«Αθήνα, {LF}μια κυψέλη {LF}θεάτρου»

Υστερα από μια τριήμερη επίσκεψη, θα ήταν αλαζονικό να συνοψίσω το αθηναϊκό θέατρο. Αλλά σε αυτό το σύντομο χρονικό διάστημα είδα πέντε παραγωγές, συνάντησα πολυάριθμους καλλιτέχνες και έμαθα πολλά. Η άμεση εντύπωσή μου ήταν ότι η Αθήνα είναι μια κυψέλη θεατρικής δραστηριότητας: περίπου 1.500 παραγωγές τον χρόνο που καλύπτουν τα πάντα, από τον Αισχύλο και τον Σοφοκλή έως τον Πίντερ και τον Αλμπι. Είναι ενδιαφέρον ότι τα μιούζικαλ είναι σχετικά σπάνια και το νέο γράψιμο, αν και άφθονο, στερείται υποδομών.

Αυτό είναι σημαντικό, γιατί το θέμα των χρημάτων είναι αναπόφευκτο στην Αθήνα. Η Ελλάδα είχε μια καλά τεκμηριωμένη οικονομική κρίση, η οποία κυμαινόταν σχεδόν από το 2009 έως το 2019. Παραδόξως, μια δεκαετία που χαρακτηρίστηκε ως καταστροφή είδε μια έκρηξη στο θέατρο, ακόμη και αν οι καλλιτέχνες δεν πληρώνονταν πάντα. Μπορείτε να δείτε τα αποτελέσματα σήμερα που οι παραγωγές είναι «σφιχτές», αλλά οι τιμές των εισιτηρίων είναι χαμηλές.

Ο Δημήτρης Λιγνάδης είναι διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου της Ελλάδας, το οποίο διοργανώνει 15 παραγωγές ετησίως σε πέντε σκηνές. Η ετήσια επιχορήγησή του είναι 6 εκατ. ευρώ. Ο ανώτατος μισθός για τους ηθοποιούς είναι 1.200 ευρώ τον μήνα, αλλά η υψηλότερη τιμή εισιτηρίου είναι τα ταπεινά 25 ευρώ. Ωστόσο, σύμφωνα με τα αθηναϊκά πρότυπα, το Εθνικό Θέατρο είναι καλά. Οπουδήποτε πήγα, συναντήθηκα με καλλιτέχνες που εργάζονταν για ψίχουλα αλλά έπαιζαν σε «πακτωμένες» σκηνές.

Από πού ξεκινά κανείς σε μια τέτοια υπερδραστήρια σκηνή; Η πρώτη μου στάση ήταν το θέατρο Αττις, όπου πριν από δέκα χρόνια είδα ένα εκπληκτικό έργο που ονομάζεται «Alarme» για την αλληλογραφία μεταξύ Ελισάβετ Α’ και Μαρίας, βασίλισσας της Σκωτίας. Ηταν έργο του σκηνοθέτη Θεόδωρου Τερζόπουλου. Σε αυτή την επίσκεψη είδα τη διασκευή του «Κουκλόσπιτου», που ονομάζεται απλώς «Νόρα». Είναι ένα μυστήριο για μένα γιατί αυτός ο σπουδαίος 75χρονος σκηνοθέτης είναι γνωστός στη Ρωσία, την Κίνα, τη Γερμανία και τις ΗΠΑ, αλλά είναι άγνωστος στη Βρετανία. Οταν ρώτησα γιατί το έργο του δεν είχε έρθει στο Ηνωμένο Βασίλειο, μου είπε ότι δεν του ζητήθηκε ποτέ. Αν έπρεπε να περιγράψω το στυλ του, θα ήταν τελετουργικού μινιμαλισμού: επηρεασμένος από το Bauhaus και έχοντας εργαστεί στο Βερολίνο, μεταφέρει την ουσία ενός κειμένου μέσω ομιλίας και κίνησης. Στη «Νόρα» συμπυκνώνει το παιχνίδι του Ιψεν σε 70 λεπτά και τρεις χαρακτήρες: την ηρωίδα ανάμεσα σε δύο άνδρες, τον σύζυγό της, τον Torvald, και τον εκβιαστή Krogstad.

Θέατρο βίαιων αντιθέσεων. Η Αθήνα προσφέρει θέατρο βίαιων αντιθέσεων. Μια νύχτα, ταξίδεψα σε μια αποσταθεροποιημένη περιοχή γεμάτη αποθήκες, όπου ένα παλιό μηχανουργείο μετατράπηκε σε θέατρο, το Cartel Artspace. Συνιδρυτής του είναι ο Βασίλης Μπισμπίκης, ένας ηθοποιός – σκηνοθέτης ο οποίος περιγράφει τον εαυτό του ως «εν δυνάμει αναρχικό». Με την είσοδο στον εν λόγω χώρο, μου θύμισε αμέσως το Theatre du Soleil της Αριάν Μνουσκίν στο Παρίσι και δεν ξαφνιάστηκα που έμαθα ότι αποτελεί πρότυπο για τον Μπισμπίκη. Αυτό που με ενόχλησε ήταν ότι το Cartel, μια γνήσια συλλογική εταιρεία που εργάζεται σε ένα απομακρυσμένο μέρος της Αθήνας, προσελκύει τώρα ένα δημοφιλές, μοντέρνο ακροατήριο. Η παράσταση που είδα ήταν μια έκδοση του «Ανθρωποι και ποντίκια» του Στάινμπεκ που τοποθετείται στη σύγχρονη Αθήνα, όπου τα ισοδύναμα των Τζορτζ και Λένι έγιναν εργαζόμενοι σε ένα ερειπωμένο εργοστάσιο στο οποίο οι εργαζόμενοι στεγάζονταν σε απομονωμένα κελιά. Αυτό ήταν το θέατρο της αντικαπιταλιστικής διαμαρτυρίας που έπαιζε σε σπλαγχνικό στυλ, γεμάτο από ακατέργαστο σεξ και βία.

Μπορείτε βέβαια να βρείτε στην Αθήνα κι εμπορικό θέατρο. Πέρασα από το «Δείπνο ηλιθίων», μια ζωντανή εκδοχή του ομώνυμου γαλλικού έργου και της ταινίας – τώρα στην τέταρτη σεζόν. Αλλά ακόμα και εδώ ο παραγωγός, ο σκηνοθέτης και ο αστέρας του Σπύρος Παπαδόπουλος μου είπε ότι το 75% των κερδών της παράστασης πήγε σε φόρους.

Είδα επίσης μια νέα παραγωγή του «Μακμπέθ» στο Εθνικό Θέατρο, όπου ο επικεφαλής της εταιρείας Δημήτρης Λιγνάδης διευθύνει και πρωταγωνιστεί. Ηταν ένα καλό παράδειγμα του Σαίξπηρ: η έμφαση δίνεται στον Μακμπέθ, με περιστασιακές σουρεαλιστικές πινελιές, όπως το ζευγάρι που κάθεται σε θρόνους μέσα σ’ ένα αιμάτινο τοπίο. Ο Λιγνάδης, ο οποίος κληρονόμησε χρέος ενός εκατομμυρίου ευρώ όταν ανέλαβε την εταιρεία τον περασμένο Σεπτέμβριο, μου είπε σιωπηρά: «Εχω την αίσθηση ότι τρέχω σε μικρότερη κλίμακα από την ελληνική κυβέρνηση».