Ο Μπετόβεν των μουσικών

g

Δημήτρης Σέμσης, εξάρχων

Oλα είναι ένα

Προσπάθησα να ξεχωρίσω ένα έργο του Μπετόβεν και συνειδητοποίησα πως από τη μικρή σονάτα για μαντολίνο και πιάνο έως τις μεγάλες του σονάτες, απ’ το τραγουδάκι για την Ελίζα έως το αυτοκρατορικό κοντσέρτο, απ’ τις εισαγωγές έως τα τελευταία κουαρτέτα, μου είναι όλα αγαπητά σε βαθμό εξάρτησης. Αν ναυαγούσα μόνος σε ένα νησί, θα ήθελα να έχω μαζί μου την 9η Συμφωνία. Αλλά θα μου έλειπε η 7η. Και αν είχα και αυτήν, θα μου έλειπε το τριπλό κοντσέρτο. Και αν είχα και αυτό, θα μου έλειπε το 4ο για πιάνο. Και το 3ο. Και το 5ο. Και τα κουαρτέτα. Το έργο αυτού του συνθέτη είναι ένα. Δεν έχει καλύτερο και χειρότερο. Κινείται μόνο στην κορυφή της ανθρώπινης δημιουργίας με τη μία ή την άλλη φόρμα και μορφή.

g

Κώστας Σίσκος, κορυφαίος Α’ – κόρνα

Τα Τρία Equali, η σονάτα για πιάνο και κόρνο

Ημουν παιδί ακόμα, όταν μια μέρα ο πρώτος μου δάσκαλος έφερε κάποια κουαρτέτα για να παίξουμε σε μια συναυλία. Ηταν τα Τρία Equali για τέσσερα τρομπόνια του Μπετόβεν σε μεταγραφή για κουαρτέτο κόρνων. Ακουσα κάποια στιγμή τον δάσκαλο να λέει ότι «αυτή η μουσική συνόδευσε τον Μπετόβεν στην κηδεία του» κι έτσι καρφώθηκε για πάντα στη μνήμη μου η πρώτη φορά που έπαιξα σύνθεσή του. Η επόμενη φορά που συναντήθηκα μαζί του ήταν στο δίπλωμά μου όταν ετοίμαζα τη σονάτα για πιάνο και κόρνο, οp. 17. Ενιωσα δέος όταν έμαθα ότι ο Μπετόβεν έγραψε αυτό το έργο για τον μεγαλύτερο, ίσως, κορνίστα όλων των εποχών. Τον Giovanni Punto! Στη μουσική μου διαδρομή συνάντησα πολλές φορές μουσική του και κάθε φορά το μυαλό μου γύριζε πάλι στα Equali και στη σονάτα. Οταν βρέθηκα στη Βιέννη να παίζω με την Concentus Musicus την 6η Συμφωνία του και συνειδητοποίησα ότι περπατούσα στους ίδιους δρόμους που περπατούσε εκείνος, όλες οι νότες που ήταν σημειωμένες πάνω στο λευκό χαρτί που είχα στο αναλόγιό μου πήραν για πάντα νέο νόημα.

g

Γιώργος Μάνδυλας, κορυφαίος Α’ – Α’ βιολιά

Κοντσέρτο για βιολί

Το αγαπημένο μου έργο του Μπετόβεν είναι το κοντσέρτο για βιολί. Δεν είναι ένα έργο φτιαγμένο για να αναδείξει τη δεξιοτεχνία του βιολιστή με εντυπωσιακά, δύσκολα τεχνικά περάσματα, αλλά για να αποδώσει ο σολίστ βαθιά μουσική μέσω απλών αλλά πολύ εκφραστικών μελωδικών γραμμών. Για να αναδειχθεί όμως σωστά η μουσική του Μπετόβεν στο συγκεκριμένο κοντσέρτο, ο σολίστ πρέπει να είναι άρτιος και τεχνικά και μουσικά.

