Χαραμάδες φωτός μέσα {LF}στο σκοτάδι

Οι κούτες άρχισαν να φτάνουν αεροπορικώς την περασμένη εβδομάδα. Ηταν το υγειονομικό υλικό από την Κίνα στην Ιταλία – χείρα βοηθείας από έναν λαό πληγωμένο σε έναν λαό που νιώθει ότι βρίσκεται στο χείλος του γκρεμού. Επάνω έγραφαν: «Είμαστε όλοι κύματα της ίδιας θάλασσας, φύλλα του ίδιου δέντρου, άνθη του ίδιου κήπου…» και στα ιταλικά «Forza Italia». Λίγες μέρες μετά άρχισαν να φτάνουν στην Ελλάδα, μεταφέροντας 50.000 μάσκες και ένα συγκινητικό μήνυμα γραμμένο στα κινεζικά και στα ελληνικά: «Αλληλεγγύη, Φιλία, Κουράγιο»… Εν μέσω πανδημίας αυτά τα φτηνά χαρτόκουτα φώτισαν το μεγαλείο του ανθρώπου. Την ίδια στιγμή, μεμονωμένα άτομα, απλοί άνθρωποι της καθημερινότητάς μας, γίνονται ήρωες εν καιρώ ειρήνης: γιατροί που αψηφούν τη σωματική κούραση, ακόμη και τον κίνδυνο για την ίδια τους την ύπαρξη. Ρίχνονται σε μια άνιση μάχη απέναντι σε έναν άγνωστο «εχθρό», παλεύουν μόνοι επί 24ωρα, ενίοτε γυμνοί από την κρατική βοήθεια, καθώς τα συστήματα που θα τους στήριζαν θυσιάστηκαν στον βωμό του κέρδους. Αυτοί οι άνθρωποι καταφέρνουν ενίοτε το θαύμα – κι όταν χάνουν, έχουν αγωνιστεί ως το τέλος.

Σε σχεδόν ολόκληρο τον κόσμο λαμπυρίζουν μικρές χαραμάδες φωτός μέσα στο γενικό σκοτάδι: Κινήσεις αλληλεγγύης, χειροκροτήματα στη νύχτα, πανό συμπαράστασης, ένα χτύπημα στο κουδούνι του γείτονα για βοήθεια… Είναι ενστικτώδεις αντιδράσεις, μια απέλπιδα προσπάθεια ανάτασης πάνω στην κόψη των πραγμάτων; Μπορεί. Θα ξεχαστούν όλα μόλις αισθανθούμε ξανά «νικητές» στη ζεστή αγκαλιά της «ασφάλειας», σε ένα έδαφος εύφορο για αμνησία; Δύσκολα διατυπώνονται βεβαιότητες τέτοιες στιγμές. Κάτι, όμως, μοιάζει σίγουρο: Ενας νέος κόσμος θα ανατείλει μετά το τέλος αυτού του εφιάλτη. Στα γκρεμισμένα ερείπιά του κάτι καινούριο θα ορθωθεί. Μπορεί, άραγε, πάνω τους να χτιστεί ένας πιο ανθρώπινος κόσμος; Ολα δείχνουν πως τα υλικά υπάρχουν. Γιατί είναι αυτές τις μέρες που αποκτούν άλλη διάσταση τα λόγια του Καζαντζάκη: «Ο άνθρωπος όταν νιώθει πόνο είναι ζωντανός. Αλλά όταν νιώθει τον πόνο του άλλου, τότε, ναι, είναι Ανθρωπος»…

