Το Διαδίκτυο ψηφίζει

Οι 95.000 χρήστες του διαδικτυακού Αrchdaily, ανάμεσα στις επιλογές τους για τα υλοποιημένα αρχιτεκτονικά έργα που προτάθηκαν για βραβείο, ξεχώρισαν 15 έργα που αφορούν την αρχιτεκτονική κατοικιών, αθλητικών κέντρων, κέντρων πολιτισμού, υγειονομικής περίθαλψης, εσωτερικού σχεδιασμού, θρησκευτικών μνημείων, χώρους εμπορικής χρήσης και βιομηχανικού σχεδιασμού. Από τον σκανδιναβικό ορίζοντα έως τις εκτάσεις του Ισημερινού, η παγκόσμια παραγωγή σύγχρονης αρχιτεκτονικής προσέφερε στο κοινό της παραδείγματα διαχείρισης του φυσικού χώρου, πολιτισμικών αγαθών, κατοίκησης, πρόνοιας, πνευματικών αναγκών.

Γιώργος Τριανταφύλλου

αρχιτέκτονας

Είναι προφανές ποιο έργο θα επέλεγα, δέκα χρόνια μετά την έκθεσή μου στο Βυζαντινό Μουσείο και την έκδοση για τα δικά μου «αρχέτυπα», τις καλύβες και τα μαντριά καθώς και τη σχέση τους με τη σύγχρονη τέχνη και αρχιτεκτονική. Eίχα προαναγγείλει τότε τον επερχόμενο σχεδιασμό νέων μικρών καταλυμάτων, από νέους αρχιτέκτονες, για νέους ανθρώπους. Χαίρομαι πραγματικά που ήρθε η στιγμή που ένα τέτοιο ταπεινό έργο, το 2 Parasite House των El Sindicato Arquitectura στον μακρινό Ισημερινό, μόλις 12 τ.μ., επιλέγεται από το κοινό ως ένα από τα δεκαπέντε καλύτερα έργα για το 2020. Και δεν είναι το μόνο, μιας και, για να είμαι ειλικρινής, στο διάστημα αυτό έχουν πραγματοποιηθεί και άλλα, ίσως πολύ καλύτερα, τόσο στη φύση όσο και στον αστικό ιστό.

Ιρις Λυκουριώτη

επίκουρη καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Προς μια (θεσμική) κριτική των αρχιτεκτονικών βραβείων ή λαχανιάζοντας στα social media. Νομίζω ότι πολύ λίγο έχουμε σκεφτεί και συζητήσει δημοσίως τι είναι ένα βραβείο αρχιτεκτονικής. Κατ’ αρχάς, τα βραβεία αρχιτεκτονικής συνδέονται με κάτι θετικό, δηλαδή την υπό όρους πιστοποίηση ότι κάποια έργα έχουν διακριθεί μέσα από κάποια θεσμική διαδικασία, την οποία νομιμοποιεί η κοινωνία και ειδικά η αρχιτεκτονική κοινότητα. Ως εκ τούτου, αποδεχόμαστε την αξία των έργων αυτών. Γνωρίζουμε τις βραβεύσεις δημόσιων αρχιτεκτονικών διαγωνισμών, γνωρίζουμε τις βραβεύσεις που οργανώνουν διάφοροι σημαντικοί θεσμικοί φορείς όπως σύλλογοι αρχιτεκτόνων, τεχνικά επιμελητήρια και ινστιτούτα, γνωρίζουμε τις διοργανώσεις διεθνών βραβεύσεων και διαγωνισμών της Διεθνούς Ενωσης Αρχιτεκτόνων (UIA), που από το 1948 μέχρι και το τέλος της δεκαετίας του ’90 αποτελεί ισχυρό θύλακο παρέμβασης στην αρχιτεκτονική δημόσια σφαίρα. Ολοι οι παραπάνω θεσμικοί φορείς δεν επιτελούν μόνο τον ρόλο του «αξιολογητή». Είναι νομοθετημένοι (σε εθνικό και υπερεθνικό επίπεδο) συλλογικοί φορείς που εγγυώνται στα μέλη τους την πρόσβαση σε όλες τις διαδικασίες παραγωγής του χώρου (νόμοι, επαγγελματικά δικαιώματα, ανθρώπινα δικαιώματα, κοινωνικός διάλογος για την αρχιτεκτονική και την πόλη, αρχιτεκτονική εκπαίδευση κ.λπ.).

