Υπερβολές και στερεότυπα{CR}

Πριν από μερικές ημέρες, από το σπίτι όπου βρίσκομαι, είδα στην τηλεόραση της ΕΡΤ ένα ντοκιμαντέρ για τον Μανώλη Γλέζο με τον πιασάρικο τίτλο «Ο τελευταίος παρτιζάνος». Είναι μια γλυκιά ταινία για έναν καλοκάγαθο, και λίγο εμμονικό, παππού με ενδιαφέρουσα περιπετειώδη ζωή και, παρ’ όλα αυτά, έναν προσιτό άνθρωπο – προσέγγιση πολύ πιο αληθινή από τις διάφορες κούφιες μεγαλοστομίες που ακούμε για αξιοσημείωτους ανθρώπους.

Χαζεύοντας στο Διαδίκτυο, διάβασα ότι ο σκηνοθέτης της ταινίας ονομάζεται Ανδρέας Χατζηπατέρας – και διαπίστωσα ότι η «αδέκαστη» δημοσιογραφία του Διαδικτύου του χρεώνει επιπολαιότητα και αναισθησία, αφού έχει κατηγορηθεί ότι, φορέας του κορωνοϊού που μάλιστα ασθένησε, ερχόμενος από το εξωτερικό, έσπασε την καραντίνα και ευθύνεται για πιθανή διασπορά του ιού στην Ικαρία. Ψάχνοντας λίγο περισσότερο, είδα ότι τα αρχικά δημοσιεύματα τον αποκαλούσαν γόνο εφοπλιστικής οικογένειας, με αποτέλεσμα η μπάλα της κριτικής να αναζητά οικογενειακή ευθύνη. Πλουσιόπαιδα κακομαθημένα που δεν νοιάζονται για τους άλλους, αυτή ήταν η εύκολη κριτική – που κατέρρευσε όταν διαπιστώθηκε ότι ο Ανδρέας Χατζηπατέρας δεν ήταν της εφοπλιστικής οικογένειας. Εμειναν όμως όλα τα υπόλοιπα.

Δεν με εκπλήσσει η ευκολία των ανθρώπων στα αναθέματα βάσει των διδαγμένων στερεοτύπων. Από την ταινία του Ανδρέα Χατζηπατέρα, όμως, έβγαλα το συμπέρασμα ότι δεν μπορεί να είναι ένας ρηχός κακομαθημένος άνθρωπος με μειωμένη την αίσθηση της ατομικής ευθύνης, όπως τον παρουσίαζαν. Χωρίς να γνωρίζω τον ίδιο, γνωρίζοντας όμως πρόσωπα που τον έχουν συναναστραφεί, και παρεμπιπτόντως ρώτησα γι’ αυτόν. Και άκουσα μια εντελώς διαφορετική εκδοχή της πραγματικότητας, που ανατρέπει όχι μόνο τα στερεότυπα αλλά και την ευκολία με την οποία γράφτηκε η υποτιθέμενη ιστορία της ανευθυνότητάς του και αναπαρήχθη σωρηδόν στο Διαδίκτυο.

Εμαθα λοιπόν ότι ο νεαρός σκηνοθέτης ήρθε στην Ελλάδα από το Λονδίνο πριν από τις απαγορεύσεις, με σκοπό να συμμετάσχει με νεότερη ταινία του στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, που αναβλήθηκε. Ο σκηνοθέτης βρισκόταν στην Ελλάδα τουλάχιστον δέκα μέρες πριν επιβληθεί καραντίνα για όσους έρχονται από το εξωτερικό. Στην Ικαρία πήγε για να μη γυρίσει στο Λονδίνο όπου τα πράγματα είχαν αρχίσει να αγριεύουν – και δεν πήγε για τουρισμό, επαναστατικό ή οτιδήποτε άλλο, αλλά επειδή εκεί υπάρχει ένα σπίτι που ανήκει στην οικογένειά του, στο οποίο θα απομονωνόταν με τη φίλη του για να εργαστεί. Οταν αρρώστησε, δεν κυκλοφορούσε μολύνοντας τον κόσμο. Δεν εκτίμησε σωστά τα συμπτώματα και πήγε στον τοπικό γιατρό όταν ανέβηκε πολύ ο πυρετός. Και στην Αθήνα, στο Θριάσιο όπου νοσηλεύτηκε μερικές μέρες με δύσπνοια, δεν μεταφέρθηκε αεροπορικώς επειδή είναι πλούσιος αλλά επειδή ο γιατρός έκρινε (σωστά, όπως αποδείχτηκε) ότι έτσι έπρεπε να γίνει. Ολα περιγράφηκαν λάθος.

Είμαστε μειοψηφία αλλά στη δουλειά μας προσέχουμε πάντα μήπως συμπεριφερθούμε όπως οι κίτρινοι δημοσιογράφοι του σημαντικού μυθιστορήματος του νομπελίστα Χάινριχ Μπελ, «Η χαμένη τιμή της Καταρίνα Μπλουμ» (κυκλοφορεί από το Μεταίχμιο), που διασύρουν την ηρωίδα κάνοντας βεβαιότητα μια υποψία ότι σκότωσε κάποιον. Ψέματα (σήμερα τα λέμε fake news), υπερβολές και στερεότυπα φτιάχνουν συχνά μαζικές υστερίες κατά προσώπων και ιδεών. Τι προστίθεται σήμερα σε εκείνη την παλιά συνταγή που περιέγραφε ο Χάινριχ Μπελ; Η ευκολία διάδοσης της διαστρεβλωμένης πληροφορίας μέσω του κόπι+πέιστ – της εύκολης αντιγραφής.