Παράδειγμα αυτοθυσίας και ελπίδας για το αύριο αυτού του κόσμου, παράδειγμα που απέκτησε ονοματεπώνυμο μέσα στη λαίλαπα του κορωνοϊού, είναι ο Ρομπέρτο Στέλα. Μέχρι πριν από λίγες μέρες ήταν απλώς ένας γιατρός στο Βαρέζε, σήμερα είναι «ο γιατρός που αφιέρωσε τον εαυτό του στην ανθρωπότητα». Πρόεδρος του ιατρικού συλλόγου της επαρχίας Βαρέζε στη Βόρεια Ιταλία, ο Ρομπέρτο Στέλα έδωσε σκληρή μάχη μαζί με τους συναδέλφους του όταν ο κορωνοϊός άρχισε να χτυπά την περιοχή. Συνέχισε να το κάνει, ακόμη κι όταν τα προστατευτικά μέσα για τους γιατρούς στο νοσοκομείο εξαντλήθηκαν. «Εχουμε ξεμείνει από μάσκες. Να είμαστε όμως προσεκτικοί και να συνεχίσουμε», είπε στον συνάδελφό του Αλεσάντρο Κολόμπο, ο οποίος μίλησε στο ιταλικό πρακτορείο ειδήσεων ANSA. Το έκανε. Αδυνατώντας να μείνει ασυγκίνητος απέναντι στο ανθρώπινο δράμα συνέχισε να βοηθά ασθενείς μέχρι που τελικά νόσησε και ο ίδιος. Ο Στέλα πέθανε εξαιτίας του κορωνοϊού στις 14 Μαρτίου 2020 σκορπίζοντας θλίψη στην Ιταλία. «Ενας τέτοιος άνθρωπος ανήκει σε όλο τον κόσμο, επειδή αφιέρωσε τον εαυτό του σε όλο τον κόσμο. Ηταν κάτι περισσότερο από ήρωας, ήταν ένας άνθρωπος που ήξερε να φωνάξει. Που κινητοποιήθηκε στο όνομα της αλήθειας και της ομορφιάς. Ηθελε να αλλάξει την κατάσταση. Να βοηθήσει τους ανθρώπους να αλλάξουν. Ηταν εξαίρετος» είπε ο Κολόμπο. Ηρωας – με έναν ηρωισμό που γίνεται αντιληπτός μόνο μέσα στις μεγάλες τραγωδίες – ή θύμα – για εκείνους που έκαναν λόγο για «δολοφονία του γιατρού» από όσους τον άφησαν απροστάτευτο – είτε έτσι είτε αλλιώς ο Στέλα επέλεξε να μείνει ως το τέλος μέσα στην κοινωνία, μαζί με τον άνθρωπο, στον αγώνα για τη ζωή. Και έπιασε, ίσως άθελά του, το νήμα από εκεί που το άφησε ο ήρωας του Στάινμπεκ στα «Σταφύλια της οργής»: «Για να βρει την ψυχή του πήγε στην ερημιά» έγραφε ο Στάινμπεκ «μα εκεί ανακάλυψε πως δεν έχει δική του ψυχή. Πως έχει ένα κομματάκι από μια μεγάλη, από μια θεόρατη ψυχή. Λέει πως δεν φελά η ερημιά, γιατί το κομματάκι αυτό, η ψυχή του, είναι τίποτα – εξόν αν βρίσκεται μαζί με την υπόλοιπη και να ‘ναι μια ολάκερη ψυχή…».

Οξυγόνο παράγει η αλληλεγγύη

Αυτές τις δύσκολες, αποπνικτικές ημέρες, οξυγόνο παράγει η αλληλεγγύη των ανθρώπων. Την ίδια στιγμή που μια ζούγκλα δείχνει να ξεπροβάλλει σε διαδρόμους σουπερμάρκετ όπου φοβισμένες υπάρξεις μάχονται για ένα μπουκαλάκι υγρό ή για ένα κομμάτι χαρτί προσπαθώντας απεγνωσμένα – και δικαιωματικά – να γαντζωθούν στη ζωή, ένα χαρτάκι τοιχοκολλημένο στην είσοδο μιας πολυκατοικίας είναι ικανό να αλλάξει τη ροή των πραγμάτων: «Αν κάποιος ηλικιωμένος στην πολυκατοικία θέλει πράγματα από το σουπερμάρκετ μπορεί να με πάρει τηλέφωνο να πάω εγώ. Μείνετε σπίτι» έγραφε το χαρτάκι. Και υπήρξαν πολλά τέτοια. Σε πολλές πολυκατοικίες ανά τον κόσμο. Τον γύρο του Διαδικτύου έκανε μια ιστορία από την Αμερική, με την οποία μια γυναίκα περιέγραφε πώς βοήθησε ένα ζευγάρι ηλικιωμένων. «Εκλαιγαν δύο ώρες μέσα στο αυτοκίνητό τους, στο πάρκινγκ του σουπερμάρκετ, αναζητώντας κάποιον να ψωνίσει για αυτούς. Φοβόντουσαν να μπουν μέσα έχοντας ακούσει ότι η πανδημία απειλεί τις μεγαλύτερες ηλικίες» έγραψε η γυναίκα που ανέλαβε τελικά να τους εξυπηρετήσει. Πολλά χιλιόμετρα μακριά από την Αμερική, στη Θεσσαλονίκη, μια νέα κοπέλα, η Ευφροσύνη Μήτσιου, είναι μία από εκείνους που αποφάσισαν να κάνουν συστηματικά τα ψώνια των ηλικιωμένων στη γειτονιά τους στο πλαίσιο της αλληλοβοήθειας. «Είδα κάτω από την πολυκατοικία μου μια γιαγιά με μια σχεδόν άδεια σακούλα του σουπερμάρκετ, γιατί δεν είχε προλάβει να ψωνίσει. Εκεί έγινε το κλικ και είπα στον εαυτό μου ότι δεν γίνεται να είναι μόνη σε όλο αυτό. Εγραψα ένα χαρτί για να βοηθήσω όσους το χρειάζονται και να προσκαλέσω και άλλους να λειτουργήσουμε ανάλογα. Μάλιστα ελπίζω σύντομα να έχουμε έναν υπεύθυνο σε κάθε περιοχή, για να αναλαμβάνει ή να οργανώνει αυτή την πρωτοβουλία» είπε η ίδια.

