Να δει κανείς ή να μη δει {LF}(online παραστάσεις);

ΑΡΓΥΡΗΣ ΞΑΦΗΣ

«Ο σκοπός είναι σημαντικότερος»

Μου φαίνεται αστείο στην εποχή που ζούμε να έχουμε το δίλημμα υπέρ ή κατά των online προβολών. Ο καθένας είναι ελεύθερος να αποφασίζει. Προσωπικά ανέβασα δύο από τις παραστάσεις με την ομάδα μου ΠΥΡ στο Υoutube. Ηταν το «8 γυναίκες» του Ρομπέρ Τομά σε σκηνοθεσία Νίκου Καραθάνου που ξεκίνησε ως αστείο στο Αμόρε και συνεχίστηκε ως μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες του Φεστιβάλ Αθηνών. Και το «Μistero buffo» του Ντάριο Φο σε σκηνοθεσία και μετάφραση Θωμά Μοσχόπουλου που παίζαμε για δύο χρόνια στο Θέατρο Θησείο. Για το συγκεκριμένο, επικοινώνησα με τον γιο του Φο, του εξήγησα ότι δεν πρόκειται για κάτι κερδοσκοπικό αλλά για δωρεάν διάθεση οπότε μου επέτρεψε να παίξει η παράσταση για δύο μέρες στο Διαδίκτυο. Αν ο Ντάριο Φο ήταν ανάμεσά μας θα απαιτούσε, άλλωστε, να τη μοιραστούμε.

Καθημερινά στο Facebook δημοσιεύω διαθέσιμες παραστάσεις απ’ όλον τον πλανήτη. Από το Deutsches Theater, την Κομεντί Φρανσέζ, το Shakespeare’s Globe μέχρι τη Metropolitan Opera αλλά και το Εθνικό Θέατρο, τη Στέγη, το «Πορεία». Τον καιρό αυτό δεν υπάρχει άλλος τρόπος για να μοιραστούμε τη δουλειά μας και να επικοινωνήσουμε με τον κόσμο. Υπάρχουν χιλιάδες παραστάσεις που συμπυκνώνουν τη δουλειά και τη σκέψη πολλών ανθρώπων κι επιτελούν μεγαλύτερο σκοπό όταν δημοσιοποιούνται πλέον στο Διαδίκτυο. Αλλωστε, ας μην ξεχνιόμαστε. Οι θεατρικές παραγωγές στο Youtube δεν είναι κάτι νέο. Ξαφνικά τώρα ανέβηκαν 40 ενώ από πριν υπήρχαν ήδη 4.000. Κι όσοι κόπτονται τώρα για τα πνευματικά δικαιώματα, δεν το έκαναν στο παρελθόν. Δεν τους νοιάζει όταν δεν έχει καν ψηφιστεί η Συνθήκη του Πεκίνου που ρυθμίζει αυτά τα θέματα.

Οι ηθοποιοί τις ημέρες αυτές έχουν κατακλυστεί με ενθουσιώδη μηνύματα του κοινού από όλες τις ξεχασμένες γωνιές της Ελλάδας. «Ευχαριστούμε. Είδαμε επιτέλους θέατρο στην Ξάνθη, είδαμε επιτέλους θέατρο στην Κω». Η μαμά μου για παράδειγμα βλέπει τρεις παραστάσεις την ημέρα ενώ αν δεν υπήρχαν αυτές θα ήταν κολλημένη στα μεσημεριανά.

Στις δύο ημέρες προβολής των παραστάσεων, 22.000 άνθρωποι είδαν τις «8 γυναίκες» και 24.000 το «Mistero buffo». Και μιλάμε ότι αυτό έγινε την δεύτερη ημέρα του εγκλεισμού, χωρίς να έχει γίνει αυτή η πρακτική κουλτούρα του εγκλεισμού. Πρόκειται για απίστευτα νούμερα και για κοινό που δεν μπορούσε να έρθει στο θέατρο.

ΑΚΥΛΛΑΣ ΚΑΡΑΖΗΣΗΣ

«Μου λείπει η φωνή του θεάτρου»

Δεν έχω δει ποτέ στη ζωή μου ολόκληρη θεατρική παράσταση βιντεοσκοπημένη. Αραιά και πού ίσως μόνο αποσπάσματα παραστάσεων, συνήθως στην τηλεόραση. Ενδεικτικά μόνο, θυμάμαι, μεσημέρι, στο γερμανικό μου δωμάτιο, τέλη της δεκαετίας του 1980, να παρακολουθώ από το κρεβάτι μου, κομμάτια παράστασης του πλατωνικού «Φαίδωνα» σε ασπρόμαυρη τηλεόραση, όπου δύο γερμανοί ηθοποιοί αναπτύσσουν μακροσκελείς συλλογισμούς, σημειώνοντας με κιμωλία στο πάτωμα.

Ή χρόνια αργότερα σ’ ένα διαμέρισμα στους Αμπελόκηπους, πολύ περασμένη ώρα να ξενυχτάω βλέποντας σκηνές από μαγνητοσκοπημένες θεατρικές επιτυχίες πασίγνωστου λαϊκού έλληνα κωμικού. Με την ίδια δυσκολία που τα παρακολουθούσα, ακριβώς το ίδιο δυσκολευόμουν να σταματήσω να τα βλέπω.

Θα έλεγα ότι η σχέση μου με το μαγνητοσκοπημένο θέατρο είναι κάπως σαν του παιγνιώδη συλλέκτη, που διαλέγει τυχαία θραύσματα ολοκληρωμένων έργων και τα αφήνει χωρίς αισθητικές αξιολογήσεις να ενεργούν πάνω του εμπνευστικά. Οπως όταν διαβάζουμε μόνο τον τίτλο ενός βιβλίου και τη σελίδα με την απαρίθμηση των κεφαλαίων, ενώ το ίδιο το περιεχόμενο το συγγράφουμε εμείς, σχεδόν ασυνείδητα, στο μυαλό μας. Η ολοκληρωμένη ιντερνετική θέαση μιας παράστασης θα μου στερούσε τη δημιουργική δυνατότητα να τη φανταστώ ο ίδιος.

Πέρα όμως από τα παραπάνω, που μπορεί κανείς εύκολα να τα χαρακτηρίσει σαν προσωπικές ιδιαιτερότητες και ιδιοτροπίες, υπάρχει κάτι αντικειμενικό και πολύ βασικό που δρα επάνω μου αποτρεπτικά στο να παρακολουθώ θέατρο στην τηλεόραση ή στο Ιντερνετ: Η φωνή, η ζωντανή ανθρώπινη φωνή, που γεννιέται από την αναπνοή και που κάνει το θέατρο θέατρο. Αυτή η έναρθρη εκπνοή που είναι απόλυτα απούσα από κάθε ηχογράφηση, όσο τεχνικά άρτια κι αν είναι. Η ανθρώπινη φωνή, που σε απελπίζει, όταν την ακούς στην ανατριχιαστικά ζωντανή σκηνή, αιχμάλωτη όλων των αδυναμιών της: Η θεατρινίστικη φωνή, η κομφορμιστική φωνή, η λαϊκή φωνή, η αστική φωνή, η σκεπτόμενη φωνή, η μιμητική φωνή, η συμβατική, η μανιερίστικη, η φωνή της καρδιάς, η χειραφετημένη φωνή. Η φωνή με τα καλά και τα κακά της, που είναι δυνατόν μόνον ζωντανά, σαν από θαύμα, να αλλάξει και να μας μιλήσει και να της μιλήσουμε, να την αλλάξουμε και να μας αλλάξει.

Γι’ αυτό πάμε άλλωστε (ή και δουλεύουμε) στο θέατρο. Και γι’ αυτό πιστεύουμε (ακόμη) στα θαύματα.