Τα ευγενή και τα ακριβά του μουσικού πολιτισμού μας

Πάει κανείς σχεδόν υποψιασμένος για το τι θα ακούσει σε μια παράσταση η οποία τιτλοφορείται «Πέντε λαϊκές μορφές, με τρόπο εντόνως ερωτικόν». Ο Σταύρος Ξαρχάκος έχει μιλήσει πολλές φορές για όσους τον επηρέασαν και διαμόρφωσαν το μουσικό του ιδίωμα. Για τον Βασίλη Τσιτσάνη, για παράδειγμα, έχει δηλώσει ότι είναι η παράδοση και η ιστορία μας, ο συνθέτης που απευθυνθήκαμε και συνομιλήσαμε «για να κουμπώσει η ψυχή μας».

Δεν ήταν έκπληξη για το πρόγραμμα που παρουσιάζει στο Gazarte το βάρος της εισαγωγής να σηκώνει η «Συννεφιασμένη Κυριακή». Την ίδια στιγμή όμως γνωρίζει ο ακροατής ότι ο σπουδαίος συνθέτης και αρχιτέκτονας αυτής της παράστασης θα δώσει καινούργια χρώματα και συναισθήματα στο τραγούδι που για πολλούς στέκεται δίπλα από τον Εθνικό Υμνο. Το κάνει με τόλμη και φαντασία, μαζί με την επταμελή ορχήστρα του, η οποία μετατρεπόταν, κάτω από τις οδηγίες του μαέστρου, σε καλοκουρδισμένη χορωδία. Τα εξαίσια παιξίματά τους αλλά και η φωνητική τους ένωση κατάφεραν στα περισσότερα σημεία του προγράμματος να δώσουν την οπτική του Σταύρου Ξαρχάκου που τους διηύθυνε, αλλά και την ένταση από το δικό τους εσωτερικό κόσμο.

Οπως όταν το ακορντεόν στα χέρια του Βασίλη Δρογκάρη ψιθύρισε το «Μάγκας βγήκε για σεργιάνι», όταν οι ήχοι από το δοξάρι στο κοντραμπάσο του Αντώνη Τζίκα συναντήθηκαν με τις μελωδίες από τις κιθάρες του Αλέξανδρου Καψοκαβάδη και του Γιώργου Λιμάκη ή του μπουζουκιού και του μπαγλαμά των Δημήτρη Ρέππα και Ηρακλή Ζάκκα. Ο τελευταίος έπαιζε την εισαγωγή στην «Αθηναίισσα» του Βασίλη Τσιτσάνη για να το τραγουδήσουν ξανά όλοι μαζί, με τη χαρά εκείνων που γνωρίζουν ότι γίνονται μέρος της μουσικής ιστορίας αυτού του τόπου.

Αυτή η χαρά τους έφτανε στο ακροατήριο, το οποίο ένωσε πολλές φορές τις φωνές τους σε κομμάτια όπως το «Νύχτες μαγικές και ονειρεμένες» ή το «Χωρίσαμε ένα δειλινό» με την ευάνταστη εισαγωγή από το κοντραμπάσο.

Ποιος θα αρνιόταν ότι αυτές οι μουσικές συναντήσεις καταγράφουν τη συνάντηση του μουσικού παρελθόντος και του παρόντος και, αν είμαστε τυχεροί, θα ανοίξουν διαδρόμους σε καινούργιους ορίζοντες; Ο,τι δηλαδή έχουν κάνει ο Βασίλης Τσιτσάνης, ο Μάρκος Βαμβακάρης, ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Μικης Θεοδωράκης στον επίμονο και ακαταπόνητο Σταύρο Ξαρχάκο.

Εξόρυξη εικόνων και ακριβών συναισθημάτων και όταν η συνέχεια γράφτηκε εν οργάνοις με μελωδίες όπως «Στο περιγιάλι το κρυφό» (Σεφέρης – Θεοδωράκης) «Το γελαστό παιδί», «Η Μαργαρίτα, η Μαργαρώ», «Το πέλαγο είναι βαθύ». Ζεστές δεσμίδες φωτός στο απόλυτο μαύρο σκηνικό του Gazarte η ανάγνωση του Σταύρου Ξαρχάκου στο «Χορός με τη σκιά μου», την «Οδό Ονείρων» τους «Χαρταετούς», «Τα ματόκλαδά σου», τα «Μαύρα μάτια, μαύρα φρύδια» ή «Τα ζηλιάρικά σου μάτια» και τη «Φραγκοσυριανή».

Ο Σταύρος Ξαρχάκος πήρε τους ανθούς από τους δημιουργούς που χάραξαν μέσα του καινούργιους δρόμους για να περπατήσει και να καταθέσει, με ευφυή τρόπο, την αιώνια ενασχόληση και σπουδή στο έργο τους. Αλλωστε, όπως έχει δηλώσει ο ίδιος, η σχέση μαζί τους – και κυρίως με τον Μίκη Θεοδωράκη και τον Μάνο Χατζιδάκι – είναι ερωτική με την πνευματική έννοια. «Υπήρχε μια σχέση που δεν ήταν ακριβώς φιλική. Είχαμε άλλους κωδικούς να επικοινωνούμε, που έκαναν αυτήν τη σχέση σαν τις ερωτικές με τα υπέρ και τα κατά τους».

Ηταν πολλές οι στιγμές που θα κρατούσε κανείς από το προχθεσινό βράδυ. Σαν εκείνη τη βαθιά συγκινητική ερμηνεία του Νεοκλή Νεοφυτίδη στο «Ητανε μια φορά». Την δημιουργία της «πέμπτης λαϊκής μορφής» αυτής της παράστασης που μας θυμίζει τα ευγενή και ακριβά του μουσικού πολιτισμού μας.