Η άγνωστη μουσική παράδοση της Σιβηρίας

Σιβηρία, Δεκέμβριος 1825. Διανοούμενοι και με υψηλή μόρφωση πολιτικοί αντίπαλοι του τσάρου Νικολαου Α’, όπως ο Σεργκέι Βολκόνσκι (εξάδελφος του Τολστόι από τον οποίο εμπνεύστηκε τον χαρακτήρα του πρίγκιπα Μπολκόνσκι στο «Πόλεμος και ειρήνη»), βρέθηκαν εξόριστοι μαζί με την οικογένειά τους στη Σιβηρία. Εκεί πολλά από τα μέλη της κοινότητας δημιούργησαν έναν θύλακο καλλιτεχνικής  δραστηριότητας. Με προεξάρχουσα τη σύζυγο του Βολκόνσκι, Μαρία, η οποία εκούσια ακολούθησε τον σύζυγό της στην εξορία του έχοντας παρηγορητική συντροφιά της το κλειδοκύμβαλό της. Ο έγχορδος πρόγονος του πιάνου – που ανήκε στην Αικατερίνη της Ρωσίας – ταξίδεψε 4.000 μίλια πάνω σε έλκηθρο φτάνοντας στο κελί του συζύγου της. Αργότερα μεταφέρθηκε  στο Ιρκούτσκ όπου η Μαρία είχε δημιουργήσει ένα μουσικό σαλόνι. Στην πόλη της Σιβηρίας η ίδια κατόρθωσε να χτιστεί ένας χώρος μουσικής διδασκαλίας και συναυλιών, δίνοντας δικές της παραστάσεις και μεταμορφώνοντας έναν άδειο τόπο στο «Παρίσι της Σιβηρίας».

Το ταξίδι του μουσικού οργάνου στη συγκεκριμένη γεωγραφική έκταση και στον ιστορικό χρόνο είναι η ιδιαίτερη οπτική γωνία με την οποία η συγγραφέας Σόφι Ρόμπερτς παρακολουθεί την ιστορία στο βιβλίο της «The lost pianos of Siberia».

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΠΙΑΝΟΥ. Μέσα από την έρευνά της υπογράφει τελικά ένα ταξιδιωτικό αφήγημα με προσθήκες από ιστορίες μυστηρίου. Μια συνοπτική ιστορία της Ρωσίας  από την Αικατερίνη τη Μεγάλη έως τον Πούτιν προβάλλοντας τις αιτίες που το πιάνο αγγίζει τη ρωσική ψυχή. Σε μια χώρα που τη σάρωσε ο άνεμος της ιστορίας της, τα μουσικά όργανα συμπληρώνουν με την παρουσία τους τα  ανακριβή τεκμήρια της προφορικής μαρτυρίας και των στοιχείων που η συγγραφέας αναζητά στις αρχειακές καταγραφές. Η Ρόμπερτς αντιμετωπίζει τη συνήθη πρακτική των καθεστώτων που έχουν απομακρύνει άτομα από το αρχείο και αναλογίζεται ότι «ένα αντικείμενο μπορεί να χάσει το νόημά του όταν έχει χάσει την ιστορία τού ιδιοκτήτη του. Οπως ένα σώμα απομακρυσμένο από την ψυχή του ή ένας πρόσφυγας από την πατρίδα του».

Αυτό που πραγματικά ψάχνει η Ρόμπερτς μέσα από ένα πιάνο που προκαλεί στην ιδιοκτήτριά του απόλυτη αγάπη και προσήλωση είναι οι άνθρωποι. Οχι τα αντικείμενα. Η επίταξη των σπάνιων οργάνων στις πρώτες ημέρες της Οκτωβριανής Επανάστασης και η βιαστική απομάκρυνση αυτού του τετράγωνου πιάνου Ζούμπε που ανήκε στη Μεγάλη Αικατερίνη καθώς οι ναζί πολιορκούσαν το Λένινγκραντ καθιστούν την αξία του ιδιαίτερη. Ομως η μουσική επιβιώνει ακόμη και όταν εκλείπει το μέσο. Η απελπιστική εικόνα στις σελίδες του βιβλίου ενός ομοιώματος πλήκτρων πιάνου σκαλισμένων σε μια κουκέτα στα γκουλάγκ  εντυπώνεται στον αναγνώστη. Οπως και η τυφλή  86χρονη γυναίκα που πάσχει από αρθρίτιδα. Η ένοικος σε μια κακοδιατηρημένη πολυκατοικία – ουρανοξύστη του σοβιετικού καθεστώτος στα ανατολικά της Σιβηρίας διηγείται στη Ρόμπερτς τις  αναμνήσεις της για το πιάνο της παιδικής της ηλικίας. Η ατμόσφαιρα του βιβλίου είναι ζοφερή, όμως η φιλοδοξία της συγγραφέως να κατανοήσει την ανθεκτικότητα της ανθρωπότητας είναι ουσιαστική.