σπουδαίος μαέστρος και μελετητής του Τζον Ελιοτ Γκάρντινερ – ο οποίος αναμενόταν να ερμηνεύσει έργα Μπετόβεν το καλοκαίρι στο Ηρώδειο στο πλαίσιο των εορτασμών για τα 250 χρόνια από τη γέννησή του, αλλά η εμφάνιση αναβάλλεται, σύμφωνα με το monteverdi.co.uk. «Είναι παραπλανητική η εικόνα που έχει φιλοτεχνηθεί – στο μεγαλύτερο μέρος της βιβλιογραφίας – σε ό,τι αφορά την προσωπικότητά του και την ζωή του, κυρίως την προσωπική. Τον παρουσιάζουν ως τον πιο επιμελή και γαλήνιο άντρα στηριζόμενοι στην εξαίσια και θαυμάσια μουσική που έγραψε» αναφέρει στο βιβλίο του «Bach: Music in the Castle of Heaven».

Πρόκειται για το απαύγασμα μιας πολύχρονης μελέτης στην οποία κατάφερε να πετύχει έναν ιδανικό συγκερασμό: τη μουσική ιδιοφυΐα του και τον απελπισμένο αγώνα του να ισορροπήσει τις επαναστατικές φόρμες του στο εκκλησιαστικό περιβάλλον που δημιουργούσε, αλλά και τη γεμάτη πάθη ζωή του. Και αυτό τον φλογερό χαρακτήρα του, ο Μπαχ τον εκδήλωσε από τα μαθητικά του χρόνια. Ο γερμανός συνθέτης είχε αποβληθεί 258 φορές από τα σχολεία που φοίτησε.

Στη μελέτη που δημοσίευσε ο Γκάρντινερ τονίζει ότι ο χαρακτήρας του Γιόχαν Σεμπάστιαν διαμορφώθηκε από τα βαθιά τραύματά του. Εχασε τρία αδέλφια και τους γονείς του όταν ήταν 10 ετών, από την πανώλη που θέρισε τον πληθυσμό της Ευρώπης. Την κηδεμονία του ανέλαβε ο μεγαλύτερος αδελφός του. Ο θάνατος, η θρησκευτικότητα και η μουσική είναι οι τρεις άξονες όπου αναπτύχθηκε η ζωή του λουθηρανού συνθέτη. Φανατικός θαυμαστής του ήταν ο Μπετόβεν ο οποίος είχε πει χαρακτηριστικά: «Δεν θα έπρεπε να ονομάζεται Μπαχ (σημαίνει ρυάκι στα γερμανικά) αλλά ποταμός».

Ο ανυπότακτος συνθέτης εγκαταλείπει το σπίτι του αδελφού του και τη γενέθλια πόλη του, το Αϊζεναχ, όταν συμπληρώνει τα 15 του χρόνια για να εγκατασταθεί στο Λίνεμπουργκ. Το ταλέντο του άρχισε να ανθίζει και από τις πρώτες του εργασίες ήταν ως δόκιμος οργανοπαίκτης στην αυλή του δούκα της Βαϊμάρης, Johann Ernst. Η φήμη του ως σολίστα άρχισε να εξαπλώνεται και προσλαμβάνεται στη Νέα Εκκλησία του Αρνσταντ. Στα νέα του καθήκοντα ήταν όχι μόνο η μουσική επένδυση των εκκλησιαστικών λειτουργιών, αλλά και η διδασκαλία μουσικής. Στον τελευταίο ρόλο του δεν τα πήγε και τόσο καλά, αφού παραμελούσε τα εκπαιδευτικά του καθήκοντα, προκαλώντας την μήνιν των εκκλησιαστικών αξιωματούχων.

Παρά τον δύσκολο χαρακτήρα του και τις συχνές αλλαγές επαγγελματικού περιβάλλοντος, το ταλέντο του αναγνωρίζεται. Στην αυλή του δούκα της Βαϊμάρης θα συνθέσει πολλές εκκλησιαστικές καντάτες και μια σειρά από τις καλύτερες δημιουργίες του για εκκλησιαστικό όργανο. Λίγα χρόνια αργότερα δέχεται πρόταση από τον πρίγκιπα Λεοπόλδο. Ομως ο δούκας Wilhelm προσπάθησε να τον κρατήσει με τη βία κοντά του φτάνοντας ακόμη και στην έσχατη λύση: να φυλακίσει για έναν ολόκληρο μήνα στα μπουντρούμια τον νεαρό Μπαχ.

Ο ΑΓΡΙΟΣ ΚΑΒΓΑΣ. Υπάρχουν πολλές γαργαλιστικές λεπτομέρειες που ήρθαν στο φως, για τη ζωή του σπουδαίου συνθέτη. Κάποιες από αυτές αποκάλυψε σε μια διάλεξή του ο μουσικολόγος Λόρενς Ντρέιφους, τονίζοντας μάλιστα ότι οι περισσότερες βιογραφίες για τη ζωή του συνθέτη μοιάζουν με τους «βίους των αγίων». Περισσότερο σκόπιμα και λιγότερο από άγνοια αποκρύπτονται οι σκοτεινές πλευρές του χαρακτήρα του. Λίγοι τολμούν να αφηγηθούν τον άγριο καβγά που είχε με έναν φαγκοτίστα του, επειδή δεν ήταν ευχαριστημένος με το παίξιμό του. Ο Μπαχ τράβηξε μαχαίρι και στη συνέχεια οι δυο άντρες βγήκαν στον δρόμο και έλυσαν τις διαφορές τους με άγριο ξύλο. Με ακραίους τρόπους επέλεγε να συνετίσει και τους απείθαρχους μαθητές του, με τους οποίους ερχόταν στα χέρια στα σοκάκια. Αυτός ήταν και ο λόγος που τον ανάγκασε να έχει ζωσμένο στη ζώνη του ένα μαχαίρι.

Ο συνθέτης λάτρευε και το ποτό. Η σχέση του με το αλκοόλ ήταν παθιασμένη. Λέγεται σε ένα επαγγελματικό ταξίδι του είχε κάνει έναν υπέρογκο λογαριασμό σε μπίρες και τις χρέωσε στην εκκλησία. Στο δε συμβόλαιο που έκανε με τον Δούκα της Σαξονίας είχε μεριμνήσει να υπάρχει ο ευνοϊκός γι αυτόν όρος της αφορολόγητης αγοράς μπίρας από το επίσημο ζυθοποιείο του δουκάτου. Παντρεύτηκε δυο φορές και έκανε 20 παιδιά. Η πρώτη του σύζυγος ήταν η δεύτερη ξαδέλφη του, Μαρία Βαρβάρα και η δεύτερη η Αννα Μαγδαληνή, κόρη ενός τρομπετίστα της ορχήστρας. Αλλά το φλογερό ερωτικό του ταμπεραμέντο περιγράφεται από το εξής επεισόδιο: λέγεται ότι κάποτε συνελήφθη με μια ερωμένη του μέσα στο κουβούκλιο του εκκλησιαστικού οργάνου.