Η Ελλάδα {LF}στις πιο ευάλωτες χώρες

Με περισσότερα από 2,5 εκατομμύρια κρούσματα και 170.000 θανάτους παγκοσμίως, η πανδημία του κορωνοϊού έθεσε περισσότερο από το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού σε lockdown φέρνοντας τα πάνω κάτω όσον αφορά την παραγωγική δραστηριότητα σε ολόκληρο τον πλανήτη. Το μείζον ερώτημα λοιπόν, την ώρα που αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν ξεκινήσει ή σχεδιάζουν μια σταδιακή χαλάρωση των μέτρων, είναι: πόσο άσχημα θα πάνε τα πράγματα μετά την κρίση; Ποιες χώρες θα υποφέρουν περισσότερο; Και ποιοι παράγοντες θα παίξουν ρόλο; Μέσα Απριλίου, το ΔΝΤ προέβλεψε τη μεγαλύτερη ύφεση μετά το κραχ του 1929. Είναι όμως τέτοια η δριμύτητα της πανδημίας και η αβεβαιότητα που συνοδεύει την περίοδο του lockdown που τα μοντέλα των οικονομολόγων, έτσι καθώς στηρίζονται στους επιχειρηματικούς κύκλους της μεταπολεμικής περιόδου, αποδεικνύονται ελάχιστα χρήσιμα. Μέσα στην ομίχλη, πάντως, ένα πράγμα είναι βέβαιο: κάποιες χώρες, ανάμεσά τους και η Ελλάδα, μοιάζουν περισσότερο ευάλωτες.

Οι οικονομικές κρίσεις εκθέτουν και οξύνουν τις δομικές αδυναμίες. Αναλύοντας πέντε δεκαετίες δεδομένων όσον αφορά τα ΑΕΠ, το «Economist» διαπίστωσε πως οι ρυθμοί ανάπτυξης στις πλούσιες χώρες τείνουν να συγκλίνουν τις «ηλιόλουστες» περιόδους, καθώς ακόμα και οι πιο αδύναμες οικονομίες έλκονται προς τα πάνω. Σε περιόδους ύφεσης, ωστόσο, τα ρήγματα διευρύνονται. Το πρώτο μισό της δεκαετίας του 2000 το μέσο ετήσιο χάσμα ανάμεσα στον ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ των πλούσιων χωρών με τις χειρότερες και τις καλύτερες ετήσιες επιδόσεις ήταν 5%. Την περίοδο 2008-2012, διευρύνθηκε στο 10%. Και αυτή η ύφεση δεν θα είναι διαφορετική. Τρεις παράγοντες αναμένεται να διαχωρίσουν τα άσχημα από τα πολύ άσχημα οικονομικά αποτελέσματα: η βιομηχανική δομή μιας χώρας, η σύνθεση του τομέα των επιχειρήσεών της και η αποτελεσματικότητα των μέτρων στήριξης της οικονομίας που λαμβάνει. Το «Economist» χρησιμοποίησε πέντε δείκτες βασισμένους στους παράγοντες αυτούς προκειμένου να κατατάξει, χονδρικά, 33 χώρες του ΟΟΣΑ ανάλογα με τον βαθμό της ευπάθειάς τους στο lockdown. Κάποιες (βλ. γράφημα), και ιδιαίτερα οι χώρες της Νότιας Ευρώπης, μοιάζουν πολύ πιο ευάλωτες από ό,τι τα κράτη της Βόρειας Ευρώπης και της Αμερικής.

Η βιομηχανική δομή

Τα lockdown πλήττουν χειρότερα τις χώρες που εξαρτώνται από τους κλάδους υψηλής έντασης εργασίας. Οσες έχουν μεγάλους κατασκευαστικούς τομείς, όπως πολλές χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, δείχνουν ευάλωτες. Το ίδιο και εκείνες που βασίζονται στον τουρισμό – μία στις πέντε θέσεις εργασίας εκτός χρηματοπιστωτικού τομέα στη Νότια Ευρώπη. Καλύτερα μπορεί να τα πάνε οι χώρες με μεγάλες εξορυκτικές βιομηχανίες – όπως ο Καναδάς. Η βιομηχανική δομή επηρεάζει επίσης το ποσοστό των πολιτών που μπορούν να εργαστούν από το σπίτι, αποφεύγοντας έτσι το εμπόδιο του lockdown. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη ερευνητών από το Πανεπιστήμιο του Σικάγου, ένα 45% των θέσεων εργασίας στην Ελβετία, μια χώρα όπου πολλοί πολίτες εργάζονται σε βιομηχανίες όπως ο χρηματοπιστωτικός τομέας, μπορεί να καλυφθεί με τηλεργασία. Λιγότερο από το ένα τρίτο όμως μπορεί να καλυφθεί με τηλεργασία στην Ελλάδα ή την Ισπανία.

Η σύνθεση του τομέα των επιχειρήσεων

Οι οικονομίες με μεγάλο μερίδιο μικρών επιχειρήσεων κινδυνεύουν περισσότερο από το παρατεταμένο lockdown. Οι μικρές επιχειρήσεις τείνουν να έχουν ελάχιστα ή και μηδαμινά αποθέματα ρευστών διαθεσίμων, δυσκολεύονται λοιπόν περισσότερο να επιβιώσουν από μια ξηρασία στα έσοδα. Το ένα τέταρτο των μικρών επιχειρήσεων στις ΗΠΑ δεν έχει αρκετό ρευστό για να αντέξει έστω έναν μήνα.

Σχεδόν οι μισοί Ιταλοί και οι μισοί Αυστραλοί εργάζονται για επιχειρήσεις με λιγότερους από 10 απασχολουμένους, έναντι ενός 20% στη Βρετανία και ενός ακόμα μικρότερου ποσοστού στην Αμερική.

Η φύση της οικονομικής στήριξης

Οι πλούσιες χώρες έχουν ανακοινώσει πρωτοφανή μέτρα στήριξης της οικονομίας – διπλάσια και πλέον της περιόδου 2008-2009, ακόμα και με τους πιο συντηρητικούς υπολογισμούς. Το μέγεθός τους όμως διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τη χώρα.

Τα πλέον γενναιόδωρα, ως επί τοις εκατό του ΑΕΠ, απαντούν στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία. Αρκετές κυβερνήσεις της ευρωζώνης με υψηλά επίπεδα χρέους, ωστόσο, είναι σαφώς πιο προσεκτικές.

H μέση δημοσιονομική ώθηση στη Γαλλία, την Ισπανία, την Ιταλία, την Ελλάδα, πάντα ως επί τοις εκατό του ΑΕΠ, είναι περίπου, όπως επισημαίνει το «Economist», η μισή εκείνης που προσφέρει η Γερμανία. Εξίσου σημαντικός με το μέγεθός του, όμως, είναι και ο σχεδιασμός του πακέτου στήριξης.

Γενικά μιλώντας, οι πλούσιες χώρες έχουν επιλέξει για την προστασία του βιοτικού επιπέδου μία από τις εξής δύο προσεγγίσεις: κάποιες, ανάμεσά τους οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία, επικεντρώνονται στη συμπλήρωση του εισοδήματος των νοικοκυριών, ενώ άλλες, συμπεριλαμβανομένων και πολλών βορειοευρωπαϊκών χωρών, επικεντρώνονται στην προστασία της απασχόλησης μέσω της επιδότησης μισθών. Συγκρίσεις, συν τω χρόνω.