Από πού μας ήρθε το Archdaily; Το διαδικτυακό περιοδικό που έχει καταφέρει να κάνει αρχιτέκτονες/ισσες από κάθε «χωριό» του πλανήτη να λαχανιάζουν στα social media, διαδίδοντας το έργο που έτυχε να δημοσιεύσουν στον εν λόγω ιστότοπο, προκειμένου να το ψηφίσουν οι ακόλουθοί τους (ενώ φαντασιώνονται ότι έχουν ακολούθους στην οικουμένη όλη); Γιατί τα μισά βραβεία του έτους 2020 αποδίδονται στους ίδιους starchitects (star+architects) που συλλέγουν ούτως ή άλλως τα βραβεία σωρηδόν, αν η πλατφόρμα ενημέρωσης πράγματι δημιουργεί τις προϋποθέσεις δημοσιοποίησης αρχιτεκτονικού έργου από κάθε «χωριό» του κόσμου; Πώς κατασκευάζονται οι ροές ακολούθων και αξιολογήσεων των διαδικτυακών δημοσιεύσεων μέσα από τους αλγόριθμους του διαδικτυακού ωκεανού, όταν καθένας από εμάς μπαίνοντας μέσα στα κοινωνικά δίκτυα δέχεται μηνύματα εταιρειών που πουλάνε likes; Οταν η ίδια διαδικασία διάχυσης ειδήσεων διά κοινωνικών μέσων αποτελεί ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα θέματα στην παγκόσμια πολιτική;

To διαδικτυακό περιοδικό Archdaily είναι ο ιστότοπος προβολής αρχιτεκτονικού έργου με τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα (νεολογισμός) στον κόσμο. Ξεκίνησε ως μπλογκ δύο νεαρών χιλιανών αρχιτεκτόνων, το 2008, και σήμερα συνδέεται θεσμικά με το πιο «έγκυρο» βραβείο αρχιτεκτονικής στον κόσμο, το περίφημο Pritzker Architecture Prize. Το βραβείο Pritzker είναι εγχείρημα του Iδρύματος Hyatt, της οικογένειας Pritzker, στους οποίους ανήκει η πολυεθνική εταιρεία Hyatt του τουρισμού, των τραπεζών, των ξενοδοχείων, των καζίνων και άλλων επενδυτικών εγχειρημάτων real estate. Ενα ιδιωτικό – οικογενειακό ίδρυμα έχει το διεθνές μονοπώλιο, πρώτον, στην ενημέρωση των αρχιτεκτόνων και, δεύτερον, στη θεωρούμενη, παραδόξως, ανώτατη βράβευση αρχιτεκτονικής στον κόσμο. Θα είχε ενδιαφέρον να μελετήσουμε τους θεσμικούς μετασχηματισμούς της αρχιτεκτονικής δημόσιας σφαίρας σε σχέση με την υποχώρηση του κοινωνικού κράτους και του δημόσιου ή συντεχνιακού ελέγχου της οικοδομικής παραγωγής. Δηλαδή, πώς από τις εθνικές συμμετοχές των CIAM, τα συνέδρια της UIA, τις δημόσιες διαβουλεύσεις των αρχιτεκτονικών έργων έχουμε φτάσει στην επικράτηση ιδιωτικών βραβεύσεων, ελέγχου των MME και των διαγωνισμών από την αγορά ακινήτων (διεργασίες φορέων όπως η ΜΙPIM ή Le Marché International des Professionnels de l’ Immobilier). Να σκεφτούμε, εν τέλει, πολύ σοβαρά προς ποιους μηχανισμούς παραγωγής και διανομής αξιών στρέφουμε το βλέμμα μας μιλώντας για την αρχιτεκτονική. Ροές αξιών είναι ροές χρημάτων, εργασίας και ανθρώπων. Τα βραβεία που έδωσε το κοινό του Archdaily αντιστοιχούν κυρίως σε ιδιωτικά έργα ιδιωτικής και δημόσιας χρήσης που ενισχύουν αντανακλαστικά πολυτελούς και ελιτίστικου βίου: βιβλιοπωλείο αντί βιβλιοθήκης, μεικτά προγράμματα real estate όπως παραγωγή ενέργειας και ψυχαγωγία, ιδιωτικές πανάκριβες οικίες, γραφεία στο Χόλιγουντ, μουσείο γάλλου μόδιστρου σε πρώην γαλλική αποικία, υπερσχεδιασμένοι «παρασιτικοί» μικροχώροι που κάνουν trendy τη ζωή σε όλο και πιο λίγα τετραγωνικά, όλο και υψηλότερης (και εξαιτίας του σχεδιασμού) τιμής ανά τετραγωνικό μέτρο. Μιλούν οι βραβεύσεις αυτές για την αρχιτεκτονική ή για τα προϊόντα υψηλής απόδοσης γαιοπροσόδου; Πού πήγε το δικαίωμα στην Κατοικία και την Πόλη; Ποιες πρακτικές ανάδειξης της αξίας αυτών των δικαιωμάτων θα πρέπει να σχηματοποιήσουμε ώστε να ξαναμπεί η πραγματικότητα του Μεγάλου Αριθμού (κατά τον Τζιανκάρλο ντε Κάρλο) στη δημόσια συζήτηση, σε μια ιστορική περίοδο μεγάλου εκτοπισμού και μετεγκατάστασης του Μεγάλου Αριθμού;

