Το τρομερό παιδί της μόδας κάνει φινάλε

Το θέαμα της φαντασμαγορίας που παρουσίασε ο Ζαν-Πολ Γκοτιέ πρόσφατα στο Παρίσι, στο θέατρο Σατλέ, έμοιαζε με μια αυτοβιογραφία. Μόνο που δεν χρησιμοποίησε λέξεις, αλλά τις εικόνες των δημιουργιών του. Ραμμένες διαφορετικά, ανακυκλωμένες και μέσα στο πνεύμα της μόδας των ημερών που ζητεί από τους δημιουργούς της να σκέφτονται με όρους αειφορίας και οικονομίας των υλικών. Ο 67χρονος Γκοτιέ φαίνεται ότι εξάντλησε την υπομονή του περιμένοντας να έρθει μια πιο «φωτεινή» στιγμή για τη μόδα και αποφάσισε να την αποχαιρετήσει με τον πιο εκρηκτικό και δυνατό τρόπο. Αλλωστε ο ίδιος τον Οκτώβριο του 2017, παραμονές της ειδικής εκδήλωσης στο Μουσείο Μπενάκη, είχε εκφράσει την άποψή του για τη σημασία της μόδας σήμερα: «Ως αντανάκλαση της κοινωνίας, η μόδα δείχνει το χάος που υπάρχει παντού σε όλον τον κόσμο. Δεν είναι όπως όταν ξεκινούσα ως βοηθός στον Ζαν Πατού που φτιάχναμε ρούχα για να τα ονειρεύεσαι και ρούχα για να τα φοράς. Βρισκόμαστε σε ένα σημείο που οι κοινωνίες αλλάζουν και αυτό το αισθάνομαι μέσα στη μόδα. Γύρω μου υπάρχουν συνεχώς νέα, νέα, νέα πράγματα σε βαθμό που δεν μπορώ να ξεχωρίσω τι είναι το καινούργιο. Μέσα από τη μόδα θα πρέπει ίσως να δείξουμε κάτι πιο θετικό από τη γενικευμένη βία που υπάρχει στην κοινωνία. Θα πρέπει να δούμε τη μόδα ως την τέλεια αντίδραση για το τι σκέφτεται ο κόσμος για την κοινωνία, την οικονομία, την τέχνη. Σίγουρα δεν είμαστε φιλόσοφοι, όμως κάνουμε μια καλλιτεχνική προβολή γύρω από ό,τι μας αφορά».

Και στον παριζιάνικο αποχαιρετισμό του ο Γκοτιέ ανέβασε στη σκηνή του θεάτρου όλο του το δημιουργικό κεφάλαιο: φίλους, ποπ σταρ, τοπ μόντελ, drag queens και όλο το αρχείο της δουλειάς του σε νέα ερμηνεία: τζιν, ριγωτές μαρινιέρες, κορσέδες, τατουάζ, μαύρα σμόκιν κοστούμια. Σε κάθε περίπτωση, θύμισε στους συγκινημένους θεατές του ότι η διαδρομή του στη μόδα ήταν τόσο σημαντική ώστε να νιώσουν το τέλος εποχής που επισφράγισε το πάρτι του.

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΣΜΩΝ. Ο Γκοτιέ από την αρχή της μαθητείας του στον Ζαν Πατού ήδη διεκδικούσε την ελευθερία των πειραματισμών. Και στη συνέχεια έδειξε τη μόδα ως συνολικό φαινόμενο πάνω στο οποίο καταγράφονται πληροφορίες και αλληλεπιδράσεις από διαφορετικά πεδία καλλιτεχνικής πρακτικής, κοινωνικών μεταβολών, αισθητικών απόψεων, ιστορικών αλλαγών. Τα ρούχα  που παρουσίαζε κάθε σεζόν ήταν ένα είδος κειμένου περιγράφοντας πάνω στο σώμα τη θεωρία τού post-modern. Απέναντι στην ελίτ της μόδας των δεκαετιών ’80 και ’90, το σώμα ντυμένο από τον Ζαν-Πολ Γκοτιέ αναδείχτηκε φορέας των τολμηρών εκφράσεων κοινωνικών αλλαγών. Καθώς οι σημερινές έννοιες της συμπερίληψης και της διαφορετικότητας είχαν ήδη παρουσιαστεί εντυπωσιακά στις συλλογές του. Αλλοτε ως «τρομερό παιδί» των ’80ς και από το 1997 ως ραφινάτος δημιουργός της υψηλής ραπτικής, ο Γκοτιέ ήταν αποφασισμένος να αναδείξει την ομορφιά των αντιθέσεων.

