Οθωμανικές αφηγήσεις, κλεφταρματολοί και Αλβανοί

Ο πρώτος τίτλος στη νέα «Ιστορική Βιβλιοθήκη 1821» του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών ήταν ο «Κωνσταντίνος Καντιώτης, Κερκυραίος –  Ελάσσων φιλικός, αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης» διά χειρός του «πρύτανη» της ιστοριογραφίας Βασίλη Παναγιωτόπουλου (σχετική βιβλιοκρισία είχε δημοσιεύσει ο συνεργάτης του «Β» Στέφανος Καβαλλιεράκης στις 2 Νοεμβρίου 2019). Η σειρά εμπλουτίζεται με δύο τίτλους οι οποίοι παρουσιάστηκαν την περασμένη Δευτέρα.

Στις «Οθωμανικές αφηγήσεις για την Ελληνική Επανάσταση – Από τον Γιουσούφ Μπέη στον Αχμέτ Τζεβντέτ Πασά» οι Σοφία Λαΐου και Μαρίνος Σαρηγιάννης φωτίζουν διαφορετικές όψεις στην πρόσληψη της Επανάστασης από την οθωμανική πολιτική σκέψη. «Από το λογιότερο έως το πιο απλό επίπεδο», όπως σημειώνουν (σ. 73), οι Οθωμανοί αναζήτησαν νέα εργαλεία για να ερμηνεύσουν το σε πρώτη όψη ανεξήγητο. Από τον ρόλο της ομόθρησκης Ρωσίας, τις επαφές των Ελλήνων με τη Δύση («κάποιοι ανάμεσά τους έμαθαν τις τέχνες και τις επιστήμες και άρχισαν να χτίζουν εκ νέου σχολεία…» γράφει ο Σανί-ζαντέ) και τις αναφορές στον εθνικό ζήλο των Ελλήνων, που απαντούν στους επίσημους ιστοριογράφους, έως την πρόσληψη του «μιλλετιού των Ρωμιών» ως ξεχωριστού έθνους που βρισκόταν υπό καθεστώς δουλείας στην αφήγηση του Γιουσούφ Μπέη («η ανθρώπινη φύση και όλα τα διαφορετικά έθνη υπόκεινται στη δίψα για ανεξαρτησία και μόνο εξ ανάγκης προσποιούνται ότι συναινούν και δέχονται τη δουλεία και την υποταγή…»).

Ο τρίτος τίτλος εξάλλου, «Δεν είν’ ο περσινός καιρός… – Ελληνες κλεφταρματολοί και αλβανοί στασιαστές (1829-1831)», υπόσχεται φως σε ζητήματα που, όπως αναφέρει ο συγγραφέας Βασίλης Κ. Γούναρης, δεν έχουν μελετηθεί διεξοδικά. Κατά τη μεταβατική περίοδο στο τέλος του πολέμου της ανεξαρτησίας και ενώ η μεθοριακή γραμμή του νεότερου ελληνικού κράτους αλλάζει ανάλογα με τις διπλωματικές διαπραγματεύσεις, ο Ιωάννης Καποδίστριας έρχεται αντιμέτωπος με τις διαθέσεις των πρώην κλεφταρματολών, οι οποίοι βρίσκονται με τη σειρά τους ένα βήμα πριν από τη «συνθηκολόγηση». Σε αντίστοιχη δεινή θέση έρχονται, ωστόσο, και τα σώματα των αλβανών πολεμιστών ως προς τη σχέση τους με τον μεγάλο βεζίρη Κιουταχή.

Η σειρά της «Ιστορικής Βιβλιοθήκης» του ΕΙΕ υποστηρίζεται από το Ιδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη στο πλαίσιο της «Πρωτοβουλίας 1821-2021» (www.protovoulia21.gr).