Σταύρος Μαρτίνος

αρχιτέκτονας

Πάντοτε είχα επιφύλαξη για τα «βραβεία κοινού», όταν αυτό ψηφίζει για την εικόνα της αρχιτεκτονικής και όχι για τη βιωμένη εμπειρία της. Μου έκανε εντύπωση όταν, ανάμεσα στις υπόλοιπες φωτογραφίες που τράβηξαν τα βλέμματα, βρήκα την κατοικία στο Monsaraz των Aires Mateus: ένα σπίτι που ξεφεύγει από το ιδεατό πρότυπο της καλύβας μέσα στη φύση και πηγαίνει ακόμα πιο πίσω, στην ανάμνηση της σπηλιάς μέσα στη γη. Η κατοικία σχεδόν δεν έχει εικόνα αλλά είναι σκέτος χώρος, σκαμμένος με τρεις σπηλαιώσεις και μία υπόγεια διαδρομή. Το υλικό της, που είναι γυμνό μπετόν, δεν δουλεύει με συναρμογές όπως τα ξύλα ή τα ορθογωνισμένα τούβλα, αλλά με έναν πρωτογενή χειρισμό της μάζας, μονολιθικά. Είναι τέτοια η δύναμη αυτής της χειρονομίας που κατέληξε να αποκτήσει φωτογένεια.

Αριάδνη Βοζάνη

αρχιτέκτονας ΕΜΠ

Αναμεσα στα εντυπωσιακά έργα που διακρίθηκαν, το ξύλινο ξωκλήσι του Pawson στη Γερμανία ανήκει στην κατηγορία έργων της «ελάχιστης χειρονομίας». Στα όρια μεταξύ του δάσους και του ελεύθερου πεδίου αποκαλύπτεται περισσότερο ως objet trouve, ως απόθεμα ξύλινων κορμών εν αναμονή ή ως γλυπτική εγκατάσταση, πάρα ως αρχιτεκτονική κατασκευή. Η προτεινόμενη εμπειρία που συστήνει στο εσωτερικό του αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο ο χώρος – μέσω των αναλογιών του, του χειρισμού του φωτός και της υλικότητας – είναι ικανός να υποβάλει σώμα και νου σε ιδιαίτερες συνθήκες πνευματικότητας και περισυλλογής.