g

Νίκος Τσουκαλάς, κορυφαίος Α’ – κοντραμπάσα

Η 3η Συμφωνία

Παρόλο που φαντάζει αδύνατον να διαλέξω μόνο ένα έργο του Μπετόβεν και να το ονομάσω «αγαπημένο», μπορώ να πω ότι η 3η Συμφωνία του (επονομαζόμενη και «Ηρωική») είναι ένα αυθεντικά επαναστατικό έργο, μια σύνθεση που με έκανε να αγαπήσω και να κατανοήσω ακόμη περισσότερο τη μουσική του μεγάλου αυτού συνθέτη ως μαθητής ωδείου ακόμη! Αυτό που την κάνει μοναδική είναι οι δομικοί και ενορχηστρωτικοί νεωτερισμοί που φέρει, γεγονός που το κατέστησε «δύσκολο» στα αφτιά των μουσικών και του κοινού της εποχής όταν πρωτοπαρουσιάστηκε! Κάθε φορά πάντως που έρχεται μπροστά μου το μέρος του μπάσου αυτής της συμφωνίας, εκτός από τη δεδομένη τεχνική του δυσκολία, μένω εμβρόντητος μπροστά στο μεγαλείο της μουσικής σύλληψης που συνδυάζει απίστευτο δυναμισμό και ευαισθησία! Θα μπορούσε να πει κανείς ότι αυτό το έργο είναι η πεμπτουσία της μουσικής προσωπικότητας του Μπετόβεν!

g

Δημήτρης Γούζιος, κορυφαίος Α’ – βιολοντσέλα

Το Allegretto της 7ης Συμφωνίας

Μπετόβεν! Το πρώτο που σκέφτομαι και με ταξιδεύει είναι το αριστουργηματικό μοτίβο από το Allegretto της 7ης Συμφωνίας. Θυμάμαι, παιδάκι ακόμα, τον πατέρα μου να το σιγοτραγουδάει και την πρώτη φορά που μια Κυριακή μού είπε «σήμερα θα ακούσεις αυτή τη μουσική από την Κρατική Ορχήστρα». Διευθυντής ήταν τότε ο Ανδρέας Παρίδης. Οταν επιτέλους ήρθε η ώρα να παιχτεί το Allegretto, ένας κόμπος ήρθε στον λαιμό μου. Η ανάσα μου κόπηκε. Δάκρυσα και ένιωσα πρωτόγνωρα συναισθήματα. Είμαι ευγνώμων που ανήκω σ’ αυτή την οικογένεια, της Ορχήστρας.

g

Χρυσή Πιλαφτσή, κορυφαία Α’ – φλάουτα

Κουαρτέτο εγχόρδων Νο 4, op. 18

Ως μουσικός ορχήστρας δεν θα μπορούσα να μην αναφερθώ στις συμφωνίες του Μπετόβεν, οι οποίες οδηγούν τον μουσικό σε ψυχική ανάταση και προκαλούν αδιαμφισβήτητο δέος απέναντι σε αυτήν την ιδιοφυΐα. Ωστόσο ξεχωρίζω το κουαρτέτο εγχόρδων Νο 4, οp. 18, σε ντο ελάσσονα και ερμηνεία του κουαρτέτου Alban Berg. Η ευγένεια και η δύναμη της μουσικής του Μπετόβεν σε συνδυασμό με την ομορφιά του ήχου, την απόλυτη ορθοτονία και ευαισθησία των ερμηνευτών αγγίζουν την τελειότητα.

g

Φρανκ – Γκέοργκ Γιάρκε, κορυφαίος Β’ – φλάουτα

Η συμφωνία του κατά τις πρόβες

Σε ιδανικές συνθήκες, η συμφωνία του Μπετόβεν στην οποία εξασκούμαστε στις δοκιμές της Ορχήστρας για κάθε συναυλία γίνεται το πιο αγαπημένο μου έργο.

