Η διπλή επέτειος του Γουέρντσγουορθ

Λογίζεται ως ο πιο επιδραστικός βρετανός ποιητής, κι ας συμπληρώνονται ακριβώς σήμερα 170 χρόνια από τον θάνατό του. Πιο επίκαιρος από ποτέ, έβαλε ως πρωταγωνιστές στους στίχους του τους ανθρώπους της εργατιάς και τους ζητιάνους αντί, όπως ήθελε η εποχή του, τους ιππότες και τους θεούς της κλασικής αρχαιότητας. Δίδαξε μέσα από την τέχνη του τον σεβασμό και την προστασία στη φύση και έκανε ολόκληρο τον κόσμο να αγαπήσει τη βρετανική ύπαιθρο και δη την περιοχή των Λιμνών στα βορειοδυτικά της χώρας. Αναμείχθηκε σε πολλά κινήματα διαμαρτυρίας στην εποχή του κι αν επέστρεφε σήμερα θα ηγείτο των ακτιβιστικών δράσεων για την κλιματική αλλαγή. Στο τέλος της ζωής του, ηλικωμένος πλέον, περνούσε τον χρόνο του κάνοντας κηρύγματα περί ηθικής, ενώ στα νιάτα του είχε εγκαταλείψει την εγκυμονούσα σύντροφό του. Και παρά το γεγονός ότι πριν από λίγες ημέρες – στις 7 Απριλίου – συμπληρώθηκαν 250 χρόνια από τη γέννησή του, ημερομηνία στην οποία οι συμπατριώτες του φαίνεται να αποδίδουν μεγάλη βαρύτητα, οι εκδηλώσεις στη μνήμη του Ουίλιαμ Γουέρντσγουορθ – ο οποίος υπήρξε, κατά την πλησιέστερη ελληνική απόδοση, «εθνικός ποιητής» της Αγγλίας (laureate poet) – δεν ακολούθησαν σε έκταση τις αντίστοιχες των Γερμανών για το δικό τους διάσημο συνομήλικο τέκνο, τον Λούντβιχ βαν Μπετόβεν. Ακόμη και πριν από την επέλαση του κορωνοϊού οι μοναδικές προγραμματισμένες εκδηλώσεις στη μνήμη του ήταν η έκδοση γραμματοσήμου στο πλαίσιο αναμνηστικής σειράς αφιερωμένης στους ρομαντικούς ποιητές και μια έκθεση στο πατρικό του σπίτι στο Κόκερμαουθ.

Ποιος ήταν λοιπόν ο ποιητής εκείνος που θεωρείται από τους εισηγητές του ρομαντισμού στην αγγλική λογοτεχνία; Ποια διαδρομή ακολούθησε ο δημιουργός τού «Πρελουδίου», όπως είναι ο τίτλος τού πιο δημοφιλούς έργου του, ενός μακροσκελούς αυτοβιογραφικού ποιήματος για την παιδική του ηλικία, λόγω του οποίου ορισμένοι τον αντιμετωπίζουν ως πρόδρομο του Φρόιντ, καθώς μέσα από τους στίχους αναδεικνύει πώς η παιδική ηλικία επηρεάζει την εξέλιξη της ενήλικης ζωής;

ΕΡΩΤΑΣ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΑ. Παιδί μιας αστικής οικογένειας της αγγλικής επαρχίας με τέσσερα αγόρια και ένα κορίτσι, έχασε τη μητέρα του όταν ήταν οκτώ ετών και τον πατέρα του πέντε χρόνια αργότερα. Oι κηδεμόνες του συναίνεσαν να φοιτήσει στο Κέιμπριτζ όπως τα αδέλφια του, αλλά γρήγορα έχασε το ενδιαφέρον του για τις σπουδές, αποφοίτησε με δυσκολία και για μία δεκαετία περιφερόταν ασκόπως. Εκείνη την εποχή ταξίδεψε και στη Γαλλία, όπου ερωτεύτηκε μια κοπέλα τέσσερα χρόνια μεγαλύτερή του, αλλά όταν πληροφορήθηκε την εγκυμνοσύνη της, την εγκατέλειψε και δεν είδε την κόρη του, παρά έπειτα από πολλά χρόνια. Επιστρέφοντας στην Αγγλία, ζούσε σαν χίπης, έγραφε ποίηση και γνώρισε το παιδί – θαύμα της εποχής, τον επίσης εκκολαπτόμενο ποιητή Σάμιουελ Τέιλορ Κόλεριτζ, ο οποίος γνώριζε τα πάντα, διάβαζε τα πάντα και ήταν έτοιμος να πειραματιστεί με τα πάντα και κυρίως με ουσίες, σύμφωνα με έναν εκ των βιογράφων του, τον Χάντερ Ντέιβις, o οποίος μεταξύ άλλων υπογράφει και τη μοναδική εγκεκριμένη βιογραφία των Beatles.

