Η ασφυξία της συναίνεσης

Τι συμβαίνει όταν μια κυβέρνηση τα πάει καλά; Τον τελευταίο μήνα η Ελλάδα ζει και αναπνέει εν μέσω κορωνοϊού – και έχει πλέον την έξωθεν καλή μαρτυρία, μια και τα μέτρα πρόληψης δείχνουν μέχρι στιγμής να έχουν αποτέλεσμα. Τα εύσημα έχουν αποδοθεί εκεί που πρέπει, την ώρα που η προσπάθεια συνεχίζεται. Η κοινοβουλευτική δημοκρατία όμως δεν είναι μονοκομματική. Και, φυσικά, καμία κυβέρνηση αλάνθαστη. Ποιος λοιπόν είναι ο ρόλος της αντιπολίτευσης εν ώρα κρίσης; Μια ανάγνωση θέλει τα ελληνικά πολιτικά κόμματα να βρίσκονται σε μια σχετική αμηχανία – πρέπει να φανούν ψύχραιμα και αξιόπιστα, αλλά παράλληλα να μην αφήσουν στην άκρη τον έλεγχο της κυβέρνησης. Οσο πιο αποτελεσματικά τα μέτρα του Μεγάρου Μαξίμου τόσο πιο δύσκολη η ισορροπία. Πρέπει να χειριστούν σωστά τη συναίνεση, για να μη γίνει ασφυξία.

Φαίνεται πως υπάρχουν δύο τρόποι να κάνει κανείς αντιπολίτευση. Στην πραγματικότητα, είναι οι ίδιοι που υπάρχουν πάντοτε, αλλά σε ώρα κρίσης διογκώνονται, δημιουργώντας νέες διαχωριστικές γραμμές: είτε αποφασίζεις πως θα στηρίξεις τις σωστές αποφάσεις της κυβέρνησης, με προτάσεις και αυστηρή κριτική όπου χρειάζεται, είτε χρησιμοποιείς δημιουργική ασάφεια. Χάνεσαι, δηλαδή, από προσώπου γης, επιτρέποντας στον καθένα να μεταφράσει τη σιωπή σου κατά το δοκούν. Αυτή η στάση χρησιμεύει ιδιαίτερα σε κόμματα που έχουν εσωκομματικά προβλήματα: οι μεν βρίσκουν στην αφωνία την αναγκαστική υπευθυνότητα μπροστά σε μια επικείμενη καταστροφή και οι δε, εν τη απουσία της ηγεσίας, μπορούν να #λογαριάζονται_μετά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Πού και πού, παρεμβαίνεις επιλεκτικά, με το βλέμμα στο «μετά», που είναι περισσότερο γνώριμο.

Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ. Ο ΣΥΡΙΖΑ επέλεξε τον δεύτερο δρόμο, με τον ίδιο τον Αλέξη Τσίπρα να επιχειρεί μια ιδεολογικοπολιτική προσέγγιση της κρίσης. Η παρέμβασή του για τα «ερμηνευτικά εργαλεία» της σημερινής κυβέρνησης, αλλά και αυτή για την έκδοση ευρωομολόγου χωρίς τη συμμετοχή Γερμανίας και Ολλανδίας θυμίζει επιστροφή στις ρίζες του 2012. Παρότι αυτή τη φορά υπάρχει η εμπειρία της διακυβέρνησης, στον ΣΥΡΙΖΑ αναγνωρίζουν πως δεν έχει νόημα να αντιπαρατεθούν με τη ΝΔ σε επίπεδο διαχείρισης. Επιλέγουν μια θεωρητική προσέγγιση, περιμένοντας το τέλος της πανδημίας έτσι ώστε η αντιπαράθεση να μεταφερθεί σε επίπεδο οικονομίας. Ακόμα και υπό αυτή την έννοια, ο «λογαριασμός» όντως θα έρθει μετά για την αξιωματική αντιπολίτευση. Στο Κίνημα Αλλαγής, από την άλλη, επιχειρούν μια πιο πρακτική προσέγγιση. Οι «πράσινες» προτάσεις είναι καθημερινό φαινόμενο, ενώ, όταν ο Κυριάκος Μητσοτάκης, από το βήμα της Βουλής, δεν αναφέρθηκε στη συμβολή της κεντροαριστερής αντιπολίτευσης, η Φώφη Γεννηματά μίλησε για «έλλειμμα γενναιοδωρίας» – αρκετές είχαν ενσωματωθεί σε διάφορες πράξεις νομοθετικού περιεχομένου. Στην Κεντροαριστερά έχουν επιλέξει να αξιοποιήσουν τη διαχειριστική εμπειρία που διαθέτουν τα στελέχη της από την εποχή του ΠΑΣΟΚ. Η ιδεολογική διαφοροποίηση έχει να κάνει κυρίως με την ανάγκη στήριξης του ΕΣΥ και του ευρύτερου κοινωνικού κράτους, αλλά και με τις (όχι και τόσο γενναίες, κατά την κεντροαριστερή άποψη) πρωτοβουλίες για τα εργασιακά. Η προσπάθεια διπλή, όπως άλλωστε και η μάχη. Η αντιπολιτευτική υπευθυνότητα δεν έχει μόνο στόχο τη ΝΔ, αλλά και να αναδείξει τις διαφορές από τον ΣΥΡΙΖΑ – καθόλου τυχαία και η κριτική για τους «λογαριασμούς». Ακόμα και τα σημεία που συμφωνούν, τα δύο κόμματα τα προσεγγίζουν διαφορετικά. Από τη δική του πλευρά, το ΚΚΕ, αλλά και τα υπόλοιπα κόμματα, επιλέγει έναν κοινωνικό χαρακτήρα αλληλεγγύης: η κριτική του βασίζεται στον τρόπο που η κυβέρνηση διαχειρίζεται την ατομική ευθύνη.

Οταν η κυβέρνηση φαίνεται να τα πηγαίνει καλά, η αντιπολίτευση δεν οφείλει να εξαφανίζεται. Αξιολογείται όμως και αυτή -τόσο για τη συναίνεση που παρέχει όσο και για την κριτική της. Μετά και σήμερα.