Κατηγορώ τον… Ρόμαν Πολάνσκι

Σαν σε τηλεοπτική σειρά που έχει καιρό να αιφνιδιάσει τους θεατές της, η Επιτροπή των Βραβείων Σεζάρ κρατούσε το σοκ για το τέλος: τα μέλη της παραιτήθηκαν την περασμένη εβδομάδα για αυτό που στον χώρο του θεάματος έχει κατοχυρωθεί ως «υπόθεση Πολάνσκι». Αιτία; Δεν μπόρεσαν να αντέξουν τις πιέσεις και αντιδράσεις των φεμινιστικών οργανώσεων ύστερα από τις 12 υποψηφιότητες που η Επιτροπή έδωσε στην πλέον πρόσφατη ταινία του κορυφαίου σκηνοθέτη, με τίτλο «Κατηγορώ» («J’accuse»). Ενόψει της τελετής απονομής στις 28 Φεβρουάριου η γαλλική εκδοχή του #ΜεΤοο επανέφερε την κατακραυγή εναντίον του δημιουργού – ε, συγγνώμη, για την ακρίβεια του «φυγόδικου βιαστή», όπως τον χαρακτηρίζουν οι οργανώσεις. Εκατοντάδες ηθοποιοί, παραγωγοί και σκηνοθέτες, από την πλευρά τους, απηύθυναν έκκληση για αλλαγές στη Γαλλική Ακαδημία, και με ανοιχτή επιστολή καταγγέλλουν τη «δυσλειτουργία» και αδιαφάνεια του θεσμού. Ο δε γάλλος υπουργός Πολιτισμού Φρανκ Ραϊστέρ δήλωσε ότι ο θεσμός πρέπει να λειτουργεί δημοκρατικά, με ανοιχτό πνεύμα, διαφάνεια και ισοτιμία. Αντίστοιχα η γαλλίδα υπουργός Ισότητας Μαρλέν Σκιαπά εγκωμίασε τις προσπάθειες των Σεζάρ για την αναγνώριση του γαλλικού #MeToo και δήλωσε ότι είναι αδιανόητο μία ολόκληρη κινηματογραφική αίθουσα να χειροκροτεί την ταινία ενός άνδρα που έχει κατηγορηθεί τόσες φορές για βιασμό.

Η υπόθεση Πολάνσκι ανοίγει ξανά. Μετά την πρόσφατη μάλιστα «εμφάνισή» του, ως κινηματογραφικού ήρωα αυτή τη φορά, στο «Κάποτε στο… Χόλιγουντ» του Κουέντιν Ταραντίνο, όπου τον γαλλοπολωνό σκηνοθέτη υποδύεται ο Ραφάλ Ζαβερούτσια, την εποχή που μεσουρανεί μετά το «Μωρό της Ρόζμαρι» έχοντας σχέση με τη Σάρον Τέιτ (Μάργκο Ρόμπι). Αλλά πώς άνοιξε αυτή η υπόθεση – ή καραμπινάτο σκάνδαλο, σύμφωνα με τους «κατηγόρους»;

Στις 11 Μαρτίου 1977, ο Ρόμαν Πολάνσκι συνελήφθη στο λόμπι του ξενοδοχείου Μπέβερλι Γουίλσιρ από τον ντετέκτιβ Φίλιπ Βάνατερ. Ο αστυνομικός είχε απαντήσει στο τηλεφώνημα της μητέρας της Σαμάνθα Γκέιλι, η οποία κατήγγειλε στην Αστυνομία του Λος Αντζελες τον βιασμό της κόρης της από τον διάσημο Ρόμαν Πολάνσκι. Ο πολωνός σκηνοθέτης κατηγορήθηκε τότε για χορήγηση ναρκωτικών σε ανήλικη, κακοποίηση, παράνομο σεξ, βιασμό με χρήση ναρκωτικών, στοματικό σεξ (λόγω του δικαίου που εφαρμόζει η πολιτεία της Καλιφόρνιας) και σοδομισμό. Η κοπέλα ήταν 13 ετών, αν και ο Πολάνσκι θα έλεγε αργότερα ότι έμοιαζε μεγαλύτερη ξεσηκώνοντας το πρώτο κύμα αντιδράσεων. Ολα συνέβησαν στην κατοικία του Τζακ Νίκολσον, την οποία ο Πολάνσκι χρησιμοποιούσε κατά βούληση. Στις νομικές διαδικασίες που ακολούθησαν, ο Πολάνσκι δεν αμφισβήτησε ποτέ τις κατηγορίες. Απορρίφθηκαν όλες εκτός από μία που ήταν ο όρος της νομικής συμφωνίας με την οποία παραδέχθηκε την ενοχή του: παράνομο σεξ με ανήλικη.