Αυτή η κλίση του για τη μείξη των καταστάσεων φάνηκε ήδη στην πρώτη του συλλογή, για το καλοκαίρι του 1977, συνδυάζοντας το  πλαστικό μπουφάν ενός ρόκερ με την τούλινη φούστα μιας μπαλαρίνας. Και ύστερα πρόβαλλαν όλες οι ανησυχίες του δίνοντας νέα θέματα στις συλλογές του που πρώτος τις παρουσίασε ως ολοκληρωμένο καλλιτεχνικό θέαμα. Ηρθαν οι «Μάγισσες», το «High Tech» με τα κοσμήματα από κονσερβοκούτια, ο «Ντανταϊσμός» μέσα από τους κορσέδες, οι «Γενειάδες» και τα πολιτισμικά σοκ. Η θεωρία του για το ανδρόγυνο στυλ φάνηκε στη συλλογή «Μία γκαρνταρόμπα για Δύο» με τον συνδυασμό κοστούμι σμόκιν και κορσές. Και στη συλλογή «Η θυρωρός είναι κάτω από τη σκάλα», με έμφαση στην παριζιάνικη μεταπολεμική κομψότητα των γυναικών ανακατεμένη με κλασικά ανδρικά κομμάτια.

Το 1994 ο χαρακτηρισμός «θύμα της μόδας» ήταν ένα είδους παράσημο για τους ανθρώπους της μόδας που έδειχναν με το ντύσιμό τους το πάθος τους για τα ρούχα, αλλά και την αφοσίωσή τους στις κατευθύνσεις που έδιναν με τις συλλογές τους οι σταρ σχεδιαστές. Τότε δηλαδή που ο Ζαν Πολ Γκοτιέ σε έναν εργοστασιακό χώρο, στη νότια προαστιακή ζώνη του Παρισιού, παρουσίαζε το σόου του, το οποίο κινηματογραφούσε ο αμερικανός σκηνοθέτης Ρόμπερτ Αλτμαν ως πλάνο της ταινίας του «Pret-a-Porter».

ΜΟΔΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ. Ο Γκοτιέ αντιλήφθηκε την πραγματικότητα, τις αλλαγές, τις εξελίξεις, τα προβλήματα του κόσμου και τα σχολίαζε κάθε σεζόν μέσα από τις συλλογές του. Με τη διάθεση να πειράξει, αλλά και να αντιδράσει άγγιξε ζητήματα  σεξουαλικής ταυτότητας, θρησκευτικών και πολιτισμικών διαφορών. Και αφού μέσα στη δεκαετία του ’80 ξεκαθάρισε τη θέση του με τον αριθμό των φύλων, την ερχόμενη πήγε να διευθετήσει τις θρησκευτικές διαμάχες με τους «Σικ Ραβίνους», με τα «Τατουάζ» πιάνοντας πρώτος επαφή με τον πνευματισμό της Ασίας. Ενώ με το «Αφιέρωμα στη Φρίντα Κάλο» άρχισε να διερευνά την ψυχή της τέχνης.

Πρώτη του προσπάθεια ήταν η συνεργασία του με χορογράφους και χορευτές για να χορογραφήσουν τα σόου του και να δώσουν στα ρούχα του κίνηση μαζί με τα μοντέλα του. Οταν η μουσική House έκανε τις πρώτες της γνωριμίες με τον κόσμο, ο πρόθυμος Γκοτιέ όχι μόνο την άκουσε, αλλά και έβγαλε ένα σινγκλ το 1989. Το «How to Do That» έγινε και βιντεοκλίπ από τον μόνιμο συνεργάτη του Ζαν Μπατίστ Μοντινό. Και αυτή η τάση του να ρίχνει τα στεγανά και να πειραματίζεται με διαφορετικές καλλιτεχνικές ειδικότητες τον έφερε κοντά στη Ρίτα Μιτσούκο, τον Μπόι Τζορτζ και τη Μαντόνα. Ο υπερτονισμένος κορσές με τους κώνους στο στήθος της Μαντόνα για την περιοδεία της Blonde Ambition, καθώς και το σχήμα του μπουκαλιού στο πρώτο του γυναικείο άρωμα ήταν μία από τις εκρηκτικές πρωτοποριακές ιδέες του. Ενώ η φαντασία του φάνηκε χρήσιμη στους σκηνοθέτες Πίτερ Γκρίναγουεϊ, Πέδρο Αλμοδόβαρ, Λικ Μπεσόν, Καρό και Ζενέ, σχεδιάζοντας τα κοστούμια για τις ταινίες τους «Ο μάγειρας, ο κλέφτης, η γυναίκα του και ο εραστής της», «Κίκα» και τη νέα του «Bad Education», «Το πέμπτο στοιχείο», «Η πόλη των χαμένων παιδιών».

Τα λόγια του στο σημείωμα που άφησε το βράδυ του εορταστικού αποχαιρετισμού είναι το φινάλε του: «Η μόδα πρέπει να αλλάξει. Υπάρχουν πάρα πολλά ρούχα και πάρα πολλά ρούχα που είναι άχρηστα. Μην τα πετάξετε, να τα ανακυκλώσετε. Ενα όμορφο κομμάτι είναι κάτι το ζωντανό».