g

Γωγώ Ξαγαρά, κορυφαία Α’ – άρπες

Variations on a Swiss song

Αγαπημένα έργα του Μπετόβεν αποτελούν οι συμφωνίες του, στις οποίες κανείς απολαμβάνει να ξετυλίγεται το μεγαλείο του συνθέτη. Ως μουσικός ορχήστρας απολαμβάνω να ακούω χωρίς όμως να συμμετέχω, λόγω του ότι η άρπα δεν έχει μέρος στις συμφωνίες, όπως και στα περισσότερα έργα του Μπετόβεν. Υπάρχει όμως ένα έργο για πιάνο, το Variations on a Swiss song, το οποίο έχει μεταγραφεί και για άρπα κι έτσι έχουμε και εμείς την ευκαιρία να ερμηνεύσουμε ένα έργο του, και μάλιστα πάνω σε αγαπημένη του σύνθεση, που είναι οι παραλλαγές. Ξεκινά με ένα απλό θέμα από ένα ελβετικό τραγούδι και η επεξεργασία του μέσα από τις παραλλαγές, πότε με ανάλαφρη διάθεση, άλλοτε με μελαγχολική διάθεση μέσα από την εναλλαγή σε ελάσσονα και πότε με τον δυναμισμό και τη λυρικότητα που διακατέχει τη γραφή του, κάνει μια «απλή» – σε σύγκριση με άλλα έργα του – σύνθεση να μετατρέπεται σε ένα ακόμη διαμάντι ερμηνείας ή ακρόασης του ερμηνευτή ή ακροατή. Λόγω, λοιπόν, του ότι υπάρχει η δυνατότητα να συμμετέχω και εγώ σε έναν μικρό βαθμό στον κόσμο του Μπετόβεν ερμηνεύοντας αυτό το έργο, θα έλεγα πως αποτελεί μία από τις αγαπημένες μου συνθέσεις.

g

Τίτος Γουβέλης, πιάνο

Παραλλαγές Diabelli

Οι Παραλλαγές Diabelli κατέχουν εδώ και χρόνια ξεχωριστή θέση στην καρδιά μου αντιπροσωπεύοντας ένα πεδίο συνάντησης και συμπόρευσης των πιο αντίρροπων αισθητικών στοιχείων: του χιούμορ, της σαρκαστικής εγκεφαλικότητας, της δεξιοτεχνικής προβολής και της υποβλητικής εσωτερικότητας. Η φωνή του Μπετόβεν ηχεί εν προκειμένω άλλοτε με το κύρος τής πιο διεισδυτικής εμβάθυνσης και άλλοτε με την ελαφράδα του αυτοσχέδιου αστεϊσμού. Η Fughetta (24η Παραλλαγή) παραμένει μέχρι σήμερα η μόνη γνήσια προσευχή που βρίσκω τη δύναμη να σιγοψιθυρίζω.

g

Σπύρος Λάμπουρας, κορυφαίος Α’ – τύμπανα

Η 7η Συμφωνία

Ως τυμπανίστας μού είναι ακατόρθωτο να ξεχωρίσω οποιοδήποτε έργο του Μπετόβεν. Η αξία και η οντότητα που έδωσε στα συμφωνικά τύμπανα είναι ανυπέρβλητη. Ωστόσο, ως λάτρης της μουσικής του, θα έλεγα πως έχω μια ιδιαίτερη αγάπη στην 7η Συμφωνία σε λα μείζονα, οp. 92, τόσο για τον ευδιάθετο τόνο όσο και για τον μυσταγωγικό της ήχο στο δεύτερο μέρος. Αλλωστε, δεν είναι τυχαίο που ο Βάγκνερ την είχε χαρακτηρίσει ως «αποθέωση του χορού». «Ας χαρούμε λοιπόν» τη μουσική του, κάτι που ο σύγχρονος κόσμος το έχει ανάγκη.