Η πρώτη φυλάκιση. Ο δικαστής της υπόθεσης Λόρενς Ρίτενμπαντ προκειμένου να εφαρμόσει τον νόμο και να ορίσει την ορθότερη ποινή διέταξε τον περιορισμό του Πολάνσκι για ψυχιατρική εξέταση. Αυτό οδήγησε σε φυλάκιση 42 ημερών κατά την περίοδο 1977-78. Σε αυτή την εξέταση ο Πολάνσκι κρίθηκε κατάλληλος για να δικαστεί. Ο σκηνοθέτης θεώρησε μάλιστα ότι το διάστημα των 42 ημερών θα ικανοποιούσε τα τιμωρητικά ένστικτα του κοινού. Ισως και έπειτα από ένα πρόστιμο ο δρόμος προς την ελευθερία να ήταν απρόσκοπτος. Ομως λίγο πριν από τη δικαστική απόφαση ο Πολάνσκι μαθαίνει ότι ο δικαστής Ρίτενμπαντ σκεφτόταν να υποχωρήσει επειδή θα αντιμετώπιζε τη δημόσια κριτική για μια ετυμηγορία που φαινόταν πολύ επιεικής για τις πράξεις του σκηνοθέτη. Ο Πολάνσκι φοβούμενος την καταδίκη του σε περαιτέρω φυλάκιση, αθέτησε τους όρους της εγγύησης και τον Φεβρουάριο του 1978 διέφυγε με μία πτήση της British Airways στο Λονδίνο. Από τότε δεν επέστρεψε ποτέ στις ΗΠΑ, όπου προφανώς θεωρείται φυγόδικος.

Στο μεσοδιάστημα έως σήμερα ο δικαστής Ρίτενμπαντ έχει πεθάνει, ο Πολάνσκι έχει κάνει πολλές ταινίες, κέρδισε Οσκαρ το 2003 για τον «Πιανίστα» – το οποίο παρέλαβε για λογαριασμό του ο Χάρισον Φορντ σε ένα αμφιθέατρο όπου όλοι οι παρευρισκόμενοι χειροκροτούσαν όρθιοι τιμώντας τον απόντα σκηνοθέτη. Τον ίδιο που επίσης το 2003 τιμήθηκε με βραβείο Σεζάρ για την ίδια ταινία. Σεζάρ καλύτερης σκηνοθεσίας είχε κερδίσει και για τις ταινίες του «Tess» (1980) «Ghost Writer» (2011), «Ο Θεός της σφαγής» (2012), «Η Αφροδίτη με τη γούνα» (2014).

Η συγχώρεση. Μέσα σ’ όλα, η Σαμάνθα Γκέιλι το 1997 έκανε δημόσια δήλωση λέγοντας ότι συγχωρούσε τον σκηνοθέτη για τα γεγονότα στην οικία του Τζακ Νίκολσον. Το δε ντοκιμαντέρ «Wanted and Desired» που γυρίζει το 2008 η σκηνοθέτρια Μαρίνα Ζενόβιτς γύρω από τα γεγονότα της δίωξης του Ρόμαν Πολάνσκι προβάλλει μια ζοφερή εικόνα του αμερικανικού συστήματος δικαιοσύνης. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνάς της η σκηνοθέτρια του ντοκιμαντέρ παρουσιάζει τον δικαστή Ρίτενμπαντ ως τον κυνικό κυρίαρχο σε έναν γύρο συνδιαλλαγών του με τα μίντια καθώς τον απασχολεί περισσότερο η προσωπική του ανέλιξη παρά η απόδοση δικαιοσύνης στην υπόθεση του Ρόμαν Πολάνσκι.

