Η βουτιά της Κίνας, η άνοδος των millennials

Πτώση κατά 5% στον τζίρο της σημείωσε η παγκόσμια αγορά τέχνης το 2019, καθώς οι συνολικές πωλήσεις απέφεραν 64,1 δισ. δολάρια (3,3 λιγότερα από το 2018, χρονιά που αποδεικνύεται η αποδοτικότερη της τελευταίας πενταετίας). Τα στοιχεία προκύπτουν από την ετήσια έκθεση μιας από τις κορυφαίες διοργανώσεις στον κόσμο, της Βασιλείας (Αrt Basel), υπό την αιγίδα της ελβετικής τράπεζας UBS. Την υπογράφει μάλιστα η ειδική σε θέματα πολιτιστικής οικονομίας, δρ Κλερ ΜακΑντριου, ιδρύτρια της εταιρείας Arts Economics, ερευνητικoύ και συμβουλευτικού χαρακτήρα.

Αν και σταθερά τα μέλη της ισχυρής τριάδας – ΗΠΑ, Βρετανία και Κίνα-, η τελευταία είναι ο μεγάλος χαμένος. Κατέχει μεν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου τζίρου, αλλά η αγορά της σημείωσε τη μεγαλύτερη πτώση σε σχέση με τις ΗΠΑ και τη Βρετανία, κατά 10%: ποσοστό τρεις φορές μεγαλύτερο από την πτώση που είχε σημειώσει το 2018. Οι ΗΠΑ, αν και διατηρούν τη μερίδα του λέοντος – 44% -, είδαν τα κέρδη τους να μειώνονται κατά 5%. Μεγαλύτερη ήταν η πτώση στη Βρετανία (9%), η οποία και κατέχει το 20% της πίτας. Κερδισμένη μέσα στο 2019 φαίνεται πως βγήκε η Γαλλία, η οποία, επωφελούμενη της αβεβαιότητας που προκλήθηκε από το Brexit, κέρδισε 1% σε σχέση με το 2018 στην παγκόσμια αγορά (7%), με τον τζίρο να αγγίζει τα 4,2 δισ. δολάρια.

Ο μειωμένος τζίρος στην αγορά προέρχεται κυρίως από τις πωλήσεις μέσω δημοπρασιών. Τα έσοδα διαμορφώθηκαν σε 24,2 δισ. δολάρια, μειωμένα κατά 17%. Ο αριθμός των έργων ιδιαιτέρως υψηλής αξίας (πλέον των 10 εκατ. δολαρίων) που βγήκαν σε πλειστηριασμό μειώθηκε κατά 35% σε σύγκριση με το 2018 και μόνο στην Κίνα οι πωλήσεις μειώθηκαν κατά 16% κατά τη διάρκεια του 2019. Σε παγκόσμιο επίπεδο, τα μεταπολεμικά και σύγχρονα έργα (από τους καλλιτέχνες που γεννήθηκαν μετά το 1910) έφεραν το 53% των κερδών στους οίκους δημοπρασιών (έναντι 50% το 2018). Ο τζίρος μπορεί να ανήλθε στα 6,1 δισ. δολάρια, το ποσό ωστόσο είναι μειωμένο κατά 10%. Οι δημιουργίες των τελευταίων 20 ετών μάλιστα εκτινάχτηκαν καθώς αντιστοιχούν στο 23% του τζίρου, όταν το 2018 κάλυπταν μόλις το 14%. Καλύτερη είναι η εικόνα στις πωλήσεις μέσω εμπόρων, οι οποίες παρουσιάζουν αύξηση κατά 2% και φτάνουν τα 36,8 δισ. δολάρια. Επισημαίνεται ωστόσο ότι πρόκειται για έναν χώρο κατακερματισμένο, χωρίς μεγάλη διαφάνεια, γεγονός που αφήνει μεγάλο περιθώριο σφάλματος, καθώς μάλιστα κρατά το 58% της αγοράς έναντι των δημοπρασιών που κατέχουν το 42%. Θετικότερα φαίνεται να είναι τα νέα από τη λεγόμενη «μεσαία» αγορά, εκείνη δηλαδή στην οποία διακινούνται έργα αξίας 50.000 έως 1 εκατ. δολαρίων. Ο τζίρος από τις δημοπρασίες τους σημείωσε περιορισμένη πτώση (9%), όταν για τα έργα άνω του 1 εκατ. δολαρίων η μείωση άγγιξε το 23% και το 12% για τα έργα αξίας μικρότερης των 500.000 δολαρίων.

Πτωτικές τάσεις σημειώνονται και στη διαδικτυακή αγορά, με τον τζίρο να αγγίζει τα 5,9 δισ. δολάρια, σημειώνοντας πτώση κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2018. Το ηλεκτρονικό εμπόριο αντιστοιχεί στο 9% των πωλήσεων παγκοσμίως και το 77% όταν η απόσταση μεταξύ πωλητή και αγοραστή είναι μεγαλύτερη των 1.000 χλμ.

ΟΙ ΝΕΟΙ ΑΓΟΡΑΣΤΕΣ. Ενα από τα ενδιαφέροντα ερωτήματα είναι ποιοι ξοδεύουν χρήματα για έργα τέχνης. Το 34% είναι νέοι πελάτες των γκαλερί, ποσοστό που αυξήθηκε κατά 5% σε σχέση με το 2018. Τα περισσότερα χρήματα διατέθηκαν αλλά και τα περισσότερα έργα τέχνης αποκτήθηκαν από τους millennials, οι οποίοι κατά μέσο όρο δαπάνησαν 3 εκατ. δολάρια μέσα στην τελευταία διετία. Τα έργα δε που αποκτούν τα κρατούν για περίπου τέσσερα χρόνια και εν συνεχεία τα μεταπωλούν, ενώ το 92% εξ αυτών εμπιστεύεται τη διαδικτυακή αγορά, με το 36% να έχει αγοράσει έργα αξίας άνω των 50.000 δολαρίων και το 9% άνω του 1 εκατ. δολαρίων μέσω κάποιας ηλεκτρονικής πλατφόρμας.

Αν και λιγότερες σε απόλυτους αριθμούς, οι συλλέκτριες δίνουν δυναμικό «παρών» στην αγορά, καθώς το 34% εξ αυτών έχει κάνει αγορές άνω του 1 εκατ. δολαρίων τα τελευταία δύο χρόνια (το αντίστοιχο ποσοστό των ανδρών είναι 25%), ενώ το 16% των γυναικών έχει ξοδέψει ποσά άνω των 10 εκατ. δολαρίων.

Τέλος, εκτιμάται ότι παγκοσμίως λειτουργούν περί τις 296.580 επιχειρήσεις σχετικά με την αγορά τέχνης, οι οποίες απασχολούν 2,7 εκατ. εργαζομένους, εκ των οποίων το 62% είναι γυναίκες και το 56% κάτω των 40 ετών.