g

Γιάννης Καραμπέτσος, κορυφαίος Α’ – τρομπέτες

Adagio assai

Ημουν 12 ετών, όταν στη Φιλαρμονική Εταιρεία Λευκάδας μάς έφεραν να παίξουμε στη λιτανεία της Μ. Παρασκευής μια διασκευή για μπάντα της Marcia Funebre. Adagio assai από την 3η Συμφωνία του Μπετόβεν, την «Ηρωική». Η μαγική μουσική του πένθιμου εμβατηρίου πλήρως εναρμονισμένη με τον μυστηριακό χαρακτήρα και την κατάνυξη της Μ. Παρασκευής άφησε ανεξίτηλη μέσα μου την ανάμνηση εκείνης της ημέρας. Κάθε φορά που ακούω το Adagio γυρίζω πίσω στο νησί μου και στα χρόνια της παιδικής μου ηλικίας.

g

Τάκης Καπογιάννης, κορυφαίος Α’ – κοντραμπάσα

Η 9η Συμφωνία

Είναι δύσκολο να ξεχωρίσεις κάποιο από τα έργα του  Μπετόβεν χωρίς να αδικήσεις τα υπόλοιπα. Και είναι αρκετά  αυτά που έχουν σημαδέψει τη σχέση μου με τη μουσική τα τελευταία 35 χρόνια. Από τις σονάτες για πιάνο μέχρι τα κουαρτέτα και τις συμφωνίες. Αν πρέπει πάντως να διαλέξω ένα, αυτό είναι η 9η Συμφωνία. Οχι μόνο γιατί είναι τεχνικά πιο προκλητική από τις υπόλοιπες, αλλά και γιατί σε περίπου μία ώρα μουσικής εμφανίζεται όλο το μεγαλείο του Μπετόβεν αλλά και της μουσικής τέχνης γενικότερα.

g

Σπύρος Μουρίκης, κορυφαίος Α’ – κλαρινέτα

Η 6η Συμφωνία

Είναι απίστευτο το βάθος της μουσικής του Μπετόβεν. Κι αυτό διότι ο συνθέτης βίωνε τα έργα του με τον ίδιο τρόπο που βίωνε τις διάφορες πτυχές της ζωής του. Το έργο που θα επέλεγα, ως κλαρινετίστας και ως μουσικός ορχήστρας, είναι η 6η Συμφωνία (η λεγόμενη «Ποιμενική») για τις πανέμορφες φράσεις που καλείται να αποδώσει το κλαρινέτο συμβάλλοντας σ’ αυτό το αριστουργηματικό έργο, το οποίο αποτελεί ύμνο στη φύση και δημιουργεί εικόνες τόσο γλαφυρές, που θα δυσκολευόταν κι ο καλύτερος ζωγράφος να αποτυπώσει.

g

Απόλλων Γραμματικόπουλος, κορυφαίος Α’ – Β’ βιολιά

Κουαρτέτο σε ντο δίεση ελάσσονα, op. 131

Στο σύνολό της, η μουσική του Μπετόβεν δεν αποτυγχάνει ποτέ να προκαλέσει ψυχική και πνευματική ανάταση στον ακροατή και να του εκμαιεύσει αισθήματα ευδαιμονίας και κάθαρσης. Θα αναφερθώ όμως συγκεκριμένα σε ένα έργο του, που όταν υπέπεσε στην αντίληψή μου με ενθουσίασε και με συγκλόνισε βαθύτατα. Πρόκειται για το εκπληκτικό κουαρτέτο του σε ντο δίεση ελάσσονα, op. 131. Στην εκδοχή του για ορχήστρα εγχόρδων, ο Sandor Vegh (Ουγγρογάλλος βιολνίστας και μαέστρος, 1912 – 1997) ως καθοδηγητής συνόλου νέων μουσικών αποτύπωσε σε ηχογράφηση μια φωτισμένη εκτέλεση που δικαιώνει τη ρήση του Σούμπερτ για τον αντίκτυπο του έργου αυτού.