Τον Σεπτέμβριο του 2009 ενώ το καλοκαίρι έχει τελειώσει στην περιοχή των Ελβετικών Αλπεων και ο Πολάνσκι απολαμβάνει τη θαλπωρή του σαλέ του στο Γκστάαντ, το δικαστήριο της Ζυρίχης βγάζει ένταλμα σύλληψής του προκειμένου να παραδώσει τον φυγόδικο στις αμερικανικές Αρχές και να συνεχιστεί η δίκη του στο Λος Αντζελες από το σημείο που είχε διακοπεί. Παρά τις μακρόχρονες προσπάθειες των δικηγόρων του να έρθουν σε συμβιβασμό με το δικαστήριο του Λος Αντζελες, ώστε ο σκηνοθέτης να επιτρέπεται να εργάζεται στο Χόλιγουντ, η απόφαση του ελβετικού δικαστηρίου εμποδίζει τη λήξη της περιπέτειας.

H Eλβετία επικαλείται ως πολιτισμένη χώρα της Δύσης τον ρόλο της στην επιβολή του νόμου και της τάξης. Το επόμενο βήμα είναι η αποκάλυψη μυστικών τραπεζικών λογαριασμών και η κατηγορία για φοροδιαφυγή του Πολάνσκι. Η κοινή γνώμη στην Αμερική και την Ευρώπη παίρνει πάλι θέση. Πλέον δεν εξαρτάται από τη Σαμάνθα Γκέιλι να αποφασίσει για το θέμα. Ναι, υπάρχουν κάποιοι που λένε «ο καημένος ο Πολάνσκι» καθώς θυμούνται την απώλεια της μητέρας του στο Αουσβιτς, τη δική του παιδική ηλικία στην Πολωνία, κατατρεγμένου από την αστυνομία. Θυμούνται επίσης τη νύχτα του 1969 όταν η συμμορία του Μάνσον κατέφτασε στην έπαυλη στο Cielo Drive στους λόφους του Χόλιγουντ και σκότωσε τη σύζυγό του Σάρον Τέιτ στον ένατο μήνα της εγκυμοσύνης της στο παιδί τους, καθώς και αρκετούς άλλους. Τη στιγμή που αντιμετώπιζε τον καινούργιο – ελβετικό – πέλεκυ ο Πολάνσκι ήταν 76 ετών. Ζούσε στο Παρίσι, είχε σύζυγο την ηθοποιό Εμανιέλ Σενιέ και είχε αποκτήσει μαζί της δύο παιδιά. Για να αντεπεξέλθει στα δικαστικά έξοδα έβαλε κάποια στιγμή υποθήκη το διαμέρισμά στο Παρίσι για 4,5 εκατομμύρια ευρώ, ενώ το δικαστήριο στη Ζυρίχη τον υποχρέωσε σε δίμηνο κατ’ οίκον περιορισμό. Τελικά, το 2010 τον απήλλαξε απ’ το βραχιολάκι ανακηρύσσοντάς τον «ελεύθερο άνθρωπο».

Ο αποσυνάγωγος. Ωστόσο με το κίνημα #MeΤoo τα πάθη του Χόλιγουντ συμπαρέσυραν και την υπόθεση Πολάνσκι, ο οποίος το 2018 έμαθε ότι τα μέλη της Αμερικανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου τον απέπεμψαν από την κοινότητά τους. Καθώς θυμήθηκαν ότι ο αποσυνάγωγος σκηνοθέτης ποτέ του δεν απολογήθηκε δημοσίως ζητώντας συγγνώμη από το θύμα του. Αντιθέτως στην αυτοβιογραφία του, «Roman by Polanski», την οποία υπέγραψε επτά χρόνια μετά τη σύλληψη του στο Λος Αντζελες και σε μετέπειτα συνεντεύξεις του φάνηκε ελαφρώς να διασκεδάζει με τη φασαρία γύρω από το όνομά του. Ισως γιατί θεώρησε τη δίωξή του ως μια απίστευτα συντηρητική στάση απέναντι στον «κάπως ακίνδυνο ηδονισμό της δυτικής ακτής». Υστερα από όλα αυτά, κανείς δεν ξέρει τι να περιμένει στην τελετή απονομής των Σεζάρ. Ειδικά για μια ταινία όπως το «Κατηγορώ», με κεντρική μορφή έναν εκπρόσωπο της στρατιωτικής ελίτ που καταλήγει αποδιοπομπαίος τράγος και αποσυνάγωγος. Ναι, στην ταινία είναι ο Ντρέιφους. Αλλά πολλοί δεν κατάφεραν να λογοκρίνουν τη σκέψη τους ότι ως ένα σημείο πίσω από τη μορφή του στρατιωτικού που του ξηλώνουν τα γαλόνια σε δημόσια τελετή αχνοφαινόταν ο ίδιος ο Πολάνσκι.