Η αλληλεγγύη έχει πολλές εκφάνσεις. Το διαπίστωσαν εμπράκτως οι επιβάτες του «MS Braemar», ενός κρουαζιερόπλοιου με 1.000 επιβαίνοντες που έμεινε να περιπλανιέται επί τρεις ημέρες στην Καραϊβική, σε ένα ταξίδι του τρόμου, ανεπιθύμητο από παντού: Περισσότεροι από 50 επιβαίνοντες βρίσκονταν σε καραντίνα ενώ είχαν επιβεβαιωθεί τουλάχιστον πέντε κρούσματα κορωνοϊού όταν η μία μετά την άλλη χώρα άρχισαν να εκδίδουν απαγορευτικά ελλιμενισμού. Οι επιβάτες βρέθηκαν στο επίκεντρο μιας εφιαλτικής ιστορίας που όλα έδειχναν πως θα έχει τραγική κατάληξη. Τελικά, τέλος στον εφιάλτη, κάνοντάς τους δεκτούς, αποφάσισε να δώσει ένα μικρό κράτος που βρίσκεται σε – μη οικειοθελή – «καραντίνα» εδώ και δεκαετίες και γνωρίζει από αποκλεισμούς, η Κούβα.

«Δάκρυα για την καλοσύνη τους»

«Αυτή είναι μια εποχή για να επιδείξουμε αλληλεγγύη, να καταλάβουμε ότι η υγεία είναι ανθρώπινο δικαίωμα, να ενισχύσουμε τη διεθνή συνεργασία για να αντιμετωπίσουμε τις κοινές προκλήσεις μας» υπογράμμισε το υπουργείο Εξωτερικών της χώρας στην ανακοίνωσή του. Διπλωματικές πηγές πρόσθεταν πως έλαβαν την απόφαση «κατανοώντας τη δύσκολη θέση στην οποία έχουν βρεθεί οι άνθρωποι» ενώ μία από τους επιβάτες, η Anthea Garthie, έγραφε συγκλονισμένη στο Facebook: «Εχω πλημμυρίσει με δάκρυα με την καλοσύνη τους. Δεν μας έκαναν απλώς να νιώσουμε ανεκτοί, αλλά πραγματικά ευπρόσδεκτοι…».

Νοσηλευτικό προσωπικό από τη φτωχή Κούβα έφτασε και στην Ιταλία για να βοηθήσει, όπως έφτασαν και γιατροί από την Κίνα, οι οποίοι έχοντας αφήσει πίσω τους την κόλαση, έχοντας ξεπεράσει τον κίνδυνο, επιστρέφουν και πάλι στο μάτι του κυκλώνα για να συνδράμουν αυτούς που δοκιμάζονται. «Οι δυστυχίες, στην πραγματικότητα, είναι μια κοινή υπόθεση, αλλά δύσκολα τις πιστεύει κανείς πριν του πέσουν στο κεφάλι. Υπήρξαν στον κόσμο τόσες πανούκλες όσοι και οι πόλεμοι. Και παρ’ όλ’ αυτά οι πανούκλες και οι πόλεμοι πάντα βρίσκουν τους ανθρώπους το ίδιο απροετοίμαστους» έγραφε ο Καμί. Και τότε, στην επίμονη αναζήτηση μιας εξόδου από το τούνελ «γεννιούνται» οι ήρωες, τότε η αλληλεγγύη φαντάζει μονόδρομος. Κι ο πονεμένος βοηθά τον πονεμένο με τον δικό του, μοναδικό τρόπο. Ισως αυτό να εννοούσαν και οι Μπουκανέρος, οι οπαδοί της Ράγιο Βαγεκάνο, μιας ποδοσφαιρικής ομάδας στο προάστιο Βαγέκα της Μαδρίτης, με το πανό που ανήρτησαν στο νοσοκομείο της περιοχής τους: «Εργαζόμενοι στα νοσοκομεία, είμαστε υπερήφανοι για εσάς. Μόνο ο λαός μπορεί να σώσει τον λαό. Καλή δύναμη!».