Η ΠΡΩΤΗ ΥΠΟΔΟΧΗ. Η πρώτη εμφάνιση του Γουόρντσγουορθ στα γράμματα γίνεται το 1793 και η υποδοχή των κριτικών ήταν χλιαρή, αν όχι αρνητική. Βρήκαν την ποίησή του πολύ περιγραφική. Η αναγνώριση θα έρθει πέντε χρόνια αργότερα με τις «Λυρικές μπαλάντες» που έγραψε μαζί με τον Κόλεριτζ, έργο που ακόμη και σήμερα θεωρείται μία από τις σημαντικότερες συλλογές ποίησης στην αγγλική γλώσσα. Δεν ήταν μόνο το ύφος των 23 ποιημάτων του Γουέρντσγουορθ (ο Κόλεριτζ είχε συνθέσει μόνο τέσσερα) αλλά και η θεματική τους που αποτέλεσαν τομή. Εγραφε για ζητιάνους, πόρνες, ψυχοπαθείς γυναίκες και για τη φύση σε μια εποχή που η ποίηση έμοιαζε να έχει εμμονή με την κλασική μυθολογία και τις επικές ιστορίες, χωρίς να διατηρεί καμία σύνδεση με την κοινωνική πραγματικότητα. Η ποίησή του άρχισε να γίνεται αποδεκτή, ωστόσο ποτέ δεν κατάφερε να κερδίσει τα προς το ζην από αυτή.

Συμπαραστάτης αλλά και αυστηρός κριτής του αποδείχθηκε η πολυαγαπημένη του αδελφή Ντόροθι, με την οποία συγκατοικούσε από το 1799. Το είδος της σχέσης τους δεν έχει ξεκαθαριστεί, αν και αρκετοί εκτιμούν ότι δεν ήταν μόνο αδελφική, καθώς η Ντόροθι κοιμόταν στο κρεβάτι του Ουίλιαμ όταν εκείνος έλειπε, αφού δεν μπορούσε να αντέξει την απουσία του, ενώ υπέστη μίνι νευρικό κλονισμό όταν εκείνος αποφάσισε να παντρευτεί το 1802 μια κοπέλα που γνώριζε από παιδί. Ηταν επίσης εκείνη που τον συνόδευσε στη Γαλλία για να συναντήσει την πρώην ερωμένη του και την εξώγαμη κόρη του και κράτησε επτασφράγιστο το μυστικό του, όσο εκείνος ζούσε, ώστε να μη στιγματιστεί κοινωνικά.

ΕΘΝΙΚΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ. Οταν τακτοποιήθηκε με τον γάμο του, άρχισε να συνάπτει ιδιαιτέρως φιλικές σχέσεις με την αριστοκρατία, την οποία στο παρελθόν απεχθανόταν. Το 1843 έγινε εθνικός ποιητής, εξελίχθηκε σε πυλώνα της βικτωριανής ηθικής και άρχισε να παίρνει δημοσίως θέση για τοπικά – που αφορούσαν κυρίως την προστασία του περιβάλλοντος – και εθνικά ζητήματα κάνοντας συχνά παρεμβάσεις με επιστολές του.

Πέθανε σε ηλικία 80 ετών. Η ποιητική του έμπνευση προς το τέλος της ζωής του είχε στερέψει, ωστόσο εξακολουθούσε να γράφει μακροσκελείς επιστολές. Η Ντόροθι πέθανε πέντε χρόνια αργότερα, ενώ το τελευταίο διάστημα πριν από τον θάνατό της έπασχε από άνοια. Περνούσε πολλές ώρες δίπλα στο τζάκι απαγγέλλοντας στίχους. Οι περισσότεροι ήταν του αδελφού της.