Κόνιτσα, 1948

Κόνιτσα, 1948

Επεσα στη φωτογραφία σερφάροντας στο Διαδίκτυο. Την έχει τραβήξει ο ουκρανικής καταγωγής φωτορεπόρτερ του Life, Dimitri Kessel, που έχει αποτυπώσει με τον φακό του συγκλονιστικά στιγμιότυπα από τα Δεκεμβριανά και τον Εμφύλιο. Και την έχει επιχρωματίσει ο γραφίστας Χρήστος Καπλάνης ο οποίος τη δημοσίευσε στο Facebook, στην ομάδα του Past In Color. Τόπος της λήψης, Κόνιτσα. Χρόνος, 1948. Στην «καρδιά» του Εμφύλιου. Απεικονίζει μια εξαμελή οικογένεια την ώρα του μεσημεριανού φαγητού. Μισό καρβέλι ψωμί, καμιά τριανταριά ελιές και ένα κρεμμύδι. Δεν μπορώ να καταλάβω αν οι δύο ενήλικες είναι γονείς ή παππούς και γιαγιά. Με τα σημερινά δεδομένα, φαίνονται πολύ γερασμένοι αλλά προσέχω ότι τα μαλλιά και το μουστάκι του άνδρα είναι κατάμαυρα και οι ρυτίδες γύρω από το στόμα της γυναίκας μοιάζουν να οφείλονται στην αδυναμία. Μπα, μάλλον για γονείς πρόκειται.

Ναι, η φωτογραφία με συγκίνησε. Αλλά μακριά από εμένα η ωραιοποίηση, μέσω νοσταλγίας, της φτώχειας. Θεωρώ μάλιστα πως είναι μία ύπουλη και λαϊκίστικη άποψη την οποία αντιμάχομαι συνειδητά. Αλλο με συγκίνησε. Η προβολή της στον χρόνο και η αναγωγή της στο σήμερα.

Με δύναμη από το παρελθόν

Κοιτάζω προσεκτικά τα τέσσερα παιδιά της οικογένειας. Πόσο χρόνων να είναι; Υπολογίζω από οκτώ έως δεκατέσσερα. Είναι λοιπόν η γενιά που βγήκε από τα ερείπια μιας ματωμένης και χαώδους δεκαετίας. Παιδιά σαν και αυτά – από την Κόνιτσα, το Κιλκίς, την Αρκαδία, τα νησιά μας, απ’ όλη τη χώρα – έφτιαξαν τη μεταπολεμική Ελλάδα. Παιδιά που δεν κλώσησαν τη φτώχεια τους αλλά έπεσαν με τα μούτρα στην προσπάθεια να ξεφύγουν απ’ αυτήν. Κατά το ελάχιστο ή κατά το μέγιστον. Αλλα έμειναν και δούλεψαν στον τόπο τους, άλλα μετανάστευσαν στα αστικά κέντρα ή στο εξωτερικό, τα πιο μεγάλα μάζευαν χρήματα για να σπουδάσει τουλάχιστον το μικρότερο. Στερήθηκαν πολλά για να ζήσουν καλύτερα τα δικά τους παιδιά, να γίνουν επιστήμονες και επιχειρηματίες, να ταξιδέψουν, να αποκτήσουν σπίτι και εξοχικό. Με κινητήρια δύναμη αυτά τα παιδιά πέρασε η Ελλάδα από το οικογενειακό γεύμα με ψωμί κι ελιές στα διαφημιστικά πρωινά με τις χαρούμενες οικογένειες που αλείβουν στις φέτες τους βούτυρο με χαμηλά λιπαρά και βιολογικές μαρμελάδες.

Αυτά τα παιδιά είναι σήμερα πάνω από 80, οι «γέροι» που πρέπει να προστατεύσουμε από τον κορωνοϊό. Πριν λοιπόν δυσανασχετήσουμε για τον περιορισμό των μετακινήσεών μας, ας σκεφτούμε ότι χάρη σε «παιδιά της Κόνιτσας» αντέχουμε σήμερα την καραντίνα μας.

Μια αιωνιότητα και δύο μήνες

Ενα χαρακτηριστικό αυτής της πρωτοφανούς κατάστασης που ζούμε είναι ότι έχει διασταλεί ο χρόνος. Ή, πιο σωστά, έχουμε χάσει την αίσθησή του. Ψάχνω να βρω πότε έγραφα για τους έρημους δρόμους της Ουχάν, τις φωνές των κατοίκων από τα παράθυρά τους και τα βίντεο που έμοιαζαν με φωτογραφίες λόγω απουσίας κίνησης. Είναι μόλις ένας μήνας πριν. Και χθες, έβλεπα τα πλάνα από το καινούργιο βίντεο της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας, με την ερημωμένη Αθήνα. Ναι, ακριβώς όπως το λέει ο Διονύσης Σαββόπουλος στο «Περιβόλι» που ακούγεται ως μουσική υπόκρουση. «Κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ, κάτι μυστικό».