Οι ηθοποιοί γράφουν

Τώρα που τα θέατρα αργούν και επομένως η συμβολή τους δεν μπορεί, εκ των πραγμάτων, να είναι τόσο εναργής όσο θα ήταν αν παρέμεναν ανοιχτά, στη χωρίς προηγούμενο κρίση που μας πλήττει, υπάρχει ένας τρόπος να μη στερηθούμε εντελώς τη μαγεία του. Μια μαγεία που μπορεί να μην έχει σχέση με την ανάμνηση μιας συγκεκριμένης παράστασης, αλλά μπορεί να μας περιβάλλει την κάθε στιγμή φτάνει να απλώσουμε απλά το χέρι μας στο ράφι της βιβλιοθήκης μας – αν βέβαια είχε προηγηθεί η αντίστοιχη κίνηση στο ράφι ενός βιβλιοπωλείου. Εννοούμε μια τεράστια βιβλιογραφία που έχει σχηματιστεί με κείμενα που έχουν γράψει σε παλαιότερα χρόνια, ηθοποιοί και σκηνοθέτες και έχουν συγκροτηθεί σε βιβλία.

Βιβλία που τη στιγμή της έκδοσής τους είχαν προκαλέσει και συγκίνηση, αλλά και μιαν αίσθηση ότι το θέατρο, ως τέχνη είναι κάτι πολύ διαρκέστερο απ’ όσο κρατάει η εντύπωση από μια παράσταση όσο κι αν η εντύπωση αυτή έμοιαζε πως θα παραμείνει ανεξίτηλη εις τους αιώνας των αιώνων. Το ακόμα πιο σημαντικό σε σχέση με τους ηθοποιούς και τους σκηνοθέτες που εννοούμε και θα αναφέρουμε, αν όχι στο σύνολό τους, αρκετούς ωστόσο είναι ότι τα κείμενά τους, είτε πρόκειται για αναμνήσεις και κριτικά δοκίμια είτε για μελετήματα και μονογραφίες συναδέλφων τους, δεν είναι κείμενα ευκαιριακά.

Μπορεί να είναι κείμενα που έχουν γραφτεί με αφορμή το ανέβασμα ενός κλασικού ή σύγχρονου έργου, ή την επέτειο του θανάτου ενός καλλιτέχνη, στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για κείμενα που θα είχαν γραφτεί έστω και αν θα παρέμεναν στα χαρτιά του ανθρώπου που τα έγραψε.

Ποιος θα αμφισβητούσε ότι το κείμενο του Φώτου Πολίτη για την Ευαγγελία Παρασκευοπούλου, το κείμενο του Αλέξη Μινωτή για τη Μαρία Κάλλας, το κείμενο της Αννας Συνοδινού για τον Θάνο Κωτσόπουλο, ή το κείμενο του Δημήτρη Μυράτ για τη μητέρα του και τις θείες του, Χρυσούλα Μυράτ, Μαρίκα Κοτοπούλη και Φωτεινή Λούη, πως αν και πρόκειται για μαρτυρίες που δεν έχουν τον συντεταγμένο χαρακτήρα ενός ιστορικού ντοκουμέντου γίνονται ακριβώς περισσότερο αποδεικτικά του αισθήματος που τα ενέπνευσε λόγω του αυτοσχεδιαστικού και αισθηματικού τους χαρακτήρα.

Αλλωστε το θέατρο μπορεί με τον τρόπο του να είναι η ιστορία αλλά η ιστορία κυκλώνεται χάρη στο ανεξαγόραστο μιας προσωπικής εντύπωσης τόσο πιο πολύτιμης όσο πιο ασήμαντη θα τη λογάριαζε κανείς προκειμένου να την περιλάβει σε μια μορφή της ιστορίας συγκροτημένης μ’ έναν κατεστημένο τρόπο.

Ποιος θα φανταζόταν αλήθεια μια «λεπτομέρεια» στην κατάθεση της ηθοποιού Μιράντας Μυράτ ότι η μεγάλη θεατρίνα Κυβέλη είχε ομολογήσει πως άξιζε να έρθει στη ζωή για να δει στη σκηνή τη μεγάλη ρωσίδα χορεύτρια Πάβλοβα, ή μια λεπτομέρεια στην κατάθεση του Αγγελου Τερζάκη για την ηθοποιό Σαπφώ Αλκαίου ότι «ερχόταν και καθόταν στην καρέκλα της, την ώρα της πρόβας, λιγάκι αποτραβηγμένη ώσπου να φτάσει το μέρος της. Επλεκε, σεβαστή δέσποινα, πρόγονος ιερή, τριγυρισμένη από την ευλάβεια και τον σιωπηλό θαυμασμό». Χωρίς να εντάσσονται και οι δύο λεπτομέρειες στον κύκλο της μεγάλης ιστορίας, τη φωτίζουν αυτήν την ιστορία μ’ ένα εντελώς απρόοπτο υπερβατικής σημασίας φως.