Μια γοητευτική αντίφαση

Σε ένα αφιέρωμα για τον Μπετόβεν ξεκινάς από ένα δεδομένο «σκάνδαλο»: πρέπει να χωρέσουν όσο το δυνατόν περισσότερα για ένα φαινόμενο που είναι ανεξάντλητο. Βιογραφικά, μουσικολογικά, ιστορικά στοιχεία. Και κάπου εκεί τελειώνει – πιο γρήγορα από άλλες περιπτώσεις – η διαδικασία της άρνησης για να περάσεις στην αποδοχή. Αντί να λακτίζεις προς κέντρα, ξεχωρίζεις ορισμένες αποχρώσεις, ακόμη και «ρωγμές», που μπορούν να αποδώσουν ως το επιτρεπτό σημείο την εικόνα που διαφεύγει. Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για μία από τις πλέον γοητευτικές αντιφάσεις στην ιστορία της ανθρώπινης δημιουργίας, με όλα τα αληθινά και τεχνητά διλήμματα που συσσώρευσε η μεταγενέστερη ανάλυση: κλασικός ή ρομαντικός, θεραπευτικός ή επικίνδυνος, ανθρώπινος ή υπεράνθρωπος.

Θα πρέπει να αφαιρέσει κανείς τις ωτοασπίδες αυτού του τύπου απ’ τ’ αυτιά του για να μάθει να ακούει τον Μπετόβεν. Ο συνθέτης, που γεννήθηκε τον Δεκέμβριο του 1770 στη Βόννη και πέθανε στη Βιέννη στις 26 Μαρτίου 1827, ήταν ένα ελεύθερο προμηθεϊκό πνεύμα, που έγραφε μουσική για φιλόμουσους πρίγκιπες. Διεκδικούσε για τον εαυτό του το χάρισμα της ιδιοφυΐας, κι όμως υπήρξε αιώνιος σπουδαστής της συνθετικής τεχνικής. Και, όπως έγραφε η γερμανίδα κριτικός Τέα Ντορν στην εφημερίδα «Die Zeit» τον περασμένο Ιανουάριο: «Πίστευε ταυτόχρονα σε δύο εκδηλώσεις της ανθρώπινης ψυχής: στο ηρωικό άτομο που μπορεί να έχει ανεξάντλητες δυνατότητες και στον πιστό άνθρωπο με τη σιωπηλή ελπίδα ότι θα κερδίσει το έλεος».

Ηταν προτιμότερο εξαρχής, λοιπόν, να μιλήσουν οι άνθρωποι που βρίσκονται μονίμως υπό την επήρεια του φαινομένου, εντός και εκτός επαγγελματικής ενασχόλησης: οι άνθρωποι της μουσικής. Στο αφιέρωμα που ετοιμάσαμε, η απόχρωση του χιούμορ που επισημαίνει ο Γιώργος Κουμεντάκης, καλλιτεχνικός διευθυντής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, «συναντιέται» με την επιλογή του πιανίστα Τίτου Γουβέλη της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών για τις «Παραλλαγές Diabelli», ενός από τους συνολικά 14 δεξιοτέχνες που επιλέγουν έργα του Μπετόβεν. Ανάμεσα στον διεθνή μαέστρο μας Βασίλη Χριστόπουλο και τον συγγραφέα των «Αντιστίξεων» Γιάννη Ευσταθιάδη προκύπτει ένας νοερός διάλογος για τις αρετές – και τις αντιφάσεις – του κορυφαίου μουσικοσυνθέτη. Ο δημοσιογράφος των «ΝΕΩΝ», Γεώργιος Μαλούχος, τέλος, που επιμελείται κάθε Παρασκευή τις επιλογές κλασικής μουσικής, καταθέτει τον «δικό του